Tjipcast

Burgerschap in het voortgezet speciaal onderwijs kan snel gaan over grote thema’s als democratie, vrijheid en gelijkheid, terwijl de praktijk juist vraagt om kleine, concrete situaties: reizen met het openbaar vervoer, feedback ontvangen op je stage of een gesprek beginnen met iemand die je niet kent. In dit gesprek staat die vertaalslag centraal. Annette van der Laan (SLO) en Remko Grandia (intern begeleider in het VSO) laten zien waarom “functionele kerndoelen” zo zijn ingericht: gericht op redzaamheid in wonen, werken en vrije tijd, met leren in alledaagse contexten. Burgerschap blijkt dan geen los vak, maar iets dat samenhang zoekt met taal en rekenen, precies omdat leerlingen verbanden moeten kunnen leggen om het in het echte leven toe te passen. Tegelijk wordt in deze aflevering duidelijk dat scholen meestal al best veel doen, maar dat het helpt om activiteiten te ordenen: met een gezamenlijke visie als verbindende “satéprikker” en de kerndoelen als “kapstok”. Ook de rol van leerlingen komt terug: initiatieven via leerlingenraad, een werelddag, en projecten in de wijk maken burgerschap tastbaar. En hoe monitor je persoonlijke ontwikkeling en groei? Niet afvinken of toetsen alsof het feitenkennis is, maar eerder monitoren via observatie, reflectie en transfer naar nieuwe leersituaties. Een aantal kernbevindingen: 🧩 Functionele kerndoelen richten zich op praktische redzaamheid: leren in alledaagse contexten, voorbereid op wonen, werken en vrije tijd. 🧠➡️🚶 Samenhang organiseren maakt burgerschap krachtiger: taal en rekenen sluiten aan op dezelfde praktijksituaties, zodat leerlingen verbanden kunnen leggen en toepassen. 🪝 Kapstok gebruiken helpt om te ordenen: veel scholen doen al veel, maar door activiteiten aan kerndoelen te koppelen zie je doublures én hiaten. 🌍 Sociale identiteit is voorwaardelijk in het VSO: ‘jezelf en de ander’ vraagt extra aandacht om een plek te vinden in een diverse samenleving. 👥 Groei monitoren vraagt reflectie: ontwikkeling zie je in observatie, gesprek en transfer naar nieuwe situaties, niet in een afvinktoets. Quotes uit het gesprek: “De kerndoelen zijn de kapstok en de jassen zijn de activiteiten die je in de klas doet. Nou is dus de uitdaging om de jassen aan de juiste haakjes te hangen.” (Annette van der Laan) “Samenhang is belangrijk omdat leerlingen uiteindelijk moeten leren om verbanden te zien. Op het moment dat iets los is, dan vinden veel leerlingen het ingewikkeld om dingen aan elkaar te koppelen.” (Remco Grandia) “Groei is in eerste instantie voor deze leerlingen ten opzichte van zichzelf. Dus ga alsjeblieft geen vragenlijst invullen.” (Annette van der Laan) Deze podcast maak ik samen met het Expertisepunt Burgerschap. Vorig jaar maakte ik al een reeks van vijf speciale afleveringen over burgerschap in het onderwijs. Van aanleiding naar praktijk, van kennis naar handelen. Je kunt deze afleveringen terugvinden en je bent helemaal bij als het gaat om burgerschap! Meer weten? Kijk voor meer informatie op www.expertisepuntburgerschap.nl Meer weten over de kerndoelen die ter sprake kwamen in deze aflevering? Kijk hier! Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:00 – Welkom en introductie01:14 – Centrale vraag01:30 – Kerndoelenboek VSO02:12 – Functioneel leren04:10 – Lijn en samenhang06:59 – Rol van kennis08:57 – Drie domeinen10:17 – Jaarindeling school12:22 – Gastsprekers praktijk13:15 – Leerlingenraad inspraak15:19 – Team visie21:53 – Werkgroep aanpak24:05 – Leerling input27:45 – Wijk project30:32 – Kennis ervaring32:53 – Groei monitoren38:19 – Adviezen en slot Het bericht Burgerschap in het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) verscheen eerst op Tjipcast.

