ETEN IS WETEN

#17 Een tractor is geen trekker In de nieuwste aflevering van ETEN IS WETEN, zitten Hidde, Joris, en Karsten weer aan de bekende keukentafel van de Mulders. Ze duiken direct in de aquacultuur, met data van Joris die licht werpt op de visserij: sinds 2012 is er meer vis gekweekt dan in het wild gevangen. Dit leidt tot een korte maar inzichtelijke discussie over duurzaam gevangen vis en de mythes rondom het leegvissen van de zeeën. Zalm blijft de onbetwiste favoriet bij de Nederlandse consument, een vis die in werkelijkheid wit is maar synthetisch roze wordt gekleurd. Dat leidt tot de vraag of het ethisch is om met de genen van dieren te knutselen. Vervolgens schakelen ze over naar het land waar de "mooiste trekker ooit" werd bekendgemaakt, de IH International 1455 XL. Een punt van lichte teleurstelling voor John Deere fans. Joris licht strokenteelt toe, een voorbeeld van innovatie uit trekkerland waarbij optimaal rekening wordt gehouden met het voorkomen van verdichting van de bodem.  Afsluitend werpt Hidde een gevoelig punt op met een discussie over het verlies van optimisme in de maatschappij, ondersteund door een analyse van het taalgebruik in miljoenen boeken. De heren bespreken hoe een veranderende houding ten opzichte van de toekomst ons perspectief op voedsel en duurzaamheid beïnvloedt. Is optimisme nodig om échte oplossingen te komen of heeft “doemdenken” zin? Feit #1 In zeeën en oceanen zijn we nog steeds jager-verzamelaars 🚢Mark Soetman op X https://twitter.com/Soetman  🐟Our World in Data https://ourworldindata.org/fish-and-overfishing  🐬Crisp-R Cas vis https://www.nature.com/articles/s41587-021-01197-8  🐄Dikbil koe https://nl.wikipedia.org/wiki/Dikbil  Feit #2 de mooiste trekker aller tijden is de Case IH international 1455 XL 🚜De trekkerverkiezingen https://www.boerderij.nl/case-ih-1455-xl-is-mooiste-trekker  Feit #3 We zijn het geloof in de vooruitgang verloren 🌍Boek van Hidde - Meer: https://www.bol.com/nl/nl/f/meer/9200000132048260/  🌆Het landschap, de mensen - Auke van der Woud https://libris.nl/a/auke-van-der-woud/het-landschap--de-mensen/500766360#gebonden-9789044645934 

#16 Een alien is geen kweekvlees Welkom bij alweer de zestiende aflevering van ETEN IS WETEN, opgenomen vanuit de Amsterdam Green Campus. Deze week schuift Ira van Eelen aan, dé stem van cultured meat in Nederland, om ons mee te nemen op een buitenaardse reis door de wereld van voedselinnovatie. In deze aflevering onthult Karsten een fascinerend feit: we zijn misschien allemaal een beetje alien. Hidde, Joris, Karsten en Ira duiken in de impact van een meteorietinslag op de rotatiesnelheid van de aarde en de verrassende link met de landbouw, die maar liefst 70% (!) van al ons zoetwater op aarde gebruikt. Hidde deelt zijn enthousiasme voor Ozempic, niet zomaar een afslankmiddel, maar een mogelijke oplossing in de complexe strijd tegen obesitas. Met de hoogste obesitascijfers in het Midden-Oosten en Noord-Amerika en een wereld die diëten vaak zinloos maakt, biedt Ozempic een lichtpuntje. Kan dit middel helpen bij het aanleren van nieuwe (gezonde) eetnormen? Ira brengt een persoonlijk verhaal mee over haar vader, de pionier achter de eerste patenten voor cultured meat, ofwel: kweekvlees. Ondanks tegenstand uit vele hoeken heeft hij vastgehouden aan zijn visie voor een wereld zonder de bio-industrie. Kweekvlees, geproduceerd uit dierlijke stamcellen, belooft een toekomst waarin geen dieren meer hoeven te worden gedood. Met landen als Amerika, Singapore en Israël die al groen licht hebben gegeven, staat ook Nederland op het punt om deze nieuwe vleesrevolutie te proeven. Een toekomst voor kweekvlees ziet Iraj samen met boeren, op zoek naar nieuwe, duurzame oplossingen.  Feit #1 water is buitenaards 💧Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Origin_of_water_on_Earth Feit #2 8% van de mondiale sterfgevallen worden veroorzaakt door obesitas 💊The Atlantic https://www.theatlantic.com/health/archive/2023/12/obesity-drugs-ozempic-pills-injections/676359/  Feit #3 kweekvlees is niet zoiets als een plantaardige hamburger 🥩De Correspondent https://decorrespondent.nl/14912/kweekvlees-is-de-toekomst-en-nederland-kan-de-weg-wijzen/f91633e9-e5a2-0f51-2ea7-2a7756f0b8ad 🧑‍🔬Stichting cellulaire agricultuur https://www.cellulaireagricultuur.nl/  🐄Respect Farms https://www.respectfarms.com/

#15 Bioromeo is geen bioromeo Deze week schuift bij Joris, Hidde, Karsten regenboogwortelboer 🥕🌈 Krispijn van den Dries aan tafel. Ze ontleden de betekenis van biologische landbouw, een term die iedereen denkt te begrijpen, maar niet altijd volledig kan uitleggen. Ondanks dat de grootste afzet van biologische producten naar het buitenland gaat, ontkracht Krispijn het argument dat biologisch niet rendabel zou zijn en ziet hij een toekomst voor mengvormen zoals regeneratieve landbouw. Het gesprek neemt een historische wending naar de introductie van de aardappel in Nederland, die het land en de mensen letterlijk groot en sterk maakte. Ze bespreken de unieke status van de aardappel en de laatste trends binnen de aardappelcultuur. Krispijn breekt ook een lans voor het gebruik van meer klaver in de akkerbouw, een praktijk met vele voordelen die vaak over het hoofd wordt gezien vanwege hogere kosten. Ze verkennen hoe hoogproductieve landbouw en biologische principes hand in hand kunnen gaan, met een speciaal pleidooi voor klaver. Tot slot kaart Hidde een controversieel onderwerp aan: het neokolonialisme van Westerse NGO's die zich met genetisch gemodificeerde, vitamine-rijke bananen in Afrikaanse landbouw bemoeien. Dit brengt een discussie op gang over de noodzaak van modernisering binnen de landbouw, zoals in de aardappelsector, waar - zo wordt duidelijk - nog geen vrede heerst. Feit #1 Het biologische landbouwareaal is toegenomen tot 4,5% van alle Nederlandse landbouw 🌱Bron: Foodlog https://www.foodlog.nl/artikel/biologisch-groeit-maar-worstelt-met-hoge-doelstellingen/s  📺Paved Paradise https://www.pathe.nl/film/26524/paved-paradise 🌱 Bionext https://bionext.nl/bionext Feit #2 De aardappel zorgt voor minder oorlog 🥔Bron: Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/aardappel  🌍 1491 door Charles C. Mann https://libris.nl/vangrinsven/boek?authortitle=charles-c-mann/before-columbus-the-americas-of-1491--9781416949008  Feit #3 Klaverbloemige gewassen zorgt ervoor dat je minder mest kunt gebruiken Feit #4 Westerse NGO’s hebben een kwalijke invloed op de acceptatie van gentech in Afrikaanse landen Bron 🍌 The Cooldown: https://www.thecooldown.com/green-tech/super-banana-uganda-vitamin-a/

#14 kalium is geen macadamia In aflevering 14 van ETEN IS WETEN duiken Joris, Hidde en Karsten in de wereld van landgebruik en duurzaamheid, met als startpunt de excentrieke boerderij van Facebookbaas Mark Zuckerberg, waar koeien macadamianoten en bier geserveerd krijgen. Ze bespreken hoe grasgevoerde koeien, ondanks hun duurzame imago, een inefficiënte bron van vlees en melk zijn vanwege de grote hoeveelheid benodigd land. De aflevering werpt ook licht op een onderzoek van een Duits marketingbureau naar het eet- en drinkgedrag van voetbalfans, waarmee de impact van marketing op ongezonde leefgewoontes onder de loep wordt genomen. Is voetbal nu sport of entertainment, en hoe verhoudt dit zich tot de inspanningen van de politiek om ons naar een gezonder leven te sturen, zoals minder zout in onze voeding door Europese convenanten? Verder bespreken ze de cruciale rol van bemesting in de landbouw. Het historische moment waarop kunstmest werd uitgevonden, markeerde een keerpunt waardoor de mensheid de overvloedige stikstof uit de lucht kon benutten, wat leidde tot een bevolkingsexplosie. Maar nu, met een stikstofoverschot en de lessen van de Es, staan we op een kruispunt: is het mogelijk om enkel met dierlijke mest onze landbouwgronden vruchtbaar te houden? Moeten we dat eigenlijk wel willen? Feit #1 Mark Zuckerberg is een volledige idioot 🐦X https://x.com/rzhongnotes/status/1745096765831827625?s=20 🐄Boek George Monbiot https://libris.nl/boek?authortitle=monbiot-george/regenesis--9780241447642  🍿Paved Paradise bij Pathé https://www.pathe.nl/film/26524/paved-paradise  Feit #2 bier en chips horen bij voetbal 🍺Foodlog https://www.foodlog.nl/artikel/flash/voetbal-bier-en-chips-zijn-onafscheidelijk/  🍹Ronaldo die frisdrank aan de kant zet https://www.youtube.com/watch?v=zKqRmQc-HRw  🍟Snackspert op Instagram https://www.instagram.com/snackspert/  Feit #3 een landbouw zonder kunstmest is een utopie 🌱Wizard and the Prophet https://libris.nl/boek?authorTitle=charles-c-mann/the-wizard-and-the-prophet--9781509884186/  🌾Our world in data https://ourworldindata.org/grapher/world-population-with-and-without-fertilizer 🍎De les van de Es https://www.foodlog.nl/artikel/de-les-van-de-es/ 

