De Groene Amsterdammer Podcast

In de jaren vijftig hield de Binnenlandse Veiligheidsdienst veel journalisten en kunstenaars in de gaten om te onderzoeken of zij communistische sympathieën hadden. Eén infiltrant was jarenlang lid van de redactie. Universitair docent Laurens Ham en dichter en essayist Frank Keizer zijn maandenlang in Nederlandse archieven gedoken. Daar zagen ze hoe de BVD veel informatie verzamelde over journalisten en kunstenaars. Ze begonnen hun onderzoek met de vraag wat de invloed was van de BVD op de literaire geschiedenis van Nederland tijdens de Koude Oorlog. In hun onderzoek stuitten ze ook op een mapje over De Groene Amsterdammer. Na een lange speurtocht konden ze met grote waarschijnlijkheid vaststellen wie de informant was. Productie: Kees van den Bosch en Matthijs DomenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Hij noemt zichzelf de 'coolest dictator on earth' en heeft op sociale media meer volgers dan welk staatshoofd dan ook: president Nayib Bukele. Hij bouwde in El Salvador een politiek laboratorium waarin hij razendsnel de liberale democratie uitholt. Met massale arrestaties – tot wel duizend per dag – zette hij tienduizenden bendeleden gevangen. In taxi’s, winkels en buitenwijken wordt hij bejubeld, zijn gezicht prijkt overal, en zijn harde aanpak zorgt voor wereldwijde bewondering op rechts. Toch heeft de strategie van Bukele – ‘veiligheid boven vrijheid’ – ook een harde keerzijde: duizenden onschuldige burgers belandden door zijn radicale aanpak onterecht in de gevangenis. Terwijl Bukele zichzelf met een oneindige presidentstermijn machtsdronken lijkt te voeren, verandert El Salvador in een op hol geslagen dictatuur die al drie jaar lang in noodtoestand verkeert. Journalisten Coen van de Ven en Kasper Goethals trokken twee weken door oerwoud en sloppenwijken om te zien wat er gebeurde na de massa-opsluiting van bendeleden in El Salvador. Waarom blijft Bukele zo razend populair? En wat hopen rechtse wereldleiders zoals Trump te leren van zijn politieke laboratorium? Productie: Kees van den Bosch en Simon van den OeverSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl grote delen van de wereld vakantie vierden, eindigde het diplomatieke ballingschap van Vladimir Poetin. Donald Trump ontving de Russische president met alle egards, en hoorde de Russische eisen inzake Oekraïne welwillend aan. Wat betekent dit voor Rusland? Daarover spreken we met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. De Historische Woorden van deze editie werden bij toeval opgenomen: Poetin en Xi Jinping die samen mijmeren over 150 jaar oud worden. En tot slot India, dat na jarenlange vrijage met de VS plots met de hoogste handelstarieven ter wereld om de oren is geslagen. Begaat Trump hier een diplomatieke vergissing? Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl grote delen van de wereld vakantie vierden, eindigde het diplomatieke ballingschap van Vladimir Poetin. Donald Trump ontving de Russische president met alle egards, en hoorde de Russische eisen inzake Oekraïne welwillend aan. Wat betekent dit voor Rusland? Daarover spreken we met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. De Historische Woorden van deze editie werden bij toeval opgenomen: Poetin en Xi Jinping die samen mijmeren over 150 jaar oud worden. En tot slot India, dat na jarenlange vrijage met de VS plots met de hoogste handelstarieven ter wereld om de oren is geslagen. Begaat Trump hier een diplomatieke vergissing? Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In zijn boek Vuistslagen beschrijft Rasit Elibol de armoede in zijn jeugd. Hij groeide op in Wormer, in een turbulent migrantengezin, waar hij moest knokken om er als buitenstaander bij te horen.De druk om als jongere te presteren in Wormer was immens, zo schrijft Elibol in zijn boek, met vechtpartijen en interne conflicten tot gevolg. Toch weet hij zijn woede uiteindelijk te kanaliseren richting de vechtsport: hij besluit de ring in te stappen als MMA’er. Op zijn 24ste slaat Elibol de weg in naar de journalistiek. Kees van den Bosch gaat op persoonlijke wijze in gesprek met Rasit Elibol. Over de totstandkoming van zijn boek, maar ook over de overeenkomsten tussen zijn ‘impostersyndroom’ als journalist en zijn turbulente jeugd in Wormer. Productie: Kees van den Bosch, Pleun Kraneveld en Simon van den Oever.See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zijn obsessief bezig met onze telefoons. Jonge mensen groeien er mee op en zijn er uren per dag mee in de weer. Hoe ga je daar mee om? Deze week in de Groene ontdekken Eva Hofman en Pleun Kraneveld hoe jonge mensen denken over hun telefoongebruik, en wat voor initiatieven er zijn om dat tegen te gaan. Ze bespreken in de podcast ook hun eigen telefoongebruik, en hun afwegingen daarin. Ze merken dat ze verslaafd raakten aan hun telefoons, en de sociale media waar die toegang tot verschaffen. Hoe om te gaan met die verslaving, als je het zo mag noemen? Pleun vertelt dat ze rigoureuze maatregelen heeft genomen, en haar smartphone deels in de ban heeft gedaan.  