Religie en levensbeschouwing zijn niet verdwenen uit de samenleving, maar van vorm veranderd. Juist daardoor wordt de vraag urgenter hoe scholen jongeren helpen om betekenis te geven aan wat ze meemaken, tegenkomen en onderzoeken. Waar vroeger kerk, zuil of schoolidentiteit vaak vanzelf een kader boden, groeit nu een werkelijkheid waarin tradities naast elkaar bestaan, vervloeien of juist op afstand zijn komen te staan. Dat vraagt om een andere benadering van onderwijs. Niet alleen kennis van religieuze tradities blijft van belang, maar ook het vermogen om religieuze, morele en existentiële vragen in de wereld te herkennen. De centrale gedachte in dit gesprek is dat levensbeschouwelijk onderwijs niet (alleen) moet blijven steken in abstracte “zinvragen”, maar concreet, onderzoekend en wereldgericht moet zijn. Bij objecten, verhalen, rituelen, gemeenschappen en ervaringen kunnen leerlingen leren zien wat anders onzichtbaar blijft. Tegelijk klinkt er een pleidooi voor vakmatige scherpte. Levensbeschouwing is geen restcategorie voor vrije meningsvorming, maar een kennisgebied met eigen perspectieven, taal en didactiek. In een ontzuilende en diverse samenleving ontstaat zo niet minder, maar juist meer reden om dit vak opnieuw te doordenken: als plek waar kennis, oriëntatie en gesprek samenkomen. Over deze thematiek spreek ik met: Markus Davidsen, universitair docent godsdienstsociologie aan het Leids Centrum for Religiewetenschap aan de Universiteit Leiden en projectleider curriculumwerk van LERVO (Expertisecentrum Levensbeschouwing en Religie in het Voortgezet Onderwijs). Kevin Reuter, docent op een middelbare school in Helmond en bestuurslid van de VDLG. Gijs van Gaans, docentopleider en vakdidacticus verbonden aan ICLON in Leiden en de ILO in Amsterdam, daarnaast docent geschiedenis aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Ook is hij lid van de curriculumwerkgroep van LERVO. Een aantal kernbevindingen: ✦ Ontzuiling betekent niet dat religie verdwijnt, maar dat betrokkenheid diffuser, diverser en minder vanzelfsprekend wordt. Daardoor moeten scholen nieuwe manieren vinden om religie en zingeving zichtbaar en bespreekbaar te maken. ✦ De sprekers pleiten voor levensbeschouwelijk onderwijs dat niet alleen draait om persoonlijke meningen, maar ook om krachtige, disciplinaire kennis. Leerlingen moeten leren kijken met begrippen en perspectieven die thuis vaak niet vanzelf worden aangereikt. ✦ Abstracte modellen rond “zinvragen” blijken voor veel leerlingen te ver weg. Concreet werken met objecten, praktijken, verhalen en onderzoek sluit beter aan bij hun nieuwsgierigheid en ervaring. ✦ De perspectiefgerichte benadering biedt een gemeenschappelijke taal voor curriculumontwikkeling. Daarmee proberen de betrokkenen verschillende visies binnen het vak te verbinden zonder de eigenheid van het vak te verliezen. ✦ Levensbeschouwelijk onderwijs raakt aan actuele thema’s als polarisatie, prestatiedruk, identiteit en verbondenheid. Het vak kan leerlingen helpen om niet alleen zichzelf, maar ook de wereld en hun verhouding daartoe beter te verstaan. Deze aflevering maak ik samen met de Vereniging van Docenten Levensbeschouwing en Godsdienst (VDLG). Meer lezen over dit onderwerp? Hieronder een lijst met boeken, sites, publicaties en tips! Religieuze geletterdheid als krachtige kennis Bezoek hier het expertisecentrum levensbeschouwing en religie (LERVO) Religie, levensbeschouwing en burgerschap op school Nieuwe werelden openen: perspectieven op levensbeschouwing en religie Knowledge, judgement and the curriculum: On the past, present and future of the idea of the Practical Interview met Markus Altena Davidsen over LERVO Meer over perspectiefgericht onderwijs vind je hier Bronnen van zin: perspectieven op religieuze verschijnselen Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:03 – Introductie gasten01:27 – Inspiratieboeken curriculum02:33 – Relevantie van religie04:17 – Vloeibare religie05:45 – Onderwijs verandering07:17 – Groeiende diversiteit09:26 – Andere zingeving14:26 – Historische trends16:28 – Curriculumontwikkeling nu17:57 – Perspectiefbenadering uitgelegd22:32 – Leerlingenonderzoek religie25:48 – Motivatie betekenis31:16 – Abstracte zinvragen37:50 – Toekomst vakgebied Het bericht Hoe geef je levensbeschouwing en zingeving vorm in een ontzuilende samenleving? verscheen eerst op Tjipcast.

