Snodelike Saken

Onze zomerspecial is terug! Geen snodelike misdaden, maar ditmaal staan films en series centraal. We keken enkele films en series die zich afspelen in de middeleeuwen en bespreken in deze aflevering wat we gezien hebben. Wat is historisch correct en is het erg als dat niet zo is? Welke lijnen met de middeleeuwse literatuur kunnen we vinden? Je hoort het in deze aflevering!Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Het is zomer in het jaar 1402 en we zijn in de stad Gdansk, in het hedendaagse Polen. We staan in de haven onder de beroemde, 30 meter hoge kraanpoort en we zijn deel van een enthousiaste menigte. Voor ons ontvouwt zich een schouwspel dat zelfs in deze wereldstad uiterst zeldzaam is, Olaf Haakonson, de koning van Noorwegen en Denemarken keert na een verblijf in de stad terug naar zijn koninkrijken. Vijftien jaar lang heeft hij zijn thuis niet gezien. Nadat hij verdween wanen zijn onderdanen hem dood, evenals zijn familie, zijn vrienden en zijn moeder… Of weet zij misschien toch meer?Voetnoten:Vivian Etting, Queen Margrete I (1353-1412) and the Founding of the Nordic Union (Leiden 2004)Richard Cole, "The False King Olaf and His Necklace of Letters", Scandinavian Studies, 95:1 (2023) 1-34Richard Cole, "The False King Olaf, Queen Margaret and the Prussian Hansa", Viking and Medieval Scandinavia, 18:1 (2022) 83-111 Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Het is begin februari 1119 en het is een koude ochtend in Breteuil, Normandië. Het kasteel van Breteuil wordt op dat moment al enige tijd belegerd door koning Hendrik I, de koning van Engeland. De belegerde in Breteuil, de persoon op wie Hendrik het heeft gemunt, is zijn bloedeigen dochter, Juliane.VoetnotenMeer weten over Juliane de Fontevault?- Warren Hollister, C. Henry I. London: Yale University Press: 2001 - Thompson, K. "Affairs of State: the Illegitimate Children of Henry I" in: Journal of Medieval History 29-2 (2003) pp. 129–151- Kosto, A. J., Hostages in the Middle Ages. Oxford: Oxfort University Press (2012)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Het is 1201 en we zijn in het kasteel aan de Engels-Schotse grens. Rond de grote tafel in het midden van de zaal zitten ruw uitziende mannen. Ze praten luid, lachen en voelen duidelijk de effecten van meerdere kannen wijn die leeg op en om de tafel staan. In een hoek van de zaal ligt de kasteelheer Robert en zijn vrouw Anabel. Ze zijn gebonden aan handen en voeten. Hun soldaten zijn dood of liggen, samen met de andere leden van het huishouden, vastgebonden in de zaal. Ze zijn het slachtoffer geworden van Fulk Fitz Waryn, een beruchte outlaw die de grensgebieden van Engeland onveilig maakt. In deze aflevering vertelt Sander het veelbewogen verhaal deze roofridder. VoetnotenMeer weten over Fulk Fitz Waryn? - G.S. Burgess, Two Medieval Outlaws: Eustace the Monk and Fouke Fitz Waryn (Woodbridge 2009)- M. Keen, The Outlaws of Medieval Legend (2001)- R. Pensom, "Inside and outside: fact and fiction in 'Fouke le Fitz Waryn", Medium Aevum 63:1 (1994) 53-60- C.A. Rock, "Fouke le Fitz Waryn and King John. Rebellion and Reconciliation", in: A. L. Kaufman (ed.), Britisch Outlaws of Literature and History. Essays on Medieval and Early Modern Figures from Robin Hood to Twm Shon Catty (2011)- Thomas Wright (ed.), The History of Fulk Fitz Warine. An outlawed Baron in the Reign of King John (1855)Historische fictie:- Elizabeth Chadwick, The Outlaw Knight (2000)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Het is juli, hoogzomer, 1503 en we zijn in Ettiswil, een dorp in het kanton Luzern. Na lange tijd zich niet als een goede echtgenoot gedragen te hebben, hebben de heren van Luzern Hans Spiess opgedragen beter voor zijn vrouw Margret te zorgen. Hij belooft beter zijn best te doen en spendeert de avond en nacht met haar. De volgende ochtend vertrekt hij in alle vroegte. Wanneer de buren bij Margret willen informeren hoe de verzoening was, treffen ze haar levenloze lichaam aan.Wat volgt is een bijzondere juridische methode om de (on)schuld van Hans te bewijzen.VoetnotenMeer weten over de zaak Hans Spiess en de baarproef?- Kost. P. ‘Die Bahrprobe von Ettiswil anno 1503: ein berühmtes Gottesurteil, in: Heimatkunde Wiggertal 63 (2006) pp. 79-87- De Ceglia, F.P. ‘Saving the Phenomenon: Why Corpses Bled in the Presence of Their Murderer in Early Modern Science’, in: The Body of Evidence. Corpses and Proofs in Early Modern European Medicine. Leiden: Brill 2020. Pp. 23-52- Entry: Petermann Feer in: Historisches Lexikon der Schweiz (HLS). Geraadpleegd via https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/014119/2005-01-03/- Wojtucki, D. ‘The Bahrprobe (cruentation, ordeal of the bier) - obtaining evidence in cases of homicide in legal practice in 16th and 17th century Silesian and Moravian towns and the countryside’, in: Czasopismo Prawno-Historyczne 77 - 1 (2025) pp. 29-46Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Wat verbindt een schipper uit Gent, een groep kooplieden uit Lissabon, een roofmoord in Haarlem en een schreeuwende ruzie in een herberg, met de twijfelachtige praktijken van Jan van Treslong, Baljuw van Rotterdam? Deze week behandelen we een zaak die in januari 1445 door het hof van Holland in Den Haag werd behandeld. Wat begint met een eenvoudige aanklacht van belediging wordt al snel gecompliceerd; wie was het slachtoffer en wie de dader?Voetnoten:Meer weten over deze zaak?- R.W.G. Lombarts, Paula C.M. Schölvinck, J.T. De Smidt & H.W. van Soest, Memorialen van het hof (Den Raad) van Holland, Zeeland en West-Friesland, van den Secretaris Jan Rosa. Delen VII, VIII, IX, X (Leiden 1985): n. 265 pp. 201-207 (11-1-1445); n. 342 p. 99 (25-1-1445); n. 345 p. 100 (1445); n. 346 p. 100-101 (24-1-1445).- Ad van der Zee, De Wendische Oorlog. Holland, Amsterdam en de Hanze in de vijftiende eeuw (Hilversum 2018)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Wildeman Visuals

