Tjipcast

Toetsing voelt op veel scholen als iets dat “vastligt”: Het programma van toetsing en afsluiting (PTA) staat vaak overvol, het centraal eindexamen hangt als schaduw boven de bovenbouw en zekerheid wordt vaak gelijkgesteld aan het geven van cijfers. Tegelijk zit er juist in het schoolexamen opvallend veel ruimte. Ruimte om beter aan te sluiten bij de schoolvisie en bij wat leerlingen nodig hebben om op een zinvolle manier te reflecteren op hun leerproces en kennisbasis. Maar in hoeverre zijn docenten zich hiervan bewust? En waar zit de ruimte? Ik spreek hierover met Tes Schmeink, beleidsadviseur en projectleider bij de vo-raad. Tes houdt zich bezig met toetsen en examineren in het VO. En aan tafel Jasja Mulder, Agora coach bij het KWC in Culemborg. Het KWC is een school voor praktijkonderwijs, vmbo, havo, atheneum, gymnasium en KWC-agora. In dit gesprek komt scherp naar voren hoe bovengenoemde ruimte vaak ongemerkt verdwijnt: door angst voor discrepanties tussen schoolexamen en centraal eindexamen, door oude routines, of simpelweg doordat PTA’s in de loop der jaren steeds voller zijn geraakt. Maar er zijn ook concrete routes terug naar eenvoud: door kritisch te kijken naar wat echt moet, dubbelingen te schrappen en toetsvormen kiezen die passen bij het doel, niet bij de gewoonte. Een belangrijk idee is dat “toetsing” niet hetzelfde hoeft te zijn als een schriftelijke toets. In het schoolexamen kun je ook werken met bewijslast, feedbackrondes, portfolio’s of praktijkopdrachten. Zolang je maar helder houdt wat je wilt zien en waarom. En misschien wel het spannendste: als je onderwijs meer wilt laten draaien om ontwikkeling, nieuwsgierigheid en eigenaarschap, dan moet je toetsing dat niet dichttimmeren, maar juist mogelijk maken. Kernpunten uit het gesprek: 🧭 Van visie naar praktijk: een onderwijsvisie vertaalt zich idealiter naar een toetsvisie, toetsbeleid én gedrag in de school. Dat laatste is het moeilijkst. 🧱 PTA’s raken snel “overladen”: veel scholen stoppen meer onderdelen in het PTA dan nodig is, vaak uit zekerheid of controle. 📉 Discrepantie-angst werkt door in de praktijk: het oude focuspunt op verschil tussen SE- en CE-cijfers stuurt scholen richting “oefenen op het centraal examen” in het schoolexamen. 🧩 Toetsing kan rijker dan een schriftelijke toets: portfolio’s, feedbackcycli, praktische opdrachten en bewijslast kunnen formeel onderdeel zijn van het scholexamen. 👤 Iedereen ongelijk behandelen: bij Agora blijft de lat staan, maar de route en toetsvorm kunnen per leerling verschillen. Quotes uit het gesprek “Wij gaan ervanuit dat iedere leerling anders is en heeft dus ook iets anders nodig.” “De PTA’s zijn zo smal mogelijk, maar de manier waarop het getoetst kan worden is zo breed mogelijk.” “Ik hoop van de vakcoaches dat ze eerst verliefd zijn op die leerling en daarna op hun vak.” Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen. Tijdstempels 00:05 – Introductie en welkom00:58 – Gasten01:39 – Ruimte maken02:53 – Voorbeelden uit de praktijk04:34 – Visie05:10 – Begrippen06:34 – Weging08:15 – Overladenheid09:11 – Discrepantie10:24 – Toetsvormen12:25 – Ongelijkheid14:51 – Kwalificeren17:25 – Integraliteit28:20 – Gespreksvoering34:28 – Mondeling examen en slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht (Waar) zit er ruimte in toetsing en examinering? verscheen eerst op Tjipcast.