In het onderwijs gaat het vaak over welzijn, motivatie, gelijke kansen en persoonlijke ontwikkeling. Allemaal belangrijke thema’s. Maar wat gebeurt er als we daarbij uit het oog verliezen dat leren zelf óók een vorm van emancipatie is? Dat goed leren lezen, rekenen en denken niet alleen schoolse prestaties beïnvloedt, maar ook samenhangt met mentaal welzijn, maatschappelijke participatie en sociale mobiliteit? In dit gesprek staat precies die vraag centraal. Hoogleraar Wouter Duyck betoogt dat het onderwijs de afgelopen decennia te vaak is meegegaan in romantische ideeën over zelfontdekkend leren, vaardigheden los van kennis en een bijna vanzelfsprekend wantrouwen tegenover begrippen als intelligentie en ambitie. Daar zet hij een ander perspectief tegenover: cognitieve ontwikkeling is geen bijzaak, maar de kern van wat onderwijs uiteindelijk is. Over deze redenering schreef hij een zeer lezenswaardig boek: Mijn kind, slim kind. Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden. Over dit boek ging ik met hem in gesprek. Collega Erik Meester schoof ook aan als co-host! In dit boek onderbouwt Wouter een ongemakkelijke, maar zeer urgente gedachte. Misschien is de daling in lees- en rekenprestaties niet alleen een probleem voor de schoolresultaten, maar ook voor welzijn, kansengelijkheid en de kwaliteit van de samenleving als geheel. Wie lezen en rekenen relativeert, relativeert daarmee uiteindelijk ook de voorwaarden waaronder kinderen zelfstandig, veerkrachtig en vrij kunnen worden. Zijn we ongemerkt beland in een cultuur van lage verwachtingen? Kernpunten uit de podcast: 📚 Lezen en rekenen is een fundamentVolgens Wouter Duyck zijn lezen en rekenen geen beperkte schoolvaardigheden, maar de basis voor verdere ontwikkeling, maatschappelijke deelname en sociale mobiliteit. 🧠 Leren en welzijn horen bij elkaarWelzijn is niet alleen een voorwaarde om te leren; leren kan juist ook bijdragen aan zelfvertrouwen, grip, veerkracht en mentaal welzijn. 🎯 Intellectuele ambitie doet ertoeEen cultuur van “goed genoeg” beperkt vooral leerlingen die juist veel baat hebben bij hoge verwachtingen en stevige cognitieve uitdaging. 👩‍🏫 Didactiek maakt het verschilDe kwaliteit van de leraar en de gekozen aanpak zijn cruciaal. Directe instructie, herhaling, oefening en feedback sluiten volgens Duyck beter aan bij hoe leren werkt. ⚖️ Gelijke kansen vragen om sterke kennisbasisKansengelijkheid ontstaat niet door cognitieve eisen te verlagen, maar door meer leerlingen toegang te geven tot krachtige kennis en goed onderwijs. Quotes uit het gesprek “We zijn een beetje vergeten dat slim zijn een motor is van ontwikkeling, ook van sociale ontwikkeling.” “Leren en mentaal welzijn zijn helemaal geen tegengestelden. In tegendeel: goed kunnen denken is ook goed kunnen voelen.” “Als je gelijke kansen wil, moet je niet het gymnasium afschaffen. Je moet ervoor zorgen dat Mohammed in het gymnasium geraakt.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Intro gesprek01:18 – Onderwijs debat02:26 – Slimheid en onderwijs03:35 – Welzijn en leren07:03 – Intellectuele ambitie09:02 – Basis vaardigheden11:03 – Directe instructie13:31 – Begrijpend lezen17:56 – Pedagogiek onderwijs25:29 – Leraren opleidingen34:18 – Niveaugroepen onderwijs41:50 – Toetsing in het onderwijs44:40 – Kunstmatige intelligentie Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is de zevende aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In deze aflevering ga ik in gesprek met Sietske Waslander en Anko van Hoepen. Sietske is hoogleraar sociologie en verbonden aan TIAS School for Business and Society. Ze doet onderzoek naar sturingsprocessen in het onderwijs op stelsel-, organisatie- en regionaal niveau. Anko van Hoepen is bestuursvoorzitter van SPO Utrecht, een bestuur van meer dan 35 openbare scholen in de stad Utrecht. We gaan in gesprek over de vraag: wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? We doen dit door het onderzoeksproject Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs te bespreken en specifiek de publicatie De regio als bestuurlijk schaalniveau. Deze publicatie is gebaseerd op een empirische studie naar 30 regionale sturingsnetwerken. Ze verkennen wat deze netwerken opleveren, wanneer ze goed werken, en wat er nodig is om van overleg naar impact te komen. Onderwerpen die aan bod komen: 🧩 Wat is een regionaal sturingsnetwerk en wat bedoelen we eigenlijk met ‘regio’? 