ISVW filosofie podcast

Soms worden boeken die een eeuw geleden zijn geschreven herontdekt omdat ze plotseling een volstrekt heldere blik kunnen geven op hedendaagse situaties. Is dat te wijten aan de vooruitziende blik van de schrijver? Of wijst dit eerder op bepaalde constantes in ons handelen? De schrijver Robert Musil is met name bekend van zijn roman De man zonder eigenschappen; zijn essays zijn minder bekend. Deze maand verscheen er een bundel van niet eerder vertaalde essays van zijn hand, vertaald door Jan Sietsma. Jan studeerde wijsbegeerte en godsdienstwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is sinds 2008 werkzaam als zelfstandig vertaler en sinds 2020 als docent aan de VertalersVakschool. In deze aflevering spreekt Bart Geeraedts met Jan Sietsma over het werk van Musil en de relevantie voor onze huidige tijd. ​In Over de domheid onderzoekt Musil welke vormen van domheid er bestaan, en welke er in het bijzonder laakbaar zijn. Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog werden Musils gedachten opgevat als een grondige aanval op het nationaalsocialisme.

Filosofie en film: het is een combinatie die in Nederland niet veel wordt opgezocht. Gelukkig hebben we Wouter Hessels, docent filmgeschiedenis en filmanalyse aan de Brusselse theater- en filmscholen RITCS en INSAS. Voor de ISVW stelde hij in de reeks Denken in het donker met... een boek samen over de gebroeders Jean-Pierre en Luc Dardenne. Deze broers zijn hét voorbeeld van wat er kan ontstaan wanneer film en filosofie elkaar ontmoeten. Luc Dardenne is opgeleid als filosoof en gegrepen door het werk van Emmanuel Levinas, Jean-Paul Sartre en Hannah Arendt. Toch kiest hij niet voor een loopbaan in de filosofie, maar volgt hij zijn broer, Jean-Pierre, in de wereld van de film. Samen maken ze wereldberoemde films als La Promesse en Rosetta, maar de filosofie laat ze nooit los. In veel van hun films zie je de invloeden van hun filosofische interesse terugkomen. Bijvoorbeeld in La Promesse, waar de confrontatie met het aangezicht van de Ander en het moreel appel dat dat op je kan doen, zoals dat ook terugkomt in het werk van Levinas, een belangrijke rol speelt. Bart Geeraedts spreekt over de combinatie van film en filosofie in het werk van de gebroeders Dardenne met Wouter Hessels.

Niets lijkt zo persoonlijk als hoe we ons voelen. Toch draaien veel maatschappelijke discussies uiteindelijk om emoties: van de angst voor migratie tot de woede over oorlogen. Emoties doen iets in de wereld. Ze kunnen discrimineren of emanciperen en bestaande ongelijkheden versterken of doorbreken. In haar nieuwe boek Over gevoeligheden stelt Martha Claeys, filosoof en schrijver, dat emoties reflecteren welke waarden en denkbeelden we koesteren. Emoties laten zien hoe onze idealen botsen met de realiteit, welke verwachtingen we van elkaar hebben en hoe deze ons soms gevangenhouden. Op een juiste manier ingezet kunnen emoties de wereld ook ten goede veranderen. Daarom stelde Martha ook de cursus De politiek van emoties samen bij de ISVW. Hierover spreekt Bart Geeraedts met Martha in deze aflevering.

Zelfliefde. Dit woord lijkt aan inflatie onderhevig te zijn. Zelfhulpboeken en coaches beloven ons zelfliefde, via soms oppervlakkige of zelfs misleidende boodschappen. En tegelijkertijd roept een teveel aan zelfliefde beelden op van Amerikaanse presidenten of mensen uit de showbizz, waar zelfliefde overkomt als zelfadoratie. Toch is dat niet wat filosofisch gezien met zelfliefde bedoeld wordt. Want binnen deze commerciële context dreigt zelfliefde een consumptiegoed te worden, waarbij het risico bestaat dat we voorbijgaan aan de diepere ethische en relationele dimensies van dit begrip. Daarom organiseert de ISVW een hele cursusweek over zelfliefde met als titel 'Zelfliefde en de Ander'. In deze aflevering gaat Bart Geeraedts in gesprek met Samira van de Meulengraaf en Rogier Huffnagel. Een gesprek waarin veel vooroordelen rond zelfliefde ontzenuwd worden.