Volgens mijn gast Eveline Bogers kan de invloed van een rijke taalomgeving op de taalontwikkeling van jonge kinderen kan niet genoeg benadrukt worden. We dienen mondelinge taalvaardigheid dan ook niet te zien als “voorstadium” van lezen en schrijven, maar als fundament van taalontwikkeling. In dit gesprek legt Eveline Bogers uit hoe taal in de eerste levensjaren razendsnel wordt opgebouwd en hoe dat doorwerkt in leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen. Het draait daarbij niet alleen om hoeveel taal kinderen horen, maar vooral om de kwaliteit. Dit valt uiteen in drie domeinen: rijk taalaanbod, veel taalkansen om zelf te spreken en positieve taalfeedback. Eveline schreef er twee lezenswaardige boeken over: Sterker in taal door spel, over taalstimulering bij jonge kinderen en Al pratend wijs, over mondelinge taalvaardigheid. We bespreken ook de uitdagingen die scholen tegenkomen als het gaat om mondelinge taalvaardigheid: niet ieder kind groeit op in een omgeving waarin veel gesprekken, uitleg en woordenschat vanzelfsprekend zijn. We bespreken hoe deze verschillen al vroeg ontstaan, hoe je ze kunt herkennen in de klas en waarom monitoren in de kleuterfase helpt om mogelijke problemen niet te verergeren. We bespreken vijf taalonderdelen voor rijke mondelinge taalvaardigheid: de fonologie (klanken), semantiek (woordenschat), syntaxis (zinsopbouw), morfologie (werkwoordsvormen) en pragmatiek (gespreksregels). Ook komt metalinguïstiek aan bod: het overkoepelende vermogen van kinderen om te reflecteren op eigen taalgebruik. Eveline legt aan de hand van concrete voorbeelden uit hoe een school werk kan maken van krachtige en betekenisvolle vroege mondelinge taalvaardigheid. Kernpunten uit de podcast: 🗣️ Mondelinge taalvaardigheid is een cruciale basis voor gelijke kansen. Het beïnvloedt leren lezen, spelling, denkontwikkeling en bijvoorbeeld begrijpend lezen.🌱 In de eerste zeven levensjaren zijn hersenen ontzettend gevoelig voor taal.⚖️ Rijk taalaanbod, veel taalkansen om te spreken en positieve taalfeedback versterken elkaar in het klaslokaal.🌍 Kennis van de wereld voedt de woordenschat van kinderen. Quotes uit de podcast: 💬 “Mondelinge taalontwikkeling werkt door in bijna alles wat kinderen op school moeten leren: van lezen en spelling tot denken en begrijpend lezen.” 💬 “De basis voor taal wordt gelegd in de eerste zeven levensjaren; daarna kun je het nog bijleren, maar het kost aantoonbaar meer moeite.” 💬 “Alleen taalaanbod is niet genoeg: kinderen moeten ook ruimte krijgen om zelf te spreken, te proberen en te oefenen.” 💬 “Moeilijke woorden hoef je niet te vermijden; juist door ze te gebruiken help je kinderen de wereld beter te begrijpen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom00:45 – Loopbaan keuze02:10 – Vroege basis03:45 – Rijke taal06:20 – Begeleid spelen07:10 – Taalachterstand en cijfers07:50 – Drie groeimiddelen09:40 – Aansluiten spel12:05 – Meertaligheid basis14:30 – TOS signalen16:10 – Monitoren richtlijnen18:55 – Taalonderdelen overzicht33:35 – Luisteren en bijsturen35:05 – Praktische tips37:15 – Herhaald lezen39:10 – Slot Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Wat is het belang van goede vroege mondelinge taalvaardigheid? verscheen eerst op Tjipcast.

Een schoolgebouw uit 1898 dat het bombardement overleefde, waar ooit het hoofd der school boven de klas woonde en waar wijkbewoners nog verhalen over de oorlogstijd kunnen vertellen. Dat is het decor van een loopbaan die bijna vijftig jaar onderwijs in Rotterdam-Zuid beslaat. Ik ben te gast bij Marja van Driel Kramer, schoolleider van basisschool... Het bericht Historische terugblik op 50 jaar onderwijs op (Rotterdam) Zuid verscheen eerst op Tjipcast.

