Eos Wetenschap

Wat als je kind vaak druk, boos, stil of gevoelig is? Het heeft niet gewoon een slechte dag, maar het is zo, elke dag. Onder ouders aan de schoolpoort hoor je dan al snel: dat kind heeft een diagnose nodig. Maar klopt dat wel? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan Liesbeth Gijsel, hoofdredacteur van Eos Psyche&Brein en auteur van het boek “Druk, stil, gevoelig?”

Het gaat niet goed met jongeren. Ze hebben last van angsten, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Komt dat door de smartphone en sociale media? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan psycholoog Ernst Koster (UGent). In deze aflevering kom je onder meer te weten … … of jongeren echt ongelukkiger zijn dan vroeger … waarom meisjes slechter in hun vel zitten dan jongens … of stoppen met sociale media impact heeft op het welzijn van jongeren … welke regels je als ouder best hanteert als het gaat om schermtijd en smartphones … of een smartphoneverbod een goede maatregel is Deze podcast werd mogelijk gemaakt door het Forum Geestelijke Gezondheid en live opgenomen tijdens het Vlaamse Geestelijke Gezondheidscongres 2026.

Zoogdieren ontstonden tegelijk met de dino’s, maar ze hebben altijd in hun schaduw geleefd. Tot een asteroïde 66 miljoen jaar geleden grote veelvraten massaal deed uitsterven. Het gaf zuinige, zogende diertjes met een vacht, multifunctioneel gebit en uitstekend gehoor nieuwe kansen. En die grepen ze met beide handen (en opponeerbare duimen). We trekken naar plaatsen in ons land waar we cruciale sporen van hun veroveringstocht kunnen vinden: fossielen van de eerste primaten, van de vroegste voorouder van je kat en hond, van walvissen die hier miljoenen jaren geleden kwamen kalven, en van de laatste neanderthalers en de eerste sapiensen die onze streken bevolkten. Die jager-verzamelaars voelden zich thuis aan onze kalkgrotten en in de mammoetsteppe van 'Doggerland'. Dit is de slotaflevering van Planeet België, de podcastreeks over de bewogen reis van onze lap grond vanaf de zuidpool tot waar we nu liggen, en over het spektakel van de evolutie op en rond ons gebied. Een odyssee van meer dan 500 miljoen jaar. Die geologische en biologische zwerftocht gaat verder, met of zonder de mens. Planeet België is een productie van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS). Sound design is van Joris Van Damme, muziek van Bart Couvreur.Lees het artikel in Eos Wetenschap (oktobernummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie

Wetenschapper Tom Van der Stocken onderzoekt de interacties tussen biodiversiteit, klimaatverandering en kustgebieden. Samen met kunstenaars Nicolas Baeyens en Kevin Trappeniers van Art/Earth, een kunst-wetenschap project van de Jonge Academie, wordt die kennis artistiek bevraagd. Hoe vertaal je verschuivende ecosystemen, verdwijnende habitats en trage klimaatschokken naar beeld, lichaam, geluid of ruimte? Een ochtend over de zee als levend systeem, over wetenschappelijke observatie en artistieke verbeelding, en over wat verandert wanneer we het stijgende zeeniveau niet alleen meten, maar ook ervaren. Dit debat wordt gemodereerd door Kim Verhaeghe van EOS Wetenschap en zal nadien als Grijze Cellen podcast verschijnen, met steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO).

Jelle Vandersnickt realiseerde al tijdens zijn masteronderzoek een primeur. In de ‘bevingen’ binnenin een zware, snel roterende ster vond hij bewijs voor een intern magnetisch veld. Met wiskundige technieken probeert hij nu verder door te dringen in dat soort sterren.

Aan het begin van een grote uitbraak van een nieuwe mpox-variant in de Democratische Republiek Congo besloot infectioloog Isabel Brosius (ITG) om meteen naar de regio af te reizen. Ze leidde een team dat in korte tijd een onderzoekscentrum opzette, met een lokaal testlaboratorium en een gratis behandelcentrum. Isabel Brosius is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet. Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt haar hoe onderzoek tijdens een uitbraak verloopt.

Bioloog Teun Everts (INBO en KU Leuven) onderzocht de genetische samenstelling van Amerikaanse stierkikkers in Vlaanderen om beter te begrijpen hoe deze schadelijke, uitheemse invasieve soort zich zo snel over een groot gebied heeft kunnen verspreiden.

‘Oh my god! Sick! Crazy!’ Gebruiken jongeren voortdurend Engelse woorden, zoals veel volwassenen denken? Melissa Schuring nam jongerentaal onder de loep en ontdekte dat het wel meevalt. Ze is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet.

Mustafa Karataş van het Rega Instituut in Leuven werkt aan een methode om virussen op te sporen in afvalwater en lucht. Wetenschappers kunnen zo nieuwe uitbraken zien aankomen, nog voor iemand ziek wordt. Mustafa Karataş is genomineerd voor de Eos Pipet 2026. Deze aflevering is in het Engels.

125 miljoen jaar geleden draven kuddes iguanodons door onze streken, ook rond een met water gevulde verzakking in Bernissart (Henegouwen). Vele tientallen dorstige viertonners zullen erin verzeild raken en stikken. Hun verdrinkingsdood wordt ons paleontologische geluk: hun resten fossiliseren perfect en schuiven door de onstabiele ondergrond tot in de dieperliggende steenkoollagen van het carboon. Daar stoten twee mijnwerkers in 1878 op de eerste botten. De Iguanodons van Bernissart worden de Steen van Rosetta voor de prille dinopaleontologie. Met de huidige beeldvormingstechnieken komen paleontologen nieuwe details te weten over het leven van onze Iguanodons en over het ecosysteem rond dat moeras van Bernissart.In deze vierde aflevering doorlopen we de evolutie van dinosauriërs: van hun bescheiden begin in het trias, over hun hoge vlucht in de jura, tot een asteroïde aan het einde van het krijt een einde maakte aan hun heerschappij. Maar een paar gevederde soorten vlogen door de apocalyps heen. En we trekken naar een onbekende maar verbluffende plek in de buurt van Maastricht, waar die apocalyps te zien is…Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS). Lees het artikel in Eos Wetenschap (zomernummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie