Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het zijn onstuimige tijden op het wereldtoneel en ook de economie draait niet bepaald geweldig, maar toch blijven de aandelenkoersen fier overeind. ‘De wereld staat in vuur en vlam, en ondertussen maken we elke week een nieuw hoogtepunt mee op de beurs’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Is dat echt zo vreemd?Als je naar de geschiedenis kijkt, deden de beurzen het in tijden van oorlog vrijwel altijd beter dan daarvoor. De reden is dat de toename van de geldhoeveelheid de brandstof is van zowel de economie als de financiële markten. Een toename van 5 procent of meer van de geldhoeveelheid is de afgelopen jaren geen uitzondering. Geld is net als water; het vloeit altijd ergens naartoe. Dat kan naar wat wij de reële economie noemen, maar als dat in grote mate zou gebeuren, zouden we veel spectaculairdere groeicijfers moeten zien. Het geld kan ook worden gespaard, maar de spaarsaldi zijn niet gigantisch gestegen. Dan blijft er nog een derde kanaal over: de financiële markten. Een groot deel van het extra geld dat in oorlgstijd in omloop komt, vloeit dus naar de financiële markten. Dat betekent simpelweg dat de vraag naar aandelen stijgt, terwijl het aanbod achterblijft.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economie laat sterke cijfers zien: groei in 2025 en een stijgende arbeidsproductiviteit. Toch waarschuwt macro-econoom Edin Mujagić: ‘De kans is vrij groot dat het een eenmalig iets is.’ Laten we optimistisch beginnen. De Nederlandse economie groeide vorig jaar bijna 2 procent. Dat is meer dan in Duitsland, Frankrijk, België en de hele Europese Unie als geheel, en daarmee komen we in de buurt van de Amerikaanse economie. Alle vier de bekende motoren droegen daaraan bij: consumptie van huishoudens, investeringen van bedrijven, overheidsuitgaven en de handel met het buitenland, waarbij vooral de consumptie eruit sprong omdat we met zijn allen meer uitgaven. Houdt daar het goede nieuws bij op? Nee. De arbeidsproductiviteit steeg namelijk met 2,4 procent, terwijl die in 2023 en 2024 nog daalde en over de afgelopen twintig jaar gemiddeld maar 0,3 procent groeide, dus dan mag je vorig jaar wel een goed jaar noemen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Verhuurders moeten meer ruimte krijgen om hogere huren te vragen voor duurdere woningen, nieuwbouw en huizen zonder tuin of balkon. Dat wil woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan regelen met een versoepeling van de huurwet. Volgens haar moet dat ervoor zorgen dat er meer huizen beschikbaar komen in het middensegment. Macro-econoom Arnoud Boot vindt ook dat die aanpassing nodig is.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Morgen begint de hoorzitting van Kevin Warsh, die Fed-voorzitter Jerome Powell moet opvolgen. Die vindt plaats in een Senaatscommissie, een zogenoemd subcomité dat toezicht houdt op banken. Als daar groen licht wordt gegeven, gaat de voordracht naar de voltallige Senaat. Pas na goedkeuring kan Warsh het stokje overnemen. Maar dit keer is het geen formaliteit en kan de benoeming langer duren, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Waarom is het dit keer geen formaliteit? Dat komt doordat een cruciaal Republikeins lid van het subcomité heeft gezegd de stemming in de Senaat tegen te houden zolang het onderzoek naar de huidige voorzitter en de Fed loopt. Het Amerikaanse Openbaar Ministerie heeft eerder een dagvaarding gestuurd naar de Fed en Jerome Powell vanwege vermeend misbruik van gelden bij de renovatie van het hoofdkantoor. Een rechter vond dat te ver gaan en zag het als drukmiddel, maar het Openbaar Ministerie is in beroep gegaan. Daardoor blijft dat Republikeinse lid bij zijn standpunt. De hoorzitting begint dus wel, maar er is waarschijnlijk veel creativiteit nodig om Warsh op tijd, rond het aflopen van Powells termijn medio mei, te benoemen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de ministerraad wordt vandaag gesproken over de eerder uitgelekte plannen waarmee het kabinet tegemoet wil komen aan de gevolgen van die duurdere energie. De accijnzen gaan niet omlaag, maar de reiskostenvergoeding voor werknemers gaat wel omhoog. ‘Een lappendeken’ aan maatregelen, zegt ABN AMRO-econoom Aggie van Huisseling. ‘Maar in dit geval een begrijpelijke keuze.’ Meerdere rapporten wezen deze week op de impact van de oorlog in het Midden-Oosten op de economie. Zo wees het Centraal Planbureau op nadelige gevolgen voor de koopkracht in ons land, mede door de gestegen energieprijzen.  ‘Het was een interessante week’, denkt Van Huisseling.  De gevolgen van de hoge energieprijzen zijn nu vooral op specifieke plekken zichtbaar, bijvoorbeeld aan de pomp. Op de energierekening merken veel mensen daar nog weinig van, omdat meer dan de helft van de Nederlanders een vast energiecontract heeft. ‘Daarom kiest het kabinet voor verschillende maatregelen, zodat de steun terechtkomt bij de mensen die die nu nodig hebben en niet zomaar in de economie verdwijnt’, aldus Van Huisseling. In totaal komt er een steunpakket van bijna 1 miljard euro om de economische gevolgen van de oorlog te verzachten. Maar volgens Van Huisseling moet ook worden gekeken naar manieren om de vraag naar energie te beperken. ‘Door het conflict in het Midden-Oosten is een aanbodschok ontstaan’, aldus de econoom. ‘Als maatregelen er niet toe leiden dat consumenten minder verbruiken, werken ze elkaar juist tegen.’  Daarnaast moeten ook de ontwikkelingen in de buurlanden in de gaten worden gehouden. In Duitsland is vorige week besloten de accijnzen op brandstof te verlagen. Met België kan het prijsverschil oplopen tot zo’n 55 cent, wat ertoe kan leiden dat mensen in de grensregio ervoor kiezen om over de grens te tanken in plaats van in Nederland.  ‘Het blijft altijd een politieke keuze’, zegt Van Huisseling. ‘Maar Nederland lijkt de zorgen van zowel het CPB als het IMF mee te nemen in zijn beslissing.’ Het IMF heeft deze week de groeiprognose voor de wereldeconomie met twee tienden verlaagd en waarschuwt tegelijkertijd voor oplopende schulden.  Dat kan op langere termijn ook voor Nederland relevant worden. ‘In beginsel staat Nederland er goed voor, maar op termijn wordt wel rekening gehouden met een verslechtering.’ In de scenario’s van het CPB wordt vooral de koopkracht geraakt.  ‘De Nederlandse economie is behoorlijk weerbaar. De effecten van de inflatie zullen zich beperkt doorvertalen in de economische groei’, denkt de econoom. ‘Nederlanders hebben veel gespaard en de lonen zijn de afgelopen tijd flink ingelopen op de inflatie. Dus in beginsel staat de Nederlandse economie er goed voor.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwste ramingen van het IMF schetsen een somber beeld van de wereldeconomie: lagere groei en hogere inflatie. ‘Dat is precies de combinatie die je niet wilt zien’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. Extra pijnlijk is dat de ramingen zonder de oorlog in het Midden-Oosten juist omhoog zouden zijn bijgesteld. ‘Met andere woorden: er is een stuk economische groei verloren gegaan.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een belangrijk punt in de World Economic Outlook van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zijn de defensie-uitgaven. De conclusie: investeren in defensie is goed voor de veiligheid en mogelijk voor de groei op korte termijn, maar het extra effect op de economie blijft uit. Op langere termijn leidt dit gemiddeld tot hogere overheidstekorten. Ook het Centraal Planbureau kwam eerder tot een soortgelijke analyse. Triodos-hoofdeconoom Hans Stegeman kan zich in die conclusie vinden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het zogeheten ‘human capital model’ van het Centraal Planbureau moet een oplossing bieden voor een oude klacht in de politiek: onderwijs wordt vaak als kostenpost gezien en niet als investering. Macro-econoom Arnoud Boot is verheugd dat het model er eindelijk is.