Kleine scholen in buitengebieden hebben vaak een dubbel probleem: ze zijn kwetsbaar in continuïteit én tegelijk essentieel voor hun dorp of regio. Een voltijdse schooldirecteur op één locatie is lang niet altijd haalbaar, terwijl de bestuurlijke druk en de eisen aan onderwijskwaliteit onverminderd groot zijn. Thema’s als burgerschap, kwaliteitszorg, professionalisering en personeelskrapte komen ook op kleine scholen binnen, maar moeten daar worden gedragen door kleine teams en vaak door één leidinggevende met beperkte tijd. Hierover spreek ik met Frederike Cleveringa – meerscholendirecteur van drie basisscholen binnen onderwijsstichting Arcade, verantwoordelijk voor de gezamenlijke kwaliteits- en leiderschapsstructuur. En Hanneke Tijink – locatiecoördinator van basisschool De Vlinderhof in Noordsleen, met een centrale rol in de dagelijkse aansturing en onderwijsontwikkeling op schoolniveau. Bovengenoemd spanningsveld roept een urgente vraag op: hoe houd je de onderwijskwaliteit hoog als scholen klein zijn, geografisch verspreid liggen en sterk van elkaar verschillen? Het risico is dat teams te afhankelijk worden van een paar mensen, dat professionalisering versmalt en dat kwaliteitsontwikkeling vooral intern en impliciet blijft. Tegelijkertijd wil niemand dat schaalvergroting leidt tot verlies van identiteit of lokale verankering. In dit gesprek wordt zichtbaar hoe meerscholenleiding een werkend alternatief kan bieden. Drie dorpsscholen met uiteenlopende populaties en schoolwegingen werken samen vanuit gedeelde kaders, zonder hun eigenheid op te geven. Door gezamenlijke thema’s, één kwaliteitscyclus en een leidinggevende die vooral ontmoeting en dialoog organiseert, ontstaat een professionele infrastructuur die kleine scholen afzonderlijk nauwelijks kunnen dragen. Het laat zien dat de vraag niet is of kleine scholen levensvatbaar zijn, maar hoe leiderschap en samenwerking zo georganiseerd kunnen worden dat kwaliteit, autonomie en verbondenheid elkaar versterken. Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🧭 Meerscholenleiding biedt een antwoord op het gebrek aan voltijdse schooldirecteuren op kleine scholen.🔹 Gezamenlijke structuren maken het mogelijk om onderwijskwaliteit te borgen zonder schaalvergroting af te dwingen.🧩 Rijnlands denken plaatst vakmanschap en professionele dialoog centraal in plaats van controle en output.🌱 Kleine teams worden sterker wanneer zij systematisch van elkaar leren en expertise delen.⚖️ Duidelijke kaders en vertrouwen in professionals vergroten juist de ruimte voor eigen accenten per school. Deze aflevering maak ik samen met Educatielink. Educatielink helpt scholen voor primair onderwijs en integrale kindcentra die hun onderwijs en (leerling)begeleiding willen versterken door zichzelf en hun medewerkers te ontwikkelen. Dit doen ze met intuïtieve en gebruiksvriendelijke academies een complete set hoogwaardige online cursussen en betrokken implementatiebegeleiding. Kijk voor meer informatie op Educatielink. Quotes uit de podcast: “Ik stuur niet, maar ik stuur bij. Het proces volgen is veel belangrijker dan het eindproduct.” “Vier jaar geleden dacht ik dat familiair en professioneel niet samen konden. Nu zie ik dat het juist hand in hand kan gaan.” “Als je collega’s nooit uitnodigt om mee te denken, leren ze ook af om na te denken over onderwijsontwikkeling.” Bronnen Rijnlands organiseren door Jaap Peters Gung ho! Inspectie van het Onderwijs (2019). De kwaliteit van kleine scholen. Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:00 – Introductie en context02:00 – Leiderschapstekort03:10 – Rolkeuze directeur04:45 – Schoolpopulaties verschillen06:20 – Kleine scholen08:15 – Rijnlands denken10:40 – Vakmanschap centraal12:05 – Samen leren14:00 – Sturing en kaders16:50 – Rolverdeling leiderschap18:10 – Burgerschap aanpak20:25 – Efficiënt organiseren23:30 – Autonomie en spanning25:45 – Doelenbord in de praktijk28:20 – Professionalisering doe je samen30:20 – Adviezen en afsluiting Het bericht Hoe geef je als meerscholen directeur leiding? verscheen eerst op Tjipcast.