🧭 … waarom gedeeltelijke overlap van netwerken veelal lastigs werkt in de praktijk 🤝 Bestuurlijk vermogen: het belang van onderling vertrouwen, informatie delen, gedeelde betekenisgeving én ruimte voor discussie ☕ De sleutelrol van netwerkcoördinatoren (en waarom “belletjes en kopjes koffie” ertoe doen in de dagelijkse praktijk) 🏙️ Praktijkvoorbeelden uit Zeeland en Utrecht, inclusief ‘dakpanvergaderingen’ en stadstafels 🔎 Hoe kan je als bestuurder netwerkafspraken vertalen naar wat er gebeurt in de school en in de klas? Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs De regio als bestuurlijk schaalniveau Eerdere podcast met Anko van Hoepen Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Werken en leren in externe netwerken Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs. Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs. Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:00 Introductie en samenwerking NKO 00:40 Gasten en centrale vraag 01:05 Onderzoeksproject en publicatie 01:35 Onderzoeksteam en primair onderwijs 03:24 Wat is een (regionaal) sturingsnetwerk? 03:43 In hoeveel netwerken zit een bestuurder? 05:03 De “tussenlaag” groeit 05:51 Definitie: netwerk, sturingsnetwerk, regio als schaalniveau 06:44 Sociaal kapitaal + geografische bril 07:41 Netwerken mét en zónder geografische binding 09:34 Zeeland vs. Utrecht 11:53 Drie voorbeelden 14:20 Strategisch gedrag 15:23 Bestuurlijk vermogen 16:46 Bestuurlijke prestaties 20:03 Waarom samenwerken nodig is 22:20 Waar komen netwerken vandaan? 25:51 Hoe zorg je dat de “lepel de soep raakt”? 27:02 Rol netwerkcoördinator 30:54 Wat vraagt dit van bestuurders? 33:16 Complexiteit 36:55 Vraag van Marco Snoek 39:01 Wat is anders bij sturingsnetwerken? 42:32 Opbrengsten onderzoek 44:04 Estafette en dakpanvergaderingen 46:37 Vervolgonderzoek 47:55 Vervolgonderzoek 48:48 Afsluiting Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Lezen begint niet bij het herkennen van letters, maar door met aandacht betekenisvolle verhalen te delen aan jonge kinderen. En dit start al vanaf enkele maanden oud! De kern van ontluikende geletterdheid is daarmee veel rijker dan het huidige onderwijsdebat over lezen ons laat zien. Vanuit deze gedachte ontvouwt Wilna Meijer een ander beeld van “leren lezen” dan het gangbare schema van klankbewustzijn, letterkennis en bijvoorbeeld vroege toetsing. Ze beschrijft hoe kinderen al heel jong, nog vóór ze geschreven letters naar klanken kunnen decoderen, zich als lezers kunnen gedragen. Kinderen herkennen verhaallijnen, “lezen” prentenboeken mee en ontwikkelen zo een liefde voor lezen. Hoe kunnen we ontluikende geletterdheid sterker cultiveren in ons huidige onderwijs? Lezen is meer dan de optelsom van deelvaardigheden, maar een complex en verweven netwerk van taal, kennis, interpretatie, gesprek en ervaring. Juist omdat lezen zo verbonden is met betekenis en wereldkennis, wordt volgens haar de kleuterfase kwetsbaar wanneer die vooral wordt ingericht als voorbereiding op technische instructie en (impliciete) toetspraktijken. Hoe dit anders kan zet ze in deze podcast specifiek uiteen. Haar boek Wat jonge kinderen echte lezers maakt gaat over ontluikende geletterdheid en is het eerste deel van een onderzoeksproject naar ‘de levenstijdperken’ van de lezer. Kernpunten uit de podcast: 📌 Ontluikende geletterdheid draait om samen boeken lezen, gezamenlijke aandacht en groeiend verhaalbegrip, niet om vroege letter-klanktraining.