#13 drijfzand is geen pratende plant  In aflevering 13 van ETEN IS WETEN verkennen Karsten, Joris en Hidde de veranderende natuur van Nederland en de complexe relatie tussen voedsel en politiek. Ze blikken terug op de jaren '50, vanaf wanneer grote stukken 'woeste' land in Nederland getransformeerd werden in landbouwgrond. Heide, vaak gezien als natuurlijk landschap, blijkt een product van menselijk ingrijpen te zijn. Ze vragen zich af: was deze transformatie echt nodig? En waarom maakte Karsten zich zo druk over drijfzand? Verder duiken ze in de controverse rond Nutri-Score en Nutella in Italië, waar het systeem wordt bekritiseerd om traditionele producten te benadelen. Deze voedselstrijd onthult hoe diep voedsel en politiek met elkaar verweven zijn, zelfs leidend tot onverwachte allianties tussen politieke stromingen in Italië over het behoud van voedselcultuur. Ook in Nederland zien we dit fenomeen, zoals Thierry Baudet die ‘groente-woke’ wordt met zijn lokale voedselbox. Tot slot bespreken ze het fascinerende onderzoek over plantencommunicatie. Zo blijkt dat acaciabomen reageren op vraat door chemische signalen uit te zenden naar buurbomen. Planten blijken zelfs geluid te kunnen maken onder stress. Dit roept de vraag op: hoe gaan we om met het 'gevoelsleven' van planten en wat betekent dit voor onze interactie met de natuur? Luister naar deze aflevering van ETEN IS WETEN voor een diepgaande kijk op de verbanden tussen natuur, voedsel en maatschappij. Feit #1 Nederland was een woest land in de jaren 50 📚Bron: Het landschap, de mensen - Auke van der Woud uitgeverijprometheus.nl/boeken/landschap-de-mensen-gebonden 🌸Moeras in Drenthe https://nl.wikipedia.org/wiki/Bourtangermoeras  🍃Onderzoek Frans Vera https://research.wur.nl/en/publications/grazing-ecology-and-forest-history  Feit #2 Italiaanse voedingsnationalisten verzetten zich tegen de Nutri-Score 🍎Bron: Foodlog www.foodlog.nl/artikel/nutri-score-strijd-tussen-voedingsmodernisten-en-gastro-nationalisten-nog-n/ 🐌Slow Food https://slowfood.nl/  🧀Arc of Taste https://www.fondazioneslowfood.com/en/what-we-do/the-ark-of-taste/  Feit #3 Planten praten 🌱Bron: Scientas https://scientias.nl/klik-klik-planten-blijken-geluid-te-maken-als-ze-het-moeilijk-hebben/  🌳NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2023/04/14/neem-de-belangen-van-planten-serieus-a4162140