Scholen beschikken over ontzettend veel data, maar verzamelen is nog wel iets anders dan er met een team betekenis aan geven. Want wat zegt een tabel met toetsresultaten, lijst met demografische ontwikkelingen in een wijk of schoolweging eigenlijk over de leerlingen die elke dag het lokaal binnenkomen? Mijn twee gasten Vivian van Alem en Mieke Michiels laten zien hoe je van aannames naar onderbouwde keuzes kunt werken: door scherpe onderzoeksvragen te formuleren, op zoek te gaan naar meerdere verklaringen gericht data te zoeken die je onderwijs daadwerkelijk verder helpt. Ze schreven er een handzaam boek over: Doe meer met data. De kern is niet “meer meten”, maar samen betekenis geven aan informatie in gerichte onderzoekscycli. Dat betekent ook: breder kijken dan alleen cijfers. Wat zie je op het schoolplein, hoe praten collega’s in de teamkamer over de leerlingen, hoeveel effectieve leertijd is er eigenlijk en wat vraagt de sociale leefomgeving van de school? Openbare bronnen kunnen verrassend bruikbaar zijn, niet alleen om context te begrijpen waar leerlingen in opgroeien. Het is ook behulpzaam bij trendanalyses of bij het opstellen van een schoolplan. Uiteindelijk draait het om handelen: wat vraagt deze leerlingpopulatie van leerkrachten, van de professionalisering en van de taakverdeling in het team? Data analyseren wordt hiermee een belangrijke sleutel voor het verbeteren van het onderwijs. Kernpunten uit de podcast: 🔎 Van aannames naar onderzoek: formuleer eerst wat je echt wilt weten, pas dán verzamel je data die een vraag kan beantwoorden.🧠 Meerdere hypothesen: bij tegenvallende resultaten (zoals lezen) helpt het om bewust verschillende verklaringen te onderzoeken in plaats van op één spoor te blijven.🌍 Context telt mee: data zit niet alleen in cijfers; ook wat zichtbaar en merkbaar is in en om de school hoort erbij, inclusief openbare bronnen over de wijk.🧰 Ondersteuningsbehoeften boven labels: labels optellen zegt weinig; kijk naar terugkerende onderwijs- en ondersteuningsbehoeften en wat dat vraagt van het team.🗺️ Woord en beeld sturen focus: visualiseren (één A4, poster) houdt het verhaal levend en helpt prioriteiten scherp te houden. Quotes uit de podcast: 💬 “Het is vaak ook wel een beetje een misvatting dat als we data verzameld hebben dat we dan klaar zijn. Maar daar begint het eigenlijk pas.”💬 “Je wil diezelfde lat houden, maar dat betekent wel dat het wat anders van je onderwijs vraagt.”💬 “Data zijn niet saai. Als je ze maar betekenisvol maakt, is het hartstikke leuk om samen te onderzoeken en te puzzelen.” Bronnen en linkjes voor meer verdieping: Zicht op de les Leidraad onderwijs vanuit hoge verwachtingen Van Individueel naar inclusief onderwijs Nieuwe kerndoelen SLO Het lerarentekort En wat als we nu gewoon gingen lesgeven 2.0? De logica van de lappendeken Het best beluisterde boek ooit (met deze titel) Hieronder nog enkele posters die ook voorbijkwamen in het gesprek: Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom01:00 – Tibtools02:05 – Brainportregio03:40 – Aannames05:00 – Datagebruik07:10 – Hypothesen08:05 – Leesonderwijs10:00 – Inspectiekader13:00 – Verwachtingen14:40 – Welzijn18:20 – Schoolomgeving23:10 – Ondersteuning26:50 – Visualisatie29:50 – Teamcultuur34:10 – Inclusie Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe krijg je met data een beter beeld van je leerlingpopulatie? verscheen eerst op Tjipcast.

