Normale Mensen Bestaan Niet

Jongeren en volwassenen lezen steeds minder en daardoor gaat de gemiddelde leesvaardigheid ontzettend achteruit. Zoals bekend werd door de nieuwe PISA scores (onafhankelijk onderzoek naar leesvaardigheid, rekenvaardigheid enz). In deze aflevering bespreken psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma het gevaar van ontlezen. Want wat doet minder lezen voor ons op cognitief niveau? Heeft het impact op onze empathie en hoe sociaal we zijn? En wat gebeurt er zelfs op maatschappelijk niveau? Spoiler-alert: het is niet mals.Bronnen:- Wolf, M. (2018). Reader, Come Home: The Reading Brain in a Digital World. HarperCollins. (Hét standaardwerk over hoe schermen ons leesbrein en diepe verwerking herstructureren).- Carr, N. (2010). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains. W. W. Norton & Company. (Genomineerd voor de Pulitzersprijs; legt helder uit hoe internet ons geheugen en aandachtsspanne veranderd).- Jolles, J. (2020). Leer je kind kennen: Over ontplooiing, leren, denken en het brein. Uitgeverij Pluim. (Nederlandse neuropscholoog Jelle Jolles over de rijping van het tienerbrein en het belang van leeservaring).- Delgado, P., Vargas, C., Ackermann, R., & Salmerón, L. (2018). Don't throw away your printed books: A meta-analysis on the comprehension effects of reading media. Educational Research Review, 25, 23-38. (Onderzoek waaruit blijkt dat lezen van papier leidt tot beter tekstbegrip dan digitaal lezen).- Kidd, D. C., & Castano, E. (2013). Reading literary fiction improves Theory of Mind. Science, 342(6156), 377-380. (Beroemde studie die aantoont dat literatuur lezen ons inlevingsvermogen aantoonbaar vergroot).- Stichting Lezen / KB (2024/2025). Rapportages Geletterdheid en Leesgedrag in Nederland. (Cijfers over de daling in leesvaardigheid en het effect van leesopvoeding).- Pennycook, G., & Rand, D. G. (2019). Lazy, not biased: Susceptibility to partisan fake news is better explained by lack of reasoning than by motivated reasoning. Cognition, 188, 39-50. (Onderzoek dat aantoont dat vatbaarheid voor fakenieuws vooral komt door 'cognitieve luiheid' / gebrek aan analytisch denken).*- Lewandowsky, S., et al. (2012). Misinformation and Its Correction: Continued Influence and Successful Debiasing. Psychological Science in the Public Interest. (Over hoe desinformatie werkt in het menselijk brein).*- Rosenzweig, M. (2024). The Shrinking Public Sphere: Reading, Literacy, and the Crisis of Democracy. (Sociaal-psychologische analyse van de impact van ontlezen op democratische processen).*- TED Talk door Maryanne Wolf: How the Digital World changes the way we read – Heldere uitleg over de biologische verandering van ons brein bij digitaal lezen.- Tegenlicht (VPRO): Afleveringen rondom de "Aandachtseconomie" en de impact van de smartphone op onze cognitieve vermogens.- Video/Uitleg: Paper vs. Digital Reading (Veritasium / Edutopia)- Korte, wetenschappelijk onderbouwde video's over het verschil in opname tussen schermen en papier.

De één kijkt voor zijn plezier de engste horrorfilms, terwijl de ander na één griezelige scène dagenlang niet kan slapen. Maar waarom vinden sommige mensen het heerlijk om bang te zijn, terwijl anderen er juist helemaal niets van moeten hebben?Naar aanleiding van een luisteraarsvraag van Esther duiken Thijs en Lennard in de psychologie achter horror. Ze bespreken persoonlijkheid, sensatiezucht, de aantrekkingskracht van angst en waarom sommige mensen steeds extremere prikkels opzoeken. Want wat maakt griezelen eigenlijk zo aantrekkelijk, en wanneer slaat gezonde spanning om in iets minder gezonds?

In deze podcast bespreken Lennard en Thijs het fenomeen looksmaxxing: de online trend waarbij vooral jonge mannen hun uiterlijk zoveel mogelijk proberen te verbeteren. Ze bespreken waar deze trend vandaan komt, de invloed van de manosfeer en sociale media, en het verschil tussen gezonde zelfzorg en extreme methodes. Ook gaan ze in op onzekerheid, schoonheidsidealen en de mogelijke gevolgen voor het zelfbeeld en de mentale gezondheid.

