Het Filosofisch Kwintet

De ontworsteling van het geloof was voor oudere generaties een ongelofelijke strijd. Toch blijkt God nooit helemaal te zijn verdwenen, uit onze rituelen, uit onze instituties en misschien ook wel niet uit onze harten. Is het lijk van God nog warm, is Hij terug of is Hij gewoon uiteengevallen in duizenden mini-godjes? En wie of wat is uw mini-godje eigenlijk?  Onder leiding van Arnon Grunberg spreken vier gasten over de functie die geloof heeft in onze samenleving. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/geloof-en-ongeloof).

Spreken is zilver, zwijgen is goud, gaat het gezegde. Maar wie vandaag in het publieke debat stil blijft over maatschappelijke en politieke kwesties, maakt zich al snel verdacht. Tegelijkertijd delen we, aangejaagd door sociale media en algoritmen, meer van onszelf dan ooit: zichtbaar zijn lijkt bijna een voorwaarde om mee te tellen. Kun je je in deze tijd nog wel onttrekken aan de voortdurende blik van anderen?  Onder leiding van Arnon Grunberg spreken vier gasten over de morele en sociale dimensies van (on)zichtbaar zijn. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/zichtbaar-en-onzichtbaar).

Bijna de helft van alle Nederlanders is ervan overtuigd dat kunstmatige intelligentie hun baan deels kan overnemen. Vooral waar werk zich laat herhalen, in regels en data past en voorspelbaar is, wint AI terrein. Maar wat levert het ons eigenlijk op, en wat raken we ongemerkt kwijt? En waar gaat de mens over in de machine, en misschien nog ongemakkelijker, de machine in de mens?  Onder leiding van Arnon Grunberg spreken drie gasten over de relatie tussen mens en machine. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/mens-en-machine).

De overgang van gezondheid naar ziekte - en vice versa - is onvermijdelijk voor de mens. Tijdens ons leven worden we allemaal weleens ziek, de één ernstiger dan de ander. Maar wat is ziekte eigenlijk? Onder leiding van Arnon Grunberg spreken vier gasten over burn-outs, de diagnose als identiteit en of leven eigenlijk wel gezond is. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/ziek-en-gezond).

In een tijd waarin op meerdere continenten oorlog woedt en de NAVO scheuren vertoont, is op het wereldtoneel allang niet meer helder wie vriend en wie vijand is. Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Kan ware vriendschap tussen landen bestaan, of is het niet meer dan een tijdelijk misverstand? En is diplomatie niet vooral een spel, met taal als een dun laagje vernis over het recht van de sterkste? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de ongemakkelijke realiteit achter de internationale vriendjespolitiek. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/vriend-en-vijand).

Fort Europa sterft langzaam uit. Wat betekenen vergrijzing, geboortekrimp en migratie voor hoe we met elkaar samenleven? De angst voor onderbevolking leidt in sommige landen al tot geboortepolitiek. Van Hongarije tot Italië duiken rechtse pronatalistische agenda’s op, waar vrouwen in naam van ‘de natie’ worden aangespoord om kinderen te krijgen. Is je voortplanten straks een vaderlandsplicht?  En wat zegt het dat de zorg om het lage geboortecijfer gekaapt is door rechts en extreem-rechts? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de aardverschuivingen die demografische veranderingen veroorzaken. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/schaffen-we-onszelf-af).

Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. Hoe verhoudt zingeving zich tot genot? Kan leven zonder lijden nog zinvol zijn? En is onze hunkering naar zingeving niet een antwoord op het grootste spook van alle spoken, het monster der monsters, het besef dat wij sterfelijk zijn? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers onze pogingen tot zingeving. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/geeft-lijden-het-leven-zin).

In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media en AI lijkt de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Is waarheid nog waarheid, of veeleer de vermomming van een opinie? Is waarheid het heetste domein van de machtsstrijd? En waar houdt kritisch denken op, en begint de samenzweringstheorie? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de strijd om de waarheid. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/waarheidsmachines).

Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten ze de wereldorde op z’n kop en trekken ze zoveel mogelijk macht naar zich toe. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?   Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de psyche van de autocraat en hun helpers. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-psyche-van-de-autocraat).

Eeuwenlang plaatsten we in het Westen de mens naast en boven de natuur: de mens als rationeel wezen tegenover een grillige, onvoorspelbare wereld die getemd en geëxploiteerd kan worden. Maar is die scheidslijn zo scherp? De mens is ook natuur en daarmee onderhevig aan bepaalde natuurwetten, maar welke? Is de mens een roofdier tussen andere roofdieren, of is er toch iets uitzonderlijks aan de mens? En welke prijs betaalt hij voor zijn rooftocht? Zijn wij parasieten die niet weten hoe we onze gastheer moeten ontzien? En als dat zo is: hoe word je dan een goede parasiet? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers waar de scheidslijn ligt tussen mens en natuur. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-mens-als-roofdier).