🧩 Deelvaardigheden stapelen (klanken, letters, strategieën) suggereert ten onrechte dat lezen een optelsom is, terwijl lezen juist een samenhangend, interactief proces is.👀 Toetsen bij kleuters kan een verkeerd startpunt zijn: klanken isoleren uit woorden is voor veel jonge kinderen conceptueel moeilijk en weinig betekenisvol.🗣️ Rijke dialogen over teksten (goed luisteren, doorvragen, terug naar de tekst) bouwen begrip, interpretatie en betrokkenheid en kunnen toetsen vaak vervangen.📚 Veel lezen als motor: vloeiend lezen en leesnetwerken ontstaan vooral door leeskilometers en inhoudelijke rijkdom, óók in zaakvakken en non-fictie. Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:05 – Intro en welkom00:36 – Leesinteresse02:26 – Ontluikend lezen03:59 – Verhaalbegrip05:02 – Gezamenlijke aandacht06:35 – Vergeten kennis09:42 – Klanktraining12:10 – Toetsproblemen14:36 – Observatiekunst18:24 – Decontextualisatie23:09 – Herlezen28:39 – Evidence kritiek33:04 – Zaakvakken terug34:23 – Veel lezen39:37 – Goede vragen en slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat maakt jonge kinderen tot echte lezers? verscheen eerst op Tjipcast.

In veel klaslokalen wordt het curriculum nog vaak in losse blokken aangeboden: even rekenen, dan begrijpend lezen, daarna stellen en misschien een leestoets. Maar wat gebeurt er als je taal, kennis en wereldoriëntatie niet los aanbiedt, maar bewust met elkaar verbindt? Hoe voorkom je een versnippert curriculum en welke effecten heeft samenhang op gelijke kansen voor leerlingen? Ik ben te gast op de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort en ga tussen de workshops, lezing en schoolpresentaties in gesprek met Marita Eskes en Willemien Trommel-van der Linde. We verkennen hoe een samenhangend taalaanbod kan bijdragen aan diepgaander leren, sterkere leesontwikkeling en meer betekenis in de klas. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check de podcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs. Het bericht De overstap van een gefragmenteerd naar samenhangend taalaanbod met thematisch onderwijs verscheen eerst op Tjipcast.

Leerlingen kunnen keurig een stappenplan nadoen en tóch nauwelijks beter wiskundig leren denken. Voor veel leerlingen op de middelbare school gaat wiskunde over het correct ‘herhalen’ wat de docent voordoet op het bord. Is het ook mogelijk een werkomgeving te creëren waar leerlingen uitgedaagd worden om zelfstandig en diep te leren nadenken over wiskundige problemen? Dat is de zoektocht waar ik met Matthias Kaat over doorpraat: wiskunde draait fundamenteel om probleemoplossen, redeneren en het opdoen van inzicht, maar in veel lokalen overheerst vooral een “voordoen–nadoen–oefenen” methodiek. De vraag is dan ongemakkelijk simpel: leren leerlingen eigenlijk wel goed wiskunde? Matthias Kaat is lerarenopleider wiskunde en is aan de slag gegaan met het boek Building Thinking Classrooms (Peter Liljedahl) als een praktische benadering om wiskundig denken zichtbaar en collectief te maken. Niet door leerlingen “zomaar wat te laten doen”, maar door juist te werken met slimme klas routines: bijvoorbeeld met steeds willekeurige drietallen, door staand te werken, de klas anders in te richten en aan de slag te gaan op whiteboards met een prikkelende en uitdagend wiskundig vraagstuk. Fouten maken wordt minder riskant, ideeën worden makkelijker gedeeld en “didactisch afkijken” wordt onderdeel van de lespraktijk. Leerlingen leren hierdoor dieper nadenken is het idee. Belangrijk is ook de nuance: dit is geen alles-of-niets werkwijze. Divergente problemen (met meerdere aanpakken) en convergente taken (gericht oefenen) versterken elkaar. Liljedahl put uit 15 jaar praktijkonderzoek en brengt wiskundige vraagstukken tot leven in de lespraktijk. We bespreken tot slot ook hoe je deze werkwijze kunt adopteren in je klaslokaal. Ook voor andere domeinen buiten de wiskunde! Kernpunten uit de podcast: 🧩 Het doel en de lespraktijk botsen vaak: we zeggen “leren denken”, maar organiseren lessen die vooral reproduceren en nadoen stimuleren.