Opvang en onderwijs voelen vaak als twee werelden met een harde knip bij vier jaar, terwijl het over dezelfde kinderen gaat. Klassewerkplek Kindcentrum Het Stadshart probeert die knip te versoepelen door één doorgaande pedagogische lijn te bouwen van 0 tot 13 jaar. Met als doel: rust, voorspelbaarheid en een brede ontwikkeling die niet ophoudt bij het lokaal. Tegelijk kiest de school nadrukkelijk voor “gewoon goed onderwijs”: stevige kennis, sterke didactiek en hoge verwachtingen, onderbouwd met evidence informed keuzes zoals EDI 2.0 en thematisch onderwijs. Ook werkt de school sinds kort met Wetenswaardig. Wat het gesprek interessant maakt, is de combinatie van strakke routines én ruimte. Structuren, zoals het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren ontwikkelen, beginnen al bij peuters maar staan spel en ontdekken niet in de weg. De school gebruikt de binnenstad en natuur letterlijk als leeromgeving. Daaronder ligt een duidelijke organisatie: een professionele leergemeenschap met kartrekkers, een jaarplan dat focus aanmoedigt en een cultuur waarin feedback, lesbezoek en professionele dialoog vanzelfsprekend zijn. Het resultaat van de school is niet alleen kwalitatief goed onderwijs, maar ook toename van werkgeluk. Weten waarom je iets doet, binnen heldere kaders professionele ruimte ervaren en samen koers houden. Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🧩 De school werkt vanuit één doorgaande pedagogische lijn van 0 tot 13 jaar, waardoor kinderen niet telkens hoeven te schakelen tussen systemen en aanpakken, maar rust en voorspelbaarheid ervaren in hun ontwikkeling. 🚦 Structuur begint al bij jonge kinderen, bijvoorbeeld door het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren, zonder dat dit ten koste gaat van spel, ontdekken en autonomie. 📚 Het thematisch werken is bewust kennisrijker gemaakt door de overstap naar Wetenswaardig, omdat eigen ontwikkelde thema’s inhoudelijk nog onvoldoende diepgang boden, en de school kiest ervoor deze vernieuwing zorgvuldig te laten ingroeien en borgen. 🧭 De professionele leergemeenschap met kartrekkers vormen de ruggengraat van de organisatie; via een scherp jaarplan wordt focus gehouden en worden nieuwe initiatieven steeds langs gezamenlijke doelen gelegd. 🏙️ De omgeving van de binnenstad, natuur en lokale ondernemers wordt ingezet als leerbron, niet als extra activiteit maar als alternatief voor klassikale uitleg wanneer dat beter past bij de leerdoelen. Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl. Quotes uit de podcast: “Ik denk dat het een hele onnatuurlijke knip is om bij vier jaar een nieuwe organisatiestructuur op te tuigen terwijl we het over dezelfde kinderen hebben.” “Wij kenmerken ons door een kern van gewoon goed onderwijs en evidence informed onderwijs.” “Voor iemand die niet weet waar hij heen wil, bestaat er geen gunstige wind.” Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:03 – Introductie01:28 – Kindcentrum Stadhart03:25 – Omgeving04:25 – Thematisch werken05:12 – Wetenswaardig07:16 – Pedagogiek09:16 – Visuele ondersteuning12:59 – Evidence informed werken18:47 – PLG23:32 – Specialisten25:24 – Werkgeluk29:58 – EDI32:03 – Borging32:38 – Schoolleiderschap Het bericht Hoe geeft Kindcentrum Het Stadshart in Den Bosch betekenis aan opvang, leren en onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