#12 Een aardappeleter is geen nutriscore In deze aflevering van ETEN IS WETEN nemen Karsten, Joris en Hidde je mee op een reis door de kunstgeschiedenis. Ze belichten het verhaal van Gordina de Groot, vaak geportretteerd door Vincent van Gogh en bekend als de Mona Lisa van het dorpje Gerwen. Ontdek haar fascinerende portret in de shownotes. Ze duiken ook in het recente onderzoek dat aantoont dat de focus op koolhydraten in de veredeling heeft geleid tot een afname van nutriënten in onze groenten, fruit en vooral granen. Ze verkennen de historische context van deze ontwikkeling en hoe toegankelijkheid van groenten en fruit is veranderd in de afgelopen eeuw. Nu we genoeg koolhydraten hebben, is het tijd voor veredelaars om hun focus te verleggen? Verder bespreken ze de verwachting dat boodschappen dit jaar niet goedkoper zullen worden. Met een prijsstijging van 31% in twee jaar tijd, en specifiek de kaas die veel duurder is geworden, vragen ze zich af: wat is de rol van supermarkten in de voedseltransitie, en zijn zij echt de schuldigen van deze prijsstijgingen? Feit #1 Gordina de Groot wordt ook wel de Mona Lisa van Gerwen genoemd 🖼 Van Gogh Museum https://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0139V1962 Feit #2 Groenten en fruit bevatten vroeger meer nutriënten dan nu 🍐Chemistry World https://www.chemistryworld.com/features/is-modern-food-lower-in-nutrients/4018578.article  Feit #3 Boodschappen worden dit jaar niet goedkoper 🏪 NPO1 Radio https://www.nporadio1.nl/podcasts/sven-op-1/100882/marc-jansen-centraal-bureau-levensmiddelenhandel-denkt-dat-de-prijs-van-boodschappen-niet-daalt-22-december-2023

Aflevering #11 vruchtgroenten zijn geen schimmels met Jelte van Kammen Deze week verwelkomen we in ETEN IS WETEN een nieuwe gast: Jelte van Kammen, een ware 'titan of industry' uit het Westland en drijvende kracht achter paprika's, tomaten en het platform Stop the Food Fight, dat deze podcast mogelijk maakt. Jelte deelt zijn visie op een duurzame toekomst voor de glastuinbouw, die verder reikt dan de vaak genoemde 'hoogtechnologische' aspecten. Hij brengt een boodschap van optimisme en innovatie, die de complexiteit van deze sector belicht. Hij gaat in op de toenemende maatschappelijke kritiek op glastuinbouwpraktijken en hoe de sector, ondanks uitdagingen zoals het energievraagstuk en het nog niet behalen van de Parijsdoelstellingen, vooroploopt met oplossingen. Jelte bespreekt ook hoe glastuinbouw bijdraagt aan het energienetwerk door stroom terug te leveren en af te nemen en waarom kassen meestal aan de kust te vinden zijn. Verder duiken ze in het belang van vitamine D, een vetoplosbare micronutriënt. Van het belang van vetrijk voedsel tot het nuttigen van supplementen, eieren of shiitakes, er zijn vele manieren om voldoende vitamine D binnen te krijgen. Tot slot maken ze een diepe duik in de wereld van derogatie, de regeling die Nederland toestond meer mest te gebruiken dan andere Europese landen, en die recentelijk is afgeschaft. Ze bespreken de lange geschiedenis van het mestprobleem in Nederland en de noodzaak om deze uitdagingen niet langer te negeren. Feit #1 De CO2-uitstoot van de glastuinbouw daalt 🍅GF actueel https://www.gfactueel.nl/correctie-co2-uitstoot-glastuinbouw  🌟WKK www.energids.be/nl/vraag-antwoord/wat-is-een-wkk-of-warmtekrachtkoppeling/615/   🧪WUR https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/onderzoeksinstituten/economic-research/show-wecr/energiegebruik-en-co2-emissie-glastuinbouw-in-2022-sterk-beinvloed-door-hoge-energieprijzen.html Feit #2 door dataverzameling over CO2 footprint kunnen we als sector betere keuzes maken 💫Horti Footprint https://hortifootprint.nl/  Feit #3 Als je een vitamine D tekort hebt, eet dan ei 🍳 Aavalabs https://aavalabs.com/blogs/news/10-myths-and-little-known-facts-about-vitamins Feit #4 Boeren hebben een groot probleem met het verdwijnen van derogatie  🐄Volkskrant https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-peperdure-mesthoop-groeit-de-boer-straks-boven-het-hoofd-als-vanaf-1-januari-de-beperkingen-gaan-gelden~b87328a8/ 🌎Kaderrichtlijn Water https://unievanwaterschappen.nl/waterkwaliteit/kaderrichtlijn-water-krw/ 💡Brundtland definitie https://www.cbs.nl/nl-nl/economie/landbouw/monitor-duurzame-agro-grondstoffen-2016/duurzaamheid

#10 