🧻 Uitwisbaar en verticaal werken verlaagt drempels: opschrijven voelt minder definitief, waardoor leerlingen sneller starten en meer durven.🎲 Willekeurige drietallen veranderen de dynamiek: samenwerken wordt onvoorspelbaar en normaliseert dat je met iedereen kunt werken, met effecten op betrokkenheid.🧑‍🏫 De docentrol verschuift naar coachen en observeren: luisteren, kleine interventies, gedrag en denkprocessen terugkaatsen in plaats van alleen “goed/fout” controleren.🧠 Divergent én convergent hebben een plek: open problemen bouwen betekenis en kapstokken; gerichte oefenreeksen kunnen daarna efficiënter en bewuster helpen om te leren integreren. Quotes uit de podcast: 💬 “Het gaat snelst bij een verticaal uitwisbaar onderschrift… dus vandaar die whiteboards.”💬 “Het is zelfs de bedoeling… je mag eigenlijk spieken.”💬 “Ik noem dat een beetje vertragen om te kunnen versnellen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom00:43 – Boekintro gesprek01:34 – Lesobservaties onderzoek02:23 – Doelen wiskunde03:50 – Meten en experimenteren05:45 – Foutenrisico papier06:42 – Willekeurige drietallen08:54 – Voorbeeldprobleem tuin10:31 – Kaarten willekeur11:40 – Didactisch afkijken15:05 – Docent als coach18:30 – Gallery walk20:03 – Convergent oefenen23:32 – Betekenisvol leren24:23 – Spannend starten33:29 – Cognitieve schema’s34:50 – Pepernotencontext36:25 – Stappenplan starten Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe wordt de wiskundeles een plek waar leerlingen leren denken? verscheen eerst op Tjipcast.

Burgerschapsonderwijs klinkt vaak groot en abstract, maar in de praktijk gaat het juist vaak ook over heel concrete momenten: een ruzie op het schoolplein, een gesprek over eenzaamheid, of de vraag wie er mee kan doen als geld een probleem is. In dit gesprek laten Rahila Maddoe (leerkracht en burgerschapscoördinator) en Stella van der Wal-Maris (emeritus lector onderwijs en sociaal ondernemerschap) zien hoe je burgerschap niet “erbij” doet, maar verweeft in het dagelijkse schoolleven. Centraal staat het idee dat kinderen niet pas later burger worden: ze zijn nu al onderdeel van de samenleving. Dat vraagt onderwijs dat niet alleen uitlegt hoe de wereld werkt, maar kinderen laat ervaren dat ze samen het verschil kunnen samen, in hun klas en in hun wijk. Van leerling-mediatoren die conflicten helpen oplossen tot projecten waarbij kleuters verjaardagsdozen maken voor kinderen die anders niet kunnen trakteren: het zijn voorbeelden van hoopvolle oefenplaatsen. Positiviteit en hoop zijn dan ook belangrijke ankerpunten in deze dialoog Juist omdat de wereld snel verandert en kinderen veel op zich af krijgen, is het volgens Rahila en Stella belangrijk om realiteit en handelingsperspectief bij elkaar te brengen. Niet wegkijken van moeilijke thema’s, maar ze klein en dichtbij maken, zodat kinderen kunnen oefenen met samenleven. 🌍 De maatschappij “is” niet iets buiten school: kinderen vormen haar nu al, en burgerschap gaat over actief meevormgeven — in het klein én in het groot. 🧩 Ervaren is belangrijker dan uitleggen: burgerschap krijgt betekenis als leerlingen het doen, oefenen, mislukken en opnieuw proberen. 🤝 Samen verschil maken vraagt structuur: een burgerschapskalender, gedeelde visie en afstemming in het team helpen om kansen te zien en te benutten. 🗳️ Democratie zit in dagelijkse praktijk: stemprocedures, mediatoren en conflictoplossing laten kinderen voelen wat “ieder telt mee” betekent. 