Schaduwoorlog

Deze week gaan Annieke en Huib de lucht in, of beter gezegd: de luchtafweer. Bij recente raketaanvallen op Kyiv werd Oekraïne volgens president Zelensky niet gewaarschuwd door de VS, terwijl de Amerikanen de raketten aan zagen komen. Hoe zit het met die waarschuwingen? Hoe weten de VS dat Rusland die ballistische raketten afvuurt? En waarom kan Europa niet waarschuwen?We duiken in het fenomeen Early Warnings, met behulp van luchtafweer-expert Ralph Savelsberg van de Nederlandse Defensie Academie.   Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Annieke en Huib duiken in een van de grootste mysteries uit de geschiedenis van hybride oorlogsvoering: het Havana-syndroom. Sinds 2016 zeggen honderden medewerkers van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap er last van te hebben. Dat begint meestal met één gebeurtenis: het gevoel een klap te krijgen als van een honkbalknuppel, een drukgolf op het hoofd, ademnood, misselijkheid en een brandend gevoel op de huid. Toch bestaat er ook brede scepsis over het bestaan van dit ‘wapen’.Journalisten Michael Rey en Oriana Zill de Granados deden negen jaar onderzoek naar het Havana-syndroom. De conclusie van hun boek ‘The Havana Syndrome: Secret Weapons, a Government Cover-Up, and the Greatest Spy Mystery of Our Time’ is duidelijk: het Havana-syndroom is echt. In deze aflevering van Schaduwoorlog vertellen zij waar ze dat op baseren, en wie er mogelijk achter zit. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van DuinArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat als de grootste dreiging voor een geheime dienst van binnenuit komt? In deze aflevering duiken Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk in de wereld van de 'insider threat': medewerkers die staatsgeheimen lekken of doorverkopen aan buitenlandse mogendheden. Oftewel: wie is de mol?Aanleiding is een nieuw spionageschandaal in Duitsland, waar een voormalig BND-chef wordt verdacht van het doorspelen van geheime informatie. Aan de hand van bekende spionagezaken bespreken de makers hoe mollen worden gerekruteerd en welke schade zij kunnen aanrichten. En hoe sporen inlichtingendiensten verraders op? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van DuinArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor Rusland is de oorlog al lang niet meer alleen hybride, dat bleek de afgelopen weken na waarschuwingen voor Russische droneaanvallen en oplopende spanningen rond de Baltische Staten. Maar zijn die dreigingen reëel of is het soms misleiding? Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg bespreken succesvolle misleidingsoperaties uit het verleden zoals de Sovjetoperatie Monastery tijdens de Tweede Wereldoorlog en de beroemde Berlijnse afluistertunnel. En hoe wordt misleiding vandaag de dag ingezet? Dat hoor je in deze nieuwe aflevering van Schaduwoorlog. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Lotte Grimbergen en Corinne van DuinArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De apocalyptische waarschuwingen over de staat van AI buitelen de afgelopen weken over elkaar heen. Een prominente AI-researcher zegde zijn baan op omdat hij vreesde dat op hol geslagen AI-agenten de mensheid zullen vernietigen. Een andere prominent schatte deze kans in op 10 procent in 10 jaar, en de bazen van Anthropic, OpenAI en Space X bevestigden het gevaar en riepen op de ontwikkeling van AI te vertragen. Tegelijkertijd zijn er ook signalen dat AI gebruikt kan worden voor het maken van een biologisch wapen. Dat roept de vragen op: hoe beïnvloedt AI de schaduwoorlog en hoe bedreigend is AI in tijden van oorlog? Annieke en Huib bespreken ze aan de hand van een interview dat Huib in Kyiv had met Louis Mosley, de CEO van Palantir in Europa. Oud-AIVD’er Tim Bosch vertelt hoe AI het werk van inlichtingendiensten verandert. Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Huib Modderkolk doet verslag van zijn bezoek aan de YES-veiligheidsconferentie in Kyiv: aan de hand van drie inzichten ontleedt hij samen met Annieke Kranenberg de nieuwe dynamieken in de schaduwoorlog. Zo blijkt de Amerikaanse steun achter de schermen haaks te staan op de publieke retoriek van Donald Trump, en ondergaat Duitsland een historische koerswijziging waarbij inlichtingendienst BND vergaande bevoegdheden krijgt voor actieve countermaatregelen.Met politicoloog Carlo Masala bespreekt Huib waarom het Westen stelselmatig de fout ingaat door Russische sabotage- en desinformatieacties te zien als ‘losse incidenten’ in plaats van één gecoördineerde campagne tegen de westerse veiligheidsarchitectuur. Is de toenemende Russische escalatie een teken van westerse zwakte, of juist het bewijs dat de maximale druk op het Kremlin eindelijk begint te werken? Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Jarenlang was het Strava-account openbaar van Peter Reesink, de directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) , waardoor zijn sportactiviteiten, woonadres en reispatronen eenvoudig te achterhalen waren. De Volkskrant ontdekte dit na een tip van een buitenlandse onderzoeker. Reesink had de Strava-app verwijderd, maar niet het bijbehorende account.Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg duiden in deze Schaduwoorlog-aflevering hoe pijnlijk dit is voor de MIVD, omdat al sinds 2018 is bekend dat sportapps en locatiedata ernstige veiligheidsrisico’s kunnen opleveren. Daarnaast bespreken ze hoe locatiegegevens via advertentienetwerken en databrokers worden verzameld en verkocht. Onderzoekers hebben hiermee medewerkers van veiligheidsdiensten, militaire locaties en zelfs bewegingen van hooggeplaatste personen kunnen reconstrueren. Dat maakt dergelijke data ook waardevol voor buitenlandse inlichtingendiensten. Lees hier het verhaal van Huib Modderkolk over deze zaak Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven Lees verder: Defensie verhoogt de Alert State 2018: Publieke Strava-accounts tonen geheime militaire bases Minister Bijleveld verbiedt gebruik sportapps voor militairen Advertentiedata gebruiken om Poetin te traceren In 2024 bleek uit advertentiedata wie op geheime Amerikaanse bases werken Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Josefien Overeem en Corinne van DuinArtwork: Matteo Bal  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gonst ervan bij de Europese veiligheidsdiensten: de Russische president Vladimir Poetin zou binnenkort wel eens de Navo kunnen gaan testen. Klopt dat, en waar blijkt dat dan uit? In de eerste aflevering van Schaduwoorlog na de zomerstop schetst onderzoeksjournalist Huib Modderkolk hoe er wereldwijd in inlichtingenkringen wordt gekeken naar de wanhopige indruk die Poetin maakt, nu de oorlog in Oekraïne spaak loopt. Dat baart namelijk zorgen: Poetin heeft een geschiedenis van rare sprongen in het nauw. Zo pleegde hij in de jaren negentig eens een aanslag op gebouwen in Moskou, die vervolgens in de schoenen van de Tsjtetsjenen werden geschoven. Uit recente rapportages van Amerikaanse inlichtingendiensten zou blijken dat Poetin binnen afzienbare tijd van plan is de weerbaarheid van de Navo te testen. Om welke scenario’s gaat het daarbij? Welk gevaar loopt de Navo? En wat zijn de mogelijk bredere implicaties? Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk leggen het uit, en bellen ook met cyber security-expert Tim Bosch. Lees ook: The New York Times: Poetins doel voor 2026: het ineenstorten van de NAVO BBC: Poetins Rusland van binnenuit: ‘We zijn afgesneden van de rest van de wereld’ Bloomberg: Poetin gebruikt FSB voor binnenlandse repressie TASS: EU maakt zich klaar voor conflict met Rusland, zegt Russische diplomaat Laatste kaarten voor theatercolleges ‘In de Digitale Loopgraven’ Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper Veenstra en Corinne van DuinArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe konden de Nederlandse inlichtingendiensten er zo faliekant naast zitten? Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk ontleden de aanloop naar de Russische invasie in Oekraïne. Uit een onthullende reconstructie van Huib en collega Ben Meindertsma blijkt dat het ‘Ruslandhuis’ (de gezamenlijke eenheid van de AIVD en MIVD) tot op het allerlaatste moment niet geloofde dat Vladimir Poetin daadwerkelijk een oorlog zou beginnen. En dat terwijl de Amerikaanse bondgenoten via een ongekende publieke campagne nadrukkelijk waarschuwden voor een naderende oorlog.De basis voor deze Nederlandse analyse was een unieke bron in de top van het Russische veiligheidsapparaat. Deze beproefde bron van inside information gaf aan dat de enorme troepenopbouw aan de grens bedoeld was als strategisch drukmiddel om westerse concessies af te dwingen, niet om een invasie te starten. In deze aflevering bespreken Huib en Annieke hoe het sterke vertrouwen in deze specifieke informatie onbewust leidde tot een tunnelvisie, waardoor de diensten vasthielden aan hun standpunt, wat tot frictie en irritatie leidde in de ministerraad. Ze blikken terug op de veelzeggende loyaliteitstest waarbij Poetin zijn eigen inlichtingentop live op televisie ondervroeg , en leggen uit hoe de werkelijke radicalisering van de Russische president buiten het reguliere staatsapparaat om plaatsvond.Tot slot kijken we naar de actuele dreiging aan de oostgrens van Europa. Nu er vanuit Polen en de Baltische staten opnieuw dringende waarschuwingen klinken dat Rusland de NAVO wil testen met provocaties, stelt de podcast de vraag hoe de informatiepositie er nu voorstaat. Hebben de Europese diensten door de harde lessen en een hechtere samenwerking inmiddels een steviger gezamenlijk fundament om de huidige risico’s in te schatten? Lees het onderzoek van Huib en Ben hier: ‘Unieke bron’ maakte Nederlandse inlichtingendiensten blind voor Poetins invasie: ‘Wat een fuck-up’ Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Noord-Korea staat misschien bekend als een arm en geïsoleerd land, digitaal is het een absolute grootmacht in de hybride oorlog. Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk duiken in de wereld van de beruchte Lazarus-hackers en laten zien hoe het regime van Kim Jong-un cyberaanvallen en digitale bankroven inzet als een doelbewust verdienmodel om zware internationale sancties te omzeilen en het kernwapenprogramma te bekostigen. Van de spraakmakende Sony-hack in 2014 tot de mislukte miljardenroof bij de Nationale Bank van Bangladesh: keer op keer blijkt hoe vernuftig, geduldig en brutaal deze Noord-Koreaanse cybersoldaten te werk gaan. Samen met cybersecurity-expert Pim Takkenberg en oud-AIVD'er Tim Bosch bespreken Huib en Annieke de nieuwste tactieken en onderzoeken ze de vraag welke rol bondgenoten als China en Rusland spelen in het faciliteren van deze digitale soldaten. En hoe reageren de Nederlandse inlichtingendiensten op deze groeiende dreiging voor onze veiligheid en bedrijven? Lees ook: How North Korea almost pulled off a billion-dollar hack BBC-podcast The Lazarus Heist FBI: ‘North Korea Responsible for $1.5 Billion Bybit Hack’ U.S. Accuses North Korea of Mounting WannaCry Cyberattack Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.