ADHD is in korte tijd een van de meest gebruikte verklaringen geworden voor gedrag dat schuurt met verwachtingen op school en in de samenleving. Wat ooit bedoeld was als een beschrijvende classificatie, functioneert steeds vaker als verklaring, identiteit en toegangsbewijs tot zorg, ook in het onderwijs. Dat roept fundamentele vragen op: wat benoemen we eigenlijk wanneer we ADHD zeggen en wat doen we vervolgens met dit label? Hoogleraar Laura Batstra plaatst het verschijnsel in een bredere context. Niet door het bestaan van ernstig probleemgedrag te ontkennen, maar door scherp te kijken naar schaal, aannames en verscholen belangen. Ze laat zien hoe snel gedrag bij kinderen en volwassenen wordt losgemaakt van opvoeding, onderwijs, stress en maatschappelijke druk en wordt teruggebracht tot iets dat in het individu zou zitten. Daarbij gaat aandacht uit naar hardnekkige misverstanden over hersenen, dopamine en erfelijkheid. Ook de rol van classificatiesystemen zoals de DSM komen in dit gesprek aan bod. De spanning zit bij de vanzelfsprekendheid waarmee medicatie wordt ingezet, bij de economische prikkels in zorg en wetenschap en bij een onderwijssysteem dat steeds minder ruimte heeft om divers gedrag te verdragen. Tegelijk houdt Laura een pleidooi voor iets anders: sterkere contexten, meer professionele ruimte voor scholen, en terughoudendheid met labels die meer beloven dan ze waarmaken. Lees zeker het opnieuw uitgegeven boek van Laura: ADHD, Macht en Misverstanden. Kernpunten uit de podcast: 🧠 ADHD is geen ziekte in het kind, maar een label voor gedrag dat lastig past binnen huidige maatschappelijke en onderwijseisen. 🏫 Problemen worden te snel geïndividualiseerd, terwijl aanpassingen in school, opvoeding en context vaak meer effect hebben. 💊 Medicatie kan in uitzonderlijke gevallen helpend zijn, maar wordt op veel te grote schaal ingezet zonder bewezen langetermijneffecten. 📊 Biologische verklaringen zoals een dopamine-tekort of kleinere hersenen berusten op misinterpretaties van groepsonderzoek. ⚖️ Economische en institutionele belangen beïnvloeden welke kennis dominant wordt en welke alternatieven uit beeld blijven. Quotes uit de podcast: “ADHD is geen ziekte die huist in een kind. Het is alleen maar een naam voor gedrag waar wij moeite mee hebben.” “Wat statistisch significant is, kan klinisch volledig nul relevant zijn.” “We behandelen nu massaal individuele kinderen, terwijl we de context waarin ze vastlopen grotendeels ongemoeid laten.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Intro gesprek01:05 – Interesse ADHD02:40 – Medicatiebeleid04:55 – Moreel conflict06:20 – Context school07:45 – Definitie ADHD09:20 – Gedrag samenleving11:10 – Misverstanden ADHD13:15 – Stress factoren15:10 – Medicatie schaal17:00 – Hersenonderzoek19:00 – DSM verruiming22:40 – Volwassen ADHD29:05 – Rol onderwijs33:20 – Sterke contexten Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht ADHD: wat moet je ermee? verscheen eerst op Tjipcast.

Een schoolexamen is geen mini-versie van het centraal eindexamen, maar een toetsmoment waar je als school meer keuzes kunt maken dan we vaak denken: wat toets je, hoe toets je en vooral: waarom past dat deze vorm van toetsing bij de onderwijsvisie van de school? In deze aflevering wordt duidelijk hoeveel ruimte er in het schoolexamen eigenlijk zit, mits je het curriculum goed doorgrondt en als team een gezamenlijke taal en werkwijze ontwikkelt. Ik ga hierover in gesprek met Heike Conrad, docent biologie, natuur leven en technologie, mentor en coach van docenten bij de vrije school Parkstad in Heerlen. Heike houdt zich met name bezig met onderwijsontwikkeling. En Linda Spierings, adjunct-directeur bij Marcanti college in Amsterdam. Linda is kartrekker onderwijsontwikkeling binnen Marcanti college. Deze twee scholen laten zien hoe je vanuit visie aan het schoolexamen kan werken. Door projectmatig en vakoverstijgend te werken. Zo kan één project kan meetellen voor meerdere vakken, met beoordeling vanuit verschillende perspectieven. In Amsterdam kiezen ze voor leren zonder cijfers, met rubrics, portfolio’s en formatief evalueren als basis. In beide gevallen verschuift toetsen van “afrekenen” naar “richting geven”: leerlingen krijgen vooral feedback, leren reflecteren op leerdoelen en bouwen stap voor stap aan zelfregulatie. Opvallend is dat het schoolexamen hier niet begint in het examenjaar, maar eigenlijk al in de brugklas. Met taal die leerlingen begrijpen, met duidelijke leerdoelen en met verwachtingen die hoog blijven zonder te vervallen in cijferdruk. Het resultaat is een examenpraktijk die meer zegt over groei, eigenaarschap en voorbereiding op vervolgonderwijs, zonder de wettelijke eindtermen uit het oog te verliezen. Kernpunten uit het gesprek: 🔹 Het schoolexamen biedt meer ontwerpvrijheid dan veel scholen denken, maar vraagt stevige curriculumkennis en gezamenlijke keuzes in het PTA (programma van toetsing en afsluiting).