Een uiterlijk: we worden ermee geboren en zitten er de rest van ons leven aan vast. Of niet? Ons uiterlijk lijkt steeds meer te moeten voldoen aan idealen en normen die voor de meesten onhaalbaar zijn. Bovendien is rondom dit ideale uiterlijk een hele industrie ontstaan. Waarom blijven we streven naar deze uiterlijke perfectie? En wat doet het eigenlijk met onze identiteit als we aan ons uiterlijk beginnen te sleutelen? In deze aflevering spreekt Bart Geeraedts met Doortje Lenders. Doortje is publieksfilosoof en schrijver voor onder andere Vrij Nederland, Trouw en Filosofie Magazine. Ze werkt aan een boek over de ethiek van schoonheidsidealen dat in 2027 verschijnt bij Mazirel Pers en publiceert over hetzelfde thema de nieuwsbrief NET ECHT. Daarnaast is ze hoofdredacteur van filosofieplatform Bij Nader Inzien. Van 19 tot en met 23 oktober vindt bij de ISVW de cursusweek Machtig mooi: De filosofie van schoonheidsidealen plaats, samengesteld door Doortje. Deze cursusweek wil breken met het Platoonse idee dat schoonheid een ladder naar het Goede is, en wil op zoek naar een nieuwe ethiek van uiterlijke schoonheid.

Een gesprek met filosoof, schrijver en dichter Jannah Loontjens. Zij stelde de cursusweek Existentialisme samen. Voor de existentialisten begint het denken met het dagelijkse bestaan: leven we het leven dat we willen leiden? Waarom maken we de keuzes die we maken? In hoeverre zijn we daarin vrij? In deze cursusweek komen zowel de voorlopers van het existentialisme als de belangrijkste filosofen die tot deze stroming worden gerekend aan bod: Simone de Beauvoir, Albert Camus en Jean-Paul Sartre. Deze Franse filosofen schreven naast essays en filosofische werken ook romans, verhalen en theater. Terwijl existentialisme ten eerste draait om vrijheid van denken, gaat het ook om de kracht van taal, argumentatie en inlevingsvermogen. Loontjens zelf is daar een voorbeeld van. Onder andere in haar laatste roman Gala en Zev komen tal van vragen rond vrijheid, geconditioneerdheid, en moraliteit voorbij.

Na meer dan twee millennia beleven de stoïcijnen een ongekende revival. Welke spirituele lifehacks hebben zij ons te bieden? En hoe verhouden die zich tot de levenslessen van hun tijdgenoten, zoals de epicuristen en de sceptici? Bart Geeraedts in gesprek met Michiel Buis over Stoïcijnen en solidariteit, over sceptici die door hun vragen in mystieke sferen komen en over epicuristen die juist voor matiging pleiten. Op 19 september 2026 begint de eerste module van de opleiding Grote denkers. Michiel Buis zal in deze opleiding het weekend over de Hellenistische scholen voor zijn rekening nemen.

Tivadar Vervoort stelde een Summerschool samen over Judith Butler. Een gesprek over de radicale vorm van feminisme die Butler beschreef in diens boek 'Wie is er bang voor gender?'. Een feminisme dat verder gaat dan waar Simone de Beauvoir over schreef. Butler put inspiratie uit denkers als Friedrich Nietzsche en Michel Foucault. Waar Nietzsche in zijn Genealogie van de moraal de willekeur van morele grondslagen blootlegde, beschrijft Butler een 'genealogie van gender'. Volgens Butler is niet alleen gender, maar ook sekse een sociaal construct. Een gesprek met Bart Geeraedts over de sociale krachten die vrijkomen wanneer iemand de genderrol ter discussie stelt die hen bij de geboorte wordt toegekend.

In deze podcast vertelt schrijver, Houellebecq-vertaler en kunstfotograaf Martin de Haan over het werk van de Franse auteur Michel Houellebecq. Houellebecq portretteert de moderne mens als een eenzaam individu in een door marktdenken gedomineerde wereld. In zijn werk onderzoekt hij thema's als verlangen, lijden, vrijheid, moraal, religie en wetenschap, en legt hij de fundamentele tegenstrijdigheden van het menselijk bestaan bloot. Van 22 t/m 26 juli verzorgt Martin de Haan de summerschool Denkers van nu: Michel Houellebecq.

Een gesprek met Laurens ten Kate over Hannah Arendt en Emmanuel Levinas. Ten Kate is filosoof, religiewetenschapper en theoloog. En is emeritus-hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Bij de ISVW geeft hij de summerschool 'Tussen Arendt en Levinas'. En bij ISVW-uitgevers verscheen zijn boek: 'Tussen markt en volk, Vrijzinnig-religieuze vragen aan een neoliberale wereld'. Met Bart Geeraedts spreekt hij over hoe 'de Ander' je leven bepaalt en verandert. Hoe deze ontmoeting altijd óók een ontmoeting met jezelf is. Een ontmoeting in een ruimte die door niemand geclaimd mag worden. Van daaruit wordt je handelen politiek. En dat blijkt een zeer actueel thema te zijn.