Kees van den Bosch in gesprek met Eva Hofman en Pleun Kraneveld over telefoonverslaving, en de opkomst van tegenbewegingen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Stel je een wereld voor waarin het kapitalisme ongehinderd zijn eigen koers vaart, de mens slechts een biologisch opzetje is en de eindbestemming een door computers gecodeerde techno-samenleving. Dit is het tech-utopisme van de Amerikaanse blogger Nick Land en de Britse filosoof Curtis Yarvin. Zij vormen de kern van het accelerationisme: een hypertechnologische ideologie uit Silicon Valley die stelt dat we het kapitalisme moeten versnellen om een post-menselijke eindfase te bereiken. Op merkwaardige wijze raakte de stroming verbonden met de MAGA-populisten, door een gedeelde fascinatie voor eindtijddenken en mystieke toekomstfantasieën. Hoe is het mogelijk dat deze obscure denkers ineens in de invloedssfeer van het Witte Huis terecht zijn gekomen? Wat verbindt de Silicon-Valley-miljardairs met de MAGA-populist? Hoe vindt een futuristische, post-humanistische filosofie raakvlakken met de conservatieve Amerikaan? Deze week gaat Kees van den Bosch in gesprek met Joris Melman over de opkomst van het accelerationisme, de ‘Dark Enlightenment’ en de grote invloed van de Silicon Valley-ondernemers op het Witte Huis. Productie: Pleun Kraneveld en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Margalith Kleijwegt reflecteert op haar persoonlijke en politieke verhouding tot het Joods-zijn in Nederland. Aanleiding is haar artikel Erfenis van angst, waarin ze de spanningen binnen de Joodse gemeenschap belicht en benoemt hoe kritiek op Israël vaak ten onrechte als antisemitisme wordt weggezet. Ze uit scherpe kritiek op het Centraal Joods Overleg (CJO), dat volgens haar onterecht claimt namens alle Joden te spreken – terwijl zij zich daar niet door vertegenwoordigd voelt. Ook de rol van de PvdA komt aan bod, een partij die ze ooit steunde, maar die volgens haar te ver is afgedwaald van haar oorspronkelijke idealen. In dat kader bespreken ze de motie van Kati Piri, die pleitte voor een duidelijk onderscheid tussen antisemitisme en legitieme kritiek op Israël – een initiatief dat volgens Kleijwegt belangrijk is, maar op veel weerstand stuitte. Daarnaast vertelt ze over haar betrokkenheid bij de actiegroep Joden zeggen Nee, waarin ze samen met andere kritische Joden een alternatief geluid laat horen over Israël en het Israëlisch-Palestijns conflict. Ook haar eigen Joodse identiteit, en hoe die zich verhoudt tot politiek en activisme, komt uitgebreid aan bod. In deze podcast voeren Kees van den Bosch en Margalith Kleijwegt een kritisch en genuanceerd gesprek over Joodse identiteit, solidariteit en politieke vertegenwoordiging in Nederland. Productie: Rosa Springer en Kees van den BoschSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Journalist Somer Al-Abdallah keert na twaalf jaar terug naar Syrië, waar hij geconfronteerd wordt met een land zonder hoop en de emotionele ontmoeting met zijn ouders.

‘Een roekeloze avonturier’ — zo typeren de schrijvers van het boek De man die Tito ging vermoorden hem. Deze week in de podcast van De Groene Amsterdammer: het verhaal van Andreas Engwirda, die zijn hele leven leek te hinken tussen de totalitaire ideologieën van het communisme en het nazisme. Hij was lid van de communistische jongerenbeweging, daarna van de NSB. Hij werd Spanjestrijder, sloot zich later aan bij het communistische verzet, en bood onderdak aan een Joods meisje. Maar vervolgens wordt hij door de Duitsers gerekruteerd om Tito te vermoorden — een missie waar hij zich volledig voor inzet; hij lijkt zelfs ingenomen door het nazisme. Wat beweegt deze man, die telkens radicaal voor tegenovergestelde denkbeelden lijkt te kiezen? Evert de Vos en Erik Schaap bespreken deze week hun nieuwe boek De man die Tito ging vermoorden en de voorpublicatie daarvan in De Groene. Samen met Zoran Bogdanovic doken ze in de archieven, in een poging een beeld te krijgen van deze ongrijpbare figuur, zijn leven en zijn beweegredenen. Productie: Tycho Nicolaï en Kees van den Bosch.