🧩 Projectmatig en vakoverstijgend werken kan het schoolexamen “kleur” geven: één project kan voor meerdere vakken meetellen, mits beoordeling per vak helder blijft.📝 Alleen feedback werkt beter dan feedback mét cijfers: cijfers kunnen het leerproces en de werking van feedback ondermijnen.🎯 Formatief evalueren vraagt professionalisering én randvoorwaarden (tijd, kleine groepen, gedeelde rubrics, collegiale lesbezoeken).🧭 Begin in de brugklas: bouw taal, rubrics en zelfregulatie leeftijdsfase-gewijs op, zodat het schoolexamen later een logische afsluiting wordt. Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen. Meer lezen? De gritfactor Carol Dweck Is het voor een cijfer? De meetmaatschappij Switchen en klimmen Tijdstempels 00:05 – Intro01:19 – Ruimte02:20 – PTA03:40 – Motivatie04:28 – Feedback05:53 – Projecten06:50 – Cijfers09:47 – Toetsvormen11:26 – Loslaten12:08 – Formatief13:49 – Verwachtingen15:27 – Zelfregulatie17:28 – Taal22:41 – Organisatie24:17 – Backwards26:50 – Docenten28:09 – Kleuren30:36 – Kansgelijkheid Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe werk je vanuit visie aan het ontwikkelen van het schoolexamen? verscheen eerst op Tjipcast.

In deze aflevering blik ik terug op de onderwijsgeschiedenis van Nederland. Ik doe dit met Jacques Dane, historicus en hoofd collectie en onderzoek van het nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. Onderwijs lijkt vaak een kwestie van “wat werkt nu?”, maar wie langer terugkijkt ziet hoe onderwijs veel meer is dan ‘leren rekenen, schrijven of lezen’. Oude schoolplaten, handleidingen en leerboeken laten niet alleen zien wat kinderen leerden, maar ook waarom dat zo moest. Soms verdwijnen leerdoelen volledig achter een beeld dat zó sterk is dat het alles overstemt. Denk aan de walvisvaartplaat die leerlingen vooral onthouden vanwege de harpoen en de ijsbeer, niet vanwege de economische les erachter. Onze onderwijsgeschiedenis maakt ook duidelijk dat lesgeven nooit waardevrij is. Bij bekende leermiddelen over Nederlands-Indië werd kolonialisme niet neutraal beschreven, maar gelegitimeerd: handel, winst en “ontwikkeling” vormden het vanzelfsprekende kader. Tegelijk relativeert de lange lijn van onderwijsverslagen en terugkerende paniek over lees- en rekenniveau het idee dat “vroeger alles beter was”. Want wat blijkt? Zorgen over kwaliteit blijken van alle tijden. Terugkijken helpt dus op twee manieren: het ontmythologiseert nostalgie én het maakt zichtbaar hoe onderwijs ons wereldbeeld vormt, vaak zonder dat we het doorhebben. Kernpunten uit de podcast: 🧾 Materiële cultuur werkt als collectief geheugen: schoolboeken, platen en modellen dragen ideeën over onderwijs én samenleving, met verhalen achter elk object. 🐋 Leerdoelen vs. wat blijft hangen: sterke beelden kunnen officiële doelen overschrijven; leerlingen onthouden niet altijd wat bedoeld was. 🌍 Onderwijs is nooit neutraal: koloniale leermiddelen legitimeerden economische exploitatie en stuurden actief op werving en beeldvorming. Ook nu in ons onderwijs dragen we ongemerkt waarden uit. 📉 Kwaliteitszorgen zijn van alle tijden: in oude onderwijsverslagen werd al geklaagd over zwak rekenonderwijs en docentkwaliteit. 🧭 Geschiedenis als vaccin tegen geheugenverlies: zonder kennis van herkomst herhalen we makkelijk discussies en “vernieuwingen” in nieuwe woorden. Quote uit de podcast: “Vroeger ging het ook niet goed en vroeger waren er ook zorgen. Dat is denk ik de troost van de geschiedenis.