Blik op de wereld

De Amerikaanse president Donald Trump lijkt de overwinning in Iran al bijna uit te roepen. Tijdens een persconferentie zei hij dat het einde van de oorlog in zicht is. Tegelijkertijd is er weinig onafhankelijke informatie beschikbaar over hoe succesvol de aanvallen van de afgelopen week daadwerkelijk zijn geweest. Vooralsnog moeten analisten en media het vooral doen met verklaringen van Trump, zijn team en Israëlische bronnen, waardoor het onduidelijk blijft welke militaire doelen echt zijn bereikt. De woorden van Trump hadden wel direct effect op de financiële markten. Beleggers reageerden opgelucht en de olieprijs daalde kort na zijn persconferentie van ongeveer 120 dollar per vat naar 85 dollar, inmiddels weer gestegen naar rond de 92 dollar. Dat geeft Trump politiek wat meer ruimte om te beslissen of de aanvallen worden voortgezet, al krijgt hij in eigen land stevige kritiek op de oorlog van zowel Democraten als Republikeinen. Trumps populariteit staat dan ook onder druk: bijna 60 procent van de Amerikanen zegt ontevreden te zijn over zijn beleid, onder meer vanwege de inflatie en de militaire actie tegen Iran. En dat is voor de president op een vervelend moment, want de tussentijdse verkiezingen komen eraan. En dus zoekt hij naar manieren om deze verkiezingen niet te verliezen, en daarbij zoekt hij z'n heil het veranderen van de spelregels. De president weigert om nieuwe wetten te ondertekenen totdat een wetsvoorstel, de SAVE America Act, wordt aangenomen. Dat voorstel draait om strengere regels voor stemregistratie. Amerikanen zouden zich voortaan moeten registreren met een bewijs van burgerschap, zoals een paspoort of geboortecertificaat, en stemmen per post wordt verder beperkt. Daarnaast bevat de wet ook conservatieve maatregelen, zoals een verbod op deelname van transgender personen aan vrouwensport en een verbod op genderoperaties voor minderjarigen. Volgens Trump zijn de maatregelen nodig om verkiezingsfraude te voorkomen, maar critici vrezen dat de strengere identificatieregels miljoenen Amerikanen in de praktijk van het stemmen kunnen uitsluiten. Slechts ongeveer de helft van de bevolking heeft een paspoort en veel mensen hebben hun geboortecertificaat niet direct beschikbaar. Vooral minderheden zouden daardoor harder worden geraakt, terwijl ook vrouwen problemen kunnen krijgen als hun achternaam na een huwelijk niet meer overeenkomt met die op hun geboortecertificaat. De SAVE America Act ligt nu bij de Senaat, waar normaal gesproken 60 van de 100 stemmen nodig zijn om een wet aan te nemen. De Democraten steunen het voorstel vrijwel zeker niet, en dus moeten de Republikeinen op zoek naar geitenpaadjes en procedurele omwegen om aan Trump's eisen te voldoen. -- Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ontwikkelingen in het Midden-Oosten volgen elkaar in hoog tempo op. Israël meldt dat Iran het noorden van het land heeft aangevallen; daarbij zou één dode zijn gevallen. Tegelijk zegt Israël vanochtend luchtaanvallen te hebben uitgevoerd op Beiroet. De Libanese president laat weten dat Libanon via de internationale gemeenschap wil onderhandelen met Israël. Ondertussen heeft het Libanese parlement verkiezingen die in mei gepland stonden uitgesteld. Frankrijk heeft inmiddels een spoedvergadering van de VN-Veiligheidsraad aangevraagd vanwege de situatie in Libanon. Europa zoekt rol Europa worstelt ondertussen met zijn positie in het conflict. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad António Costa spreken vandaag met leiders uit Egypte, Irak, Jordanië, Libanon en Syrië. De landen in de regio vragen vooral om betere luchtverdediging tegen drones en raketten. Daar kunnen de VS en Oekraïne beter bij helpen dan Europa. De EU wijst vooral op bestaande maritieme missies in de regio, onder meer tegen piraterij bij Somalië en tegen aanvallen van de door Iran gesteunde Houthi’s in Jemen. Die operaties worden versterkt. In een toespraak voor EU-ambassadeurs stelde Von der Leyen dat Europa zich moet aanpassen aan een veranderende wereldorde. Volgens haar kan Europa niet blijven vertrouwen op het oude systeem van multilateralisme en internationale afspraken alleen. Ze pleit voor een pragmatischer buitenlandbeleid: Europa moet zich profileren als betrouwbare partner voor landen die niet in een grootmachtssfeer willen vallen, maar wel stabiliteit en economische samenwerking zoeken. Die ambitie roept ook kritiek op. Diplomaten en Europarlementariërs zeggen dat Von der Leyen hiermee buiten haar mandaat treedt. Buitenlandbeleid ligt formeel bij de lidstaten en bij EU-buitenlandchef Kaja Kallas.   Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hongarije voert opnieuw druk uit op Oekraïne, omdat volgens premier Orbán de aanvoer van Russische olie via de Droesjba‑pijpleiding bewust wordt tegengehouden. Oekraïne zegt dat de pijpleiding door Russische aanvallen beschadigd is en pas over enkele weken kan worden hersteld. Orbán gelooft daar niks van en kondigt daarom aan het transport van belangrijke goederen richting Oekraïne te gaan blokkeren. Daarnaast zet de Hongaarse regeringsleider ook het eerder goedgekeurde EU‑steunpakket van 90 miljard euro in als drukmiddel. Hongarije arresteert 7 Oekraïners, Oekraïne spreekt van gijzeling Ondertussen lopen de spanningen verder op doordat Oekraïne Hongarije beschuldigt van het gijzelen van zeven medewerkers van Oschadbank. Zij zouden met grote hoeveelheden geld en goud in Boedapest worden vastgehouden. Hongarije bevestigt de arrestaties en zegt dat de groep wordt verdacht van witwassen. De vraag is nu in hoeverre deze aanhoudingen samenhangen met het conflict over de olieleiding.Over de podcast Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen. De Blik komt vandaag van redacteur Mick Fruytier.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iran probeert steeds meer landen te betrekken bij de oorlog in het Midden-Oosten, dat zegt EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Na eerder aanvallen op onder meer Cyprus, Turkije, Qatar en VAE hebben Iraanse drones nu ook Azerbeidzjan bereikt. Vanmorgen kwamen twee Iraanse drones in Azerbeidzjan tot ontploffing waarbij ministers twee mensen gewond raakten. Een van twee drones zorgde voor veel schade op een vliegveld, de ander kwam neer nabij een schoolgebouw. Bakoe waarschuwt voor mogelijke vergeldingsmaatregelen.  Update: inmiddels heeft Iran gereageerd en zegt de drones niet te hebben afgevuurd richting het buurland Meeting buitenlandministers EU  Voorafgaand aan de EU‑vergadering met alle ministers van buitenlandse zaken zei Kaja Kallas dat de Unie gaat bespreken of en hoe zij golfstaten gaat helpen met luchtverdediging. Italië wacht die beslissing niet af en stuurt zelf middelen om bevriende landen en Italiaanse staatsburgers in de golfregio te beschermen. Ondertussen sturen Nederland, Frankrijk, Italië en Spanje marineschepen richting Cyprus om het land daar te helpen met de luchtverdediging.  Artikel 5 NAVO  Met de toenemende betrokkenheid van NAVO-lidstaten in de oorlog doet de vraag oproepen of NAVO‑bondgenoten ongewenst in het conflict kunnen worden meegesleurd door het beroemde artikel 5. NAVO‑secretaris‑generaal Mark Rutte gaf in gesprek met Newsmax aan dat de NAVO naar buiten toe erg ambigu is over de uitleg van artikel 5. Vooralsnog lijkt een aanval op een ambassade of een legerbasis niet voldoende voor het inroepen van het artikel.  Blik op de wereld Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spanningen in het Midden-Oosten lopen verder op. In Iran is het dodental volgens de Rode Halve Maan gestegen naar 787 en het Internationaal Atoomenergieagentschap meldt schade aan de nucleaire faciliteit in Natanz. In Oman werd een olietanker geraakt door een Iraanse droneaanval, waarna de VS Amerikanen opriep te schuilen en overheidspersoneel uit meerdere landen in de regio terughaalt. Israël zegt het centrale hoofdkwartier van het Iraanse regime te hebben gebombardeerd en rukt verder op in Zuid-Libanon. Over de opvolging van ayatollah Ali Khamenei is nog niets beslist; de Raad van Experts buigt zich over de keuze. Iran wordt voorlopig geleid door een driemanschap onder president Masoud Pezeshkian, terwijl namen van hardliners en veiligheidschef Ali Larijani rondgaan als mogelijke opvolgers. Wat de VS en Israël precies willen bereiken, blijft onduidelijk. Trump hintte op regime change, maar zijn defensieminister ontkent dat dit het doel is en spreekt vooral over het uitschakelen van militaire en nucleaire capaciteit. In de VS is de steun verdeeld: zowel onder Democraten als binnen de MAGA-achterban klinkt kritiek, en peilingen laten zien dat een meerderheid van de Amerikanen tegen de actie is. Met mogelijk wekenlange gevechten in het vooruitzicht kan dit ook politiek grote gevolgen hebben. ------------ Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spanningen in Iran en de rest van het Midden-Oosten lopen verder op. Iraanse staatsmedia melden opnieuw explosies. Volgens de Rode Halve Maan zijn er minstens 555 doden gevallen. In de regio worden over en weer aanvallen gemeld. Koeweit meldt dat Amerikaanse gevechtsvliegtuigen zijn neergestort; de piloten zouden veilig zijn. Saudi-Arabië sloot een belangrijke raffinaderij na droneaanvallen. De VAE en Qatar zeggen eveneens Iraanse drones te hebben onderschept. Het Internationaal Atoomenergieagentschap meldde aanvankelijk geen schade aan nucleaire installaties, maar kreeg geen contact met Teheran. Later zei de Iraanse ambassadeur dat de installatie in Natanz wél is geraakt. Ook aan de Israëlisch-Libanese grens escaleert het. Israël noemt de leider van Hezbollah nu expliciet een doelwit en sluit een grondoperatie in Libanon niet uit. Hezbollah voerde aanvallen uit, Israël reageerde met luchtaanvallen op Beiroet. Europa: verdeeld In Europa klinkt geen eenduidige lijn. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Raadvoorzitter Costa roepen op tot bescherming van burgers en respect voor internationaal recht. EU-buitenlandchef Kaja Kallas spreekt over mogelijke extra sancties. De Spaanse premier Pedro Sánchez veroordeelt expliciet de Amerikaanse en Israëlische aanvallen. Frankrijk, Duitsland en het VK zeggen niet betrokken te zijn, maar werken wel samen met de VS en bondgenoten in de regio. Frankrijk stuurde het vliegdekschip Charles de Gaulle naar de oostelijke Middellandse Zee. Een Franse basis in de VAE liep lichte schade op. Britse basis geraakt Een Britse basis op Cyprus werd getroffen door een Iraanse drone. Londen zegt dat de VS ze niet gebruiken voor offensieve aanvallen, wel voor defensieve operaties. Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In België heeft premier Bart De Wever aangekondigd dat de haven van Antwerpen vanaf volgend jaar wordt uitgerust met een luchtafweersysteem. Het ministerie van Defensie noemt het huidige gebrek aan luchtverdediging een "grote lacune". De systemen moeten de haven beschermen tegen vliegtuigen, helikopters, raketten en grotere drones. Dat is volgens defensiespecialisten hard nodig, omdat de Antwerpse haven zowel economisch als militair een cruciale rol speelt en onder meer belangrijk is voor Amerikaanse legerlogistiek. Tegen kleine drones werken de zogeheten NASAMS-systemen, die België vorig jaar al bestelde in Noorwegen, echter minder goed; die blijven lastig te detecteren tussen gebouwen. Rotterdam werkt om die reden aan een verfijnd radarsysteem dat ook kleinere ‘vriendelijke’ en ‘niet‑vriendelijke’ drones kan onderscheiden. Derde onderhandelingsronde Iran en VS Ondertussen praten in Genève de Verenigde Staten en Iran opnieuw met elkaar. Iran zegt zich flexibel op te stellen en benadrukt dat diplomatie een akkoord mogelijk kan maken. Tegelijkertijd blijft de dreiging van een Amerikaanse aanval groot, al ontbreekt het in de VS aan publieke steun voor een aanval op Iran. Adviseurs van president Trump zouden daarom suggereren dat een Israëlische aanval eerst moet komen, zodat Washington een duidelijker reden heeft om militair in te grijpen. Op dit moment staat 36% van de Amerikanen achter een aanval op Iran. Over de podcast Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen. De blik komt vandaag van BNR-redacteur Mick Fruytier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De discussie over uitbreiding van de EU speelt niet alleen rond Oekraïne, maar ook in andere delen van Europa. Terwijl in Brussel wordt gewerkt aan nauwere samenwerking met Oekraïne en de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy na exact 4 jaar oorlog met Rusland bij het Europees Parlement aandringt op een duidelijk toetredingsperspectief, leven toetredingsambities ook in landen als Montenegro en Turkije. Opvallend is dat nu ook IJsland het proces wil versnellen en mogelijk al deze zomer een referendum wil uitschrijven over het herstarten van de toetredingsgesprekken. IJsland is geen EU-lid, maar wel nauw verbonden met de EU via Schengen en de interne markt. Het land gebruikt de IJslandse kroon en geen euro, wat economisch nadelig kan zijn. EU-lidmaatschap kan meer stabiliteit en kansen bieden, omdat de economie sterk leunt op energie, visserij en toerisme. Tegelijk liggen Europese regels over visquota en de gevoelige kwestie van walvisvaart politiek lastig. Eerdere toetredingspogingen strandden tussen 2008 en 2015 door onenigheid over visserijregels, het Icesave-debacle met onder meer Nederland en het Verenigd Koninkrijk, en een politieke koerswijziging na de verkiezingen van 2013. De hernieuwde belangstelling komt door de terugkeer van sociaaldemocraten in de regering en door de veranderde veiligheidssituatie sinds de Russische invasie van Oekraïne. Recente geopolitieke spanningen rond Groenland en uitspraken van Donald Trump gaven het debat extra vaart. Intussen zoeken IJsland en de EU elkaar vaker op; volgens Eurocommissaris Marta Kos draait uitbreiding steeds meer om veiligheid en geopolitieke positie, en niet alleen om economie. ------------ Wat speelt zich vandaag af op het wereldtoneel? Het laatste nieuws uit bijvoorbeeld Oekraïne, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten of Brussel hoor je iedere werkdag om 12.10 in ‘Blik op de wereld’ in het zakelijke en economische programma BNR Zakendoen.See omnystudio.com/listener for privacy information.