Hoe weet je nog of je écht met je bank belt, als de oplichter professioneler klinkt dan de klantenservice zelf? Naar aanleiding van een bijna-oplichting waarbij Lennard op een haar na €7.500 kwijt was, duiken Thijs en Lennard in de psychologie achter fraude, vertrouwen en paniek. Want met een geloofwaardig sms’je, een alarmlijn, wachtmuziekjes, twee nette “bankmedewerkers” en een verhaal over een demo-omgeving kom je blijkbaar verrassend ver. Een aflevering over con artists, datalekken, slimme scripts en waarom je soms precies op tijd moet denken: wacht even, waarom ben ik nu eigenlijk geld aan het overmaken?

Dit is de tweede aflevering van een duik in het werk van een van de grotere geesten binnen de Psychologie, dat van Zwitserse grondlegger van de ontwikkelingspsychologie, Jean Piaget. Heb je de eerste aflevering nog niet geluisterd, doe dat dan. Daarin spreken psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma over Piaget z’n leven, zijn inspiratie en zijn belangrijkste ideeën over hoe een mens leert. In deze tweede aflevering duiken ze verder in zijn grootste en bekendste theorie, namelijk de ontwikkelfases waar een kind doorheen gaat. Ook spreken de heren over de kritiek die er op het werk van Piaget is en hoe de moderne ontwikkelingspsychologie naar zijn werk kijkt.Bronnen:- Piaget, J. (1936). The Origins of Intelligence in Children. (Het standaardwerk over hoe baby's via zintuigen en beweging leren denken).- Piaget, J. (1936). Origins of intelligence in the child. Routledge & Kegan Paul.- Piaget, J. (1952). The child's conception of number. Routledge & Kegan Paul.- Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.- Launspach, T. (2024). We doen allemaal maar wat. Spectrum.- Gould, S. J. (1981). The Mismeasure of Man. (Over hoe testen en het meten van intelligentie vroeger werkte, wat de context geeft waarin Piaget zijn 'fouten-analyse' begon).- EBSCO / Proj4 Research (2026): Jean Piaget's Major Contribution to Psychology – over hoe hij de verschuiving bracht van passief leren naar actieve kennisopbouw.- Tof filmpje over de ontwikkelstadia: https://www.youtube.com/watch?v=IhcgYgx7aAA- Klassieke demonstratie van Piaget-taken op video: Originele beelden waarin kinderen van verschillende leeftijden worden getest op bewaarbesef (water overgieten) en egocentrisme.- Jordan Peterson in z’n college-tijd over Piaget: https://www.youtube.com/watch?v=BQ4VSRg4e8w

We duiken weer een tweedelige serie in over een invloedrijke psycholoog en zijn werk. Dit keer is dat Jean Piaget, de Zwitserse vader van de ontwikkelingspsychologie. In de eerste aflevering over Piaget bespreken psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma wie hij was en hoe hij kwam tot zijn inzichten over de ontwikkeling van kinderen en volwassenen. Hoe leren we, wat zijn de stappen en wat heeft Piaget veranderd in de manier waarop we onderwijs inrichten? In de tweede aflevering over Piaget duiken we verder in de verschillende ontwikkelstadia die Piaget identificeerde en wat de kritiek daarop is.Bronnen:- Piaget, J. (1936). The Origins of Intelligence in Children. (Het standaardwerk over hoe baby's via zintuigen en beweging leren denken).- Launspach, T. (2024). We doen allemaal maar wat. Spectrum.- Gould, S. J. (1981). The Mismeasure of Man. (Over hoe testen en het meten van intelligentie vroeger werkte, wat de context geeft waarin Piaget zijn 'fouten-analyse' begon).- EBSCO / Proj4 Research (2026): Jean Piaget's Major Contribution to Psychology – over hoe hij de verschuiving bracht van passief leren naar actieve kennisopbouw.- Tof filmpje over de ontwikkelstadia: https://www.youtube.com/watch?v=IhcgYgx7aAA- Klassieke demonstratie van Piaget-taken op video: Originele beelden waarin kinderen van verschillende leeftijden worden getest op bewaarbesef (water overgieten) en egocentrisme.- Jordan Peterson in z’n college-tijd over Piaget: https://www.youtube.com/watch?v=BQ4VSRg4e8w