Het is begin 1409 en we zijn in Zelem, in het Kartuizer Sint-Jansbergklooster. Normaal een plaats van bezinning en absolute stilte. Toch zet het moment dat we nu gadeslaan een reeks gebeurtenissen in gang die ervoor zorgen dat het gedaan is met de rust in dit stille klooster. Vanuit het gebouw met de kamers voor de lekenbroeders zien we een man lopen. Hij is kaal, maar heeft een flinke baard en loopt ferm richting de kloosterpoort, zeker van zijn zaak. Vlak voor hij bij de poort is, stopt hij bij een aantal bomen langs de muur en hangt resoluut zijn schoudermantel aan een van de onderste takken. Vervolgens stapt hij door de kloosterpoort, de wijde wereld in, klaar om deze te veroveren.VoetnotenMeer weten over Jan van Brederode en de schaking van Jacoba van Abcoude?- van Oostrom, F. Nobel Streven. Het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van ridder Jan van Brederode. Amsterdam: Prometheus (2017)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Erik Wildeman van Wildeman Visuals

Het is 1554 en we zijn in Cuenca, Spanje. Sánchez, een eenvoudige boer van middelbare leeftijd, weigert om te bidden voor het kruis of bij afbeeldingen van heiligen. Hij keert zich af van de passie van Christus en houdt vol dat diens dood een vergissing was. Hij weigert de biecht, de communie en ontkent de kracht van de doop. Hij zegt dat aflaten niks doen en hij ontkent de realiteit van de Heilige Drievuldigheid. Boven al, hij ontkent de kerk, noemt de paus een schurk en stelt dat diens priesters boeven zijn! Dit zijn niet de meest veilige ideeën om te verkondigen in zestiende-eeuws Spanje, maar al helemaal voor Sánchez: hij is in handen van de Spaanse Inquisitie en zijn leven staat op het spel… Maar de beste man lijkt zich van geen kwaad bewust…Voetnoten:-Sara Tilgham Nalle, Mad for God, Bartolome Sanchez, The Secret Messiah of Cardenete (2012)-Aleksandra Pfau, Medieval Communities and the Mad: Narratives of Crime and Mental Illness in Late Medieval France (2021)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Daniël van Houten & Erik Wildeman van Wildeman Visuals

Het is 13 april 1099 en we zijn in Utrecht. Het is net Pasen geweest en bisschop Koenraad loopt in gedachten verzonken van de Mariakerk naar zijn bisschoppelijke woning. Hij heeft in de Mariakerk net mis voorgedragen. Thuis aangekomen gaat Koenraad over tot gebed, niet wetende dat dit de laatste minuten van zijn leven zullen zijn... VoetnotenMeer weten over de moord op bisschop Koenraad van Utrecht en de bouw van de Mariakerk?- Bruch, H. ‘De moord op de bisschop’, in: Oud-Utrecht 1991, pp. 60 -65- Bruch, H. ‘De moordenaar van bisschop Koenraad was géén Fries, in: it Beaken 58, nr. 4 (1996), pp. 185-189- Muller S., 'Utrecht's Mariekerk', in: Oud-Holland 20 (1902), pp. 193-224.- Halbertsma, H. De zogenaamde afgodsbeeldjes van St. Marie te Utrecht. pp. 70 - 85- Schwartz G., 'Saenredam, Huygens and the Utrecht Bull', in: Simiolus: Kunsthistorisch Tijdschrift 1 (1966 - 1967), pp. 69-93- Haverkate, H.M. en C.J. van der Peet, Een kerk van Papier. De geschiedenis van de voormalige Mariakerk te Utrecht. Zutphen: Uitgeverij Walburg Pers B.V. (1985)Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Erik Wildeman van Wildeman Visuals

Het is laat in de avond op 26 augustus 1379 en we zijn in Saint Nicholas Acon Lane in London. Op de stoep voor zijn residentie converseert Janus Imperial, een bankier uit Genua, met een groepje van zijn werknemers. Een onbeholpen Engelsman dringt zich dwars door het gezelschap heen en zet zijn voet bovenop één van de modieuze puntschoenen van Janus. Een woordenwisseling volgt, wapens worden getrokken en deze schijnbaar toevallige ontmoeting eindigt in moord…Voetnoten:- Dan Jones, Een Bloederige Zomer. Boerenopstand in Engeland, 1381 (Utrecht 2023)- Bart Lambert & Josh Ravenhill, "Bawd, Traitor, Fleming, Thief and Other Horrible Names'L Immigration and nationality-Based Insults in late Medieval and Early Tudor london", Vierteljahrschrift für Sozial- und Wirtschaftsgeschichte, 112:1 (2025) 3-38- Paul Strohm, "Trade, Treason, and the Murder of Janus Imperial", Journal of British Studies, 35 (1996) 1-23Credits: Muziek: Lies Sommer - harp, draailier en schalmei & Fieke van den Hurk - producer | Audio en Mix: Erik Wildeman van Wildeman Visuals