🌱 Grote thema’s worden handelbaar door ze dichtbij te halen: klimaat, ongelijkheid of armoede worden concreet via acties in de buurt. Quotes uit het gesprek: Rahila: “Burgerschapsonderwijs is gewoon de wereld zo mooi mogelijk maken, zodat hij zo lang mogelijk, zo veilig mogelijk en zo fijn mogelijk aanvoelt met elkaar.” Stella: “Je kan iets constateren en een beetje verdrietig om worden, maar je kan ook denken: ‘Hé, wat kunnen wij doen?’ en dat vervolgens gaan doen.” Rahila: “Het zal je verbazen hoe kneedbaar kinderen zijn… die kinderen willen juist ondernemen.” Lees hieronder het hele artikel over kinderen als ‘sociale change makers’. En de foto van het team van Rahila kan je ook bekijken! Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl! Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:03 – Introductie01:20 – Teamfoto en passie02:48 – Toekomst van onderwijs04:31 – Samenleving07:23 – Eenzaamheid09:05 – Mediators10:39 – Definitie van burgerschap12:11 – Burgerschapscoördinator17:13 – Kalender21:10 – Ondernemen23:52 – Klimaat28:51 – Wijk31:52 – Verjaardag34:18 – Feest Het bericht Hoe ziet burgerschapsonderwijs er in de praktijk uit? verscheen eerst op Tjipcast.

Organisaties waar veiligheid, toezicht en reputatie voortdurend op het spel staan, hebben een vrij logische reflex: continue regels aanscherpen, protocollen volgen, risico’s vermijden en sturen op beheersbaarheid. Maar wat als precies die reflex de bedoeling uit het oog doet verliezen? Marga van Dam werkte jarenlang bij de politie en werd daarna (plaatsvervangend) gevangenisdirecteur. In het gevangeniswezen zag ze hoe “handelen volgens de letter” soms botst met de menselijke maat en met het doel om mensen ook weer terug te laten keren in de samenleving. Hier schreef ze een bijzonder boek over: Veranderen achter gesloten deuren. Het gesprek gaat over organisatieontwikkeling in een omgeving waar “niets fout mag gaan”: hoe je toch ruimte maakt voor vakmanschap, dialoog en zorgvuldig afwijken van regels, zonder de veiligheid te ondermijnen. Aan de hand van concrete voorbeelden (een knuffel als rouwobject, bezoek buiten de vaste bezoekdagen, afscheid nemen van een familiehond) wordt zichtbaar hoe leiderschap er ook kan zien: medewerkers steunen in moeilijke afwegingen en de bedoeling steeds opnieuw centraal zetten. Ook komt de kwetsbare plek van het middenkader aan bod, én waarom toekomstgericht ontwikkelen vaak vastloopt als je het met oude sturingsmechanismen “in het heden” gaat werken aan verandering en beweging. Kernpunten uit de podcast: 🧭 Regels zijn noodzakelijk, maar kunnen de bedoeling verdringen; vakmanschap vraagt soms om zorgvuldig afwijken.🌱 “Veranderen” roept altijd weerstand op; “ontwikkelen” gaat over samen laten ontstaan en professionals beter laten werken.🧑‍⚖️ Leiderschap wordt concreet in het wegnemen van barrières en het geven van rugdekking bij lastige afwegingen.🚩 Passieve weerstand en procedurele bezwaren zijn rode vlaggen voor onduidelijk commitment.⚖️ De gevangenis heeft twee spanningsvolle opdrachten tegelijk: beveiligen én re-integreren. Quotes uit de podcast: 💬 “Mensen willen niet veranderd worden door een ander.”💬 “Kijk nou of de regel de situatie dient.”💬 “Meer regels leidt niet tot minder fouten.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Welkom en introductie00:18 – Marga van Dam01:13 – Carrière switch02:18 – Rauwe samenleving03:33 – Taal keuze05:11 – Leiderschap en de kern06:06 – Knuffel casus07:40 – Politie maakt het verschil08:53 – Bezoek verzoek10:24 – Regels en de handelingsreflex12:23 – Verzuim signalen14:10 – Rugdekking geven16:35 – Drie lijnen18:42 – Dubbele taak23:10 – Bastøy voorbeeld30:31 – Rode vlaggen35:11 – Commitment scherper36:24 – De droom stopt38:00 – Pijn of verlangen Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe werk je aan organisatieontwikkeling als er niets fout mag gaan? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is een nieuwe aflevering uit de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO).  