Wie bepaalt eigenlijk wie je wordt: je ouders, je vrienden, of toch vooral jijzelf? Thijs en Lennard duiken in een luisteraarsvraag van de 16-jarige Arjette, die voor een profielwerkstuk onderzoekt welke invloed ouders en leeftijdsgenoten hebben op de identiteitsvorming van jongeren tussen de 12 en 18 jaar.Want ouders geven je niet alleen een opvoeding mee, maar vertellen ook het verhaal van wie je vroeger was. Leeftijdsgenoten kijken juist veel meer naar hoe je je nú gedraagt in sociale situaties. En precies tijdens de puberteit verschuift die balans: je gaat je steeds meer afzetten tegen je ouders en ontdekken wie je bent buiten het gezin.Maar zo simpel is het natuurlijk niet. Ook persoonlijkheid, cultuur, sociale media en de manier waarop je bent opgevoed spelen een rol. Dus wie heeft uiteindelijk de grootste invloed op je identiteit? En waarom blijkt die ogenschijnlijk simpele vraag eigenlijk een behoorlijk ingewikkeld onderzoeksvraagstuk?

Word je echt gelukkiger van een huisdier, of voelt dat vooral zo omdat kittens nu eenmaal heel moeilijk te haten zijn? Na de komst van Mickey en Bobby, twee extreem knuffelbare asielkittens, duiken Thijs en Lennard in de vraag of katten, honden, goudvissen of eventueel een wandelende tak goed zijn voor je mentale gezondheid. Want ja, zo’n beestje kan zorgen voor gezelschap, knuffels en een iets minder harde landing na sociale afwijzing, maar nieuw onderzoek zet ook vraagtekens bij het idee dat huisdieren automatisch zorgen voor minder eenzaamheid of meer levensgeluk.

Heb je echt een serotoninetekort als je depressief bent, of is dat verhaal misschien iets te makkelijk geworden? Omdat Thijs op vakantie is, duikt Lennard solo in de serotoninetheorie van depressie, SSRI’s, antidepressiva en een grote umbrella review die twijfelt aan het idee dat depressie simpelweg ontstaat door een tekort aan één stofje in je brein. Want ja, antidepressiva kunnen mensen helpen en als het voor jou werkt moet je vooral niet op eigen houtje stoppen, maar het is wel de vraag of ze iets “fixen” of vooral je mentale toestand veranderen. Kortom: een gezellig rondje langs depressie, hersenstofjes, pillen en de vraag of we moeilijke dingen soms iets te graag simpel maken.

Het is zomervakantie, dus we gaan er met z’n allen op uit. We verplaatsen ons soms meer dan duizend kilometer, met stress, file en gedoe, zodat we daarna kunnen uitrusten. Is het idee. Maar laat het ons echt uitrusten? Of worden we er alleen maar gestresst van? In deze aflevering bespreken psychologen Lennard Toma en Thijs Launspach wat de wetenschap zegt over op vakantie gaan en hoe dat invloed heeft op onze mentale welzijn. Ze vertellen wat volstaat als een goede vakantie en wat misschien minder handig is om te doen op vakantie. Fijne vakantie!!Bronnen:- De Bloom, J., Kompier, M., Geurts, S., De Weerth, C., Taris, T., & Sonnentag, S. (2009). Do we recover from vacation? Meta-analysis of vacation effects on health and well-being. Journal of Occupational Health, 51, 13–25.- De Bloom, J., e.a. (2010). Effects of vacation from work on health and well-being: Lots of fun, quickly gone. Work & Stress, 24(2) — het vakantiegevoel verdampt binnen een week.- Nawijn, J., Marchand, M. A., Veenhoven, R., & Vingerhoets, A. J. (2010). Vacationers Happier, but Most not Happier After a Holiday. Applied Research in Quality of Life — het anticipatie-effect.- Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire — de vier herstelervaringen: onthechting, ontspanning, mastery, controle. Journal of Occupational Health Psychology.- Observationele studie naar werkmail buiten werktijd, psychologische onthechting, slaap en cortisol bij IT-werknemers (2021, PMC8626826) — mailen ondermijnt herstel.- Knoope, M. (1998). De Creatiespiraal: natuurlijke weg van wens naar werkelijkheid — leven met de seizoenen, de noodzaak van een "winter" om af te koppelen.