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Morgen komen de World Economic Outlook en het Global Financial Stability Report van het IMF uit. Daarover is in ieder geval één ding al zeker: onzekerheid is het nieuwe normaal. ‘De groei gaat omlaag en de inflatie omhoog’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  Hoe reageren landen op die economische tegenwind? Bij veel landen bestaat de neiging om daarop te reageren met het idee dat als je er maar genoeg geld tegenaan gooit, het probleem zichzelf oplost. Heel concreet zie je dat bij het compenseren van mensen en bedrijven voor hogere energierekeningen. Daarachter zit een idee dat de afgelopen jaren populair is geworden: begrotingstekorten en staatsschulden doen er niet toe, je kunt onbeperkt geld bijdrukken en meer uitgeven dan er binnenkomt zonder nadelen. Wel de lusten, niet de lasten.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Producenten en consumenten geven een wisselend beeld van de economie. Ondanks de onzekerheden ligt het producentenvertrouwen op een redelijk niveau.  Het consumentenvertrouwen blijft daarentegen al sinds de coronapandemie laag. Dat is volgens macro-econoom Arnoud Boot opvallend. ‘Als er één groep is die sinds COVID bijna altijd heeft geprofiteerd van alle onrust, dan zijn het de consumenten.’  Hoe precies zijn die CBS-cijfers? Het producentenvertrouwen betreft het cijfer van maart. Dat was dus al na het begin van de oorlog met Iran, die namelijk op 28 februari begon. Dat vertrouwen kan dus nog instorten. Als het hele Midden-Oosten in een crisis wordt gestort, is dat eigenlijk wel verrassend. Maar het consumentenvertrouwen is nog veel verrassender. Want als er één groep is die sinds COVID bijna altijd heeft geprofiteerd van alle onrust, dan zijn het de consumenten. Er zijn altijd mensen die tussen wal en schip vallen, juist in crisissituaties, maar vrijwel alle groepen zijn erop vooruitgegaan. Van laag tot hoog, met uitzondering van gepensioneerden, is er sprake geweest van een ongekende koopkrachtstijging. En toch is de onvrede onder consumenten groter dan ooit. Maar het IMF waarschuwt juist voor nog meer onzekerheid. Hoe moeten we dat interpreteren? De boodschap van het IMF is uitermate belangrijk. Volgende week verschijnt hun World Economic Outlook, en het kan bijna niet anders dan dat de verwachtingen naar beneden worden bijgesteld. Als je kijkt naar de wereld, naar de onrust en de fricties die opnieuw ontstaan aan de aanbodkant, dan is dat onvermijdelijk. Ontwikkelde economieën kunnen hier over het algemeen vrij goed mee omgaan, maar uit dit rapport zal opnieuw blijken dat armere landen de grootste klappen krijgen. Dat zien we nu al gebeuren. Maar die CBS-cijfers gaan over Nederland, de westerse wereld die er keer op keer relatief goed uitkomt. Waarom blijft het consumentenvertrouwen dan laag? Consumentenvertrouwen is cruciaal. Als dat langdurig laag blijft, heeft dat gevolgen voor de democratie en de bestuurbaarheid van een land, en kan het leiden tot grote onrust onder kiezers. Vakbonden waarschuwen voor bezuinigingen waar zij niet aan willen meewerken — en dat is begrijpelijk. Waarom is de consument dan toch ontevreden? Dat heeft voor een belangrijk deel te maken met sociale media. We kunnen elkaar tegenwoordig elke seconde van alles wijsmaken. Die permanente stroom van onrust moet je niet onderschatten. Het leidt tot grote verschuivingen in het politieke landschap. Maar heeft de consument het in Nederland daadwerkelijk slecht? Nee — hij heeft het beter dan ooit.  See omnystudio.com/listener for privacy information.