Dit is de tweede aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs. In deze aflevering ontmoet ik Marlies Honingh en Edith van Montfort. We gaan in gesprek over het onderzoeksrapport ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties: de sleutel tot toekomstgericht onderwijs’. Het onderzoek beschrijft hoe complex de relatie is tussen bestuur, schoolleiding en onderwijskwaliteit, en waarom het belangrijk is om bestuurlijke logica’s en pedagogische uitgangspunten met elkaar te verbinden. We spreken over: 🌐 Hoe verticale sturing in beleid niet altijd aansluit bij de complexe werkelijkheid van scholen en besturen. 📊 Waarom onderwijskwaliteit relationeel en contextueel bepaald is en welke gevolgen dit kan hebben wanneer men met complexe onderwijsvragen aan de slag gaat. 🔄  Hoe bestuurders en schoolleiders hun rol kunnen herdefiniëren in een “web van sturingsrelaties”. 🤝  Wat betekent toekomstgericht onderwijs als voortdurend ontwikkelproces? Aanleiding vormt het NKO-onderzoek ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties’, dat interdisciplinair is uitgevoerd en inzichten biedt voor bestuurders, schoolleiders én beleidsmakers. Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Onderzoeksrapport Aard en doorwerking van sturingsrelaties Bestuurlijke kernbegrippen in het onderwijs Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van onderwijs in het primair en voortgezet onderwijs Hoe ziet de relatie tussen adaptief vermogen en toekomstbestendig leraarschap eruit? Een eerdere aflevering binnen deze podcastreeks met Wouter Schenke en Kees Verbeek Over de werk- en administratiedruk in het onderwijs. Ik sprak hierover met Alida Oppers Zou onze relatie zich ook even kunnen voorstellen? Over een systemisch perspectief op organisaties. Ik ging hierover in gesprek met Marije Spanjersberg Wat mogen we vandaag de dag verwachten van onderwijsbestuurders? Een gesprek met Hartger Wassink Over onderwijsrecht sprak ik eerder met hoogleraar Paul Zoontjes Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Werken en leren in externe netwerken Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs | NRO. Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:00 – Intro & welkom bij Tjipcast 00:22 – Voorstellen gasten: Marlies Honing & Edit van Montfort 01:11 – Onderzoek “Aard en doorwerking van sturingsrelaties” 01:34 – Het onderzoeksteam en interdisciplinariteit 02:21 – Juridische verwarring rond ‘schoolbestuur’ 03:32 – Complexiteit in onderwijsorganisaties 04:47 – Achtergrond samenwerking en context 05:34 – Fundamentele lessen uit het rapport 07:04 – Sturing is interactie, geen rechte lijn 08:42 – Gat in onderzoek: van bestuurder naar schoolleider 09:22 – Pedagogische relatie als kern 10:56 – Sturen én vertrouwen: een spanningsveld 12:16 – Wat is een sturingsrelatie? 15:12 – Toekomstgericht onderwijs = inhoudelijk arm procesbegrip 17:19 – De dialoog over kwaliteit van onderwijs voeren 19:03 – Druk op besturen & samenwerkingsverbanden 20:11 – Hoe onderzoek naar toekomstgericht onderwijs is opgezet 21:28 – Thick descriptions & methodologie 23:22 – Verschillende interpretaties van “toekomstgericht onderwijs” 25:01 – Voorbeeld: welbevinden als voorwaarde voor leren 26:11 – Leiderschapslessen: organisatiegedrag begrijpen 28:47 – Overbodige systemen & werkdruk 29:37 – Relaties centraal in sturing 31:17 – Vraag Marco Snoek: hoe minder verticaal sturen? 33:22 – Zijwaarts bewegen & onderwijsvrijheid 36:03 – Variatie stimuleren in plaats van uniformiteit 37:37 – Toekomstig onderzoek: variatie versterken & merkbare kwaliteit 40:10 – Samenvatting: zijwaarts bewegen, reflectie & onderwijsvrijheid 41:26 – Niemand heeft recht op de waarheid 41:44 – Afsluiting & uitnodiging Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Aard en doorwerking van sturingsrelaties: sleutel tot toekomstgericht onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.