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:00 – Introductie en welkom00:37 – Materieel en onderwijsmaterialen01:58 – Schoolplaten03:28 – Leerdoelen04:14 – Museum05:19 – Kolonialisme07:31 – Niveau en zorgen10:04 – Tucht11:52 – Kind centraal13:04 – Geheugenverlies15:02 – Overheid17:11 – Artikel 2321:39 – Comenius26:42 – Bint29:43 – Thijssen32:23 – Nu Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Nog een paar leuke bronnen om door te lezen en te speuren over de rol die geschiedenis speelt in ons onderwijs: https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201801_01/_lit004201801_01_0008.php https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201601_01/_lit004201601_01_0045.php https://www.nrc.nl/nieuws/2020/10/16/elke-generatie-lezertjes-worstelt-met-leesplezier-a4016278 https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-11/pip-141-blum-4-1.pdf?4afecfe800 https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-09/schoolsparen-en-geldbesef.pdf?d990f57cb0 https://www.brabantserfgoed.nl/personen/g/geluk-jan https://van12tot18.nl/artikelen/onrust-gejaagdheid-soms-verwarring-in-den-gedachtengang https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/dorpsschoolmeester https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/boek-lezen https://didactiefonline.nl/blog/jacques-dane/leeswoede-en-stillezen https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2000-34e-Dane.pdf https://www.nrc.nl/nieuws/2020/03/19/ook-tijdens-de-spaanse-griep-gingen-scholen-weken-dicht-a3994282 https://www.dbnl.org/tekst/ghes002land01_01/ghes002land01_01_0003.php Het bericht Wat kunnen we nu leren van onze onderwijsgeschiedenis? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is vijfde aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO.  Dit is de eerste aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs. In deze aflevering ga ik in gesprek met Margriet van der Sluis en Marieke Gierveld. Margriet van der Sluis is associate professor en onderzoeker, verbonden aan TIAS school for business and society. Marieke Gierveld is programmamanager student, verbonden aan Deltion College. We gaan in gesprek over de vraag: Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? We doen dit door het volgende onderzoeksproject te bespreken: Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. Dit onderzoeksproject is verschenen in 2024. Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering: Ter inspiratie: over betekenisgeving en de invloed van sociaal kapitaal in verandermanagement processen wordt het werk van hoogleraar Thijs Homan genoemd. Mocht je het leuk vinden, alweer ruim 5 jaar geleden sprak ik Thijs Homan in deze podcast aflevering. Ter inspiratie: hier vind je meer informatie over de transformatieve school. Eerder sprak ik ook met Iliass el Hadioui in deze aflevering over de cultuur van hoge verwachtingen. Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar: Over effectief werken in opleidingsteams: Effectief werken in opleidingsteams | Onderwijskennis  Over de relatie tussen schoolprestaties van studenten en onderwijskundig leiderschap in het mbo: Wat is bekend over de relatie tussen schoolprestaties van studenten en onderwijskundig leiderschap in het mbo? | Kennisrotonde  Meer weten over de podcastreeks? Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag. Tijdstempels 00:00 Intro Tjipcast en samenwerking Nationaal Kennis Instituut00:50 Onderzoeksvraag mbo01:25 Scope onderzoek03:13 Complex mbo05:22 Bestuurlijk vermogen07:28 Sociaal kapitaal08:42 Netwerkanalyse11:55 Onderzoeksaanpak14:08 Rol staf18:40 Rol OR22:49 Teamontwikkeling24:56 Rolverwarring27:50 Bottom-up30:46 Dialoog proces35:32 Kennisdeling39:38 Middenmanagement42:57 Collectief versterken44:06 Afsluiting Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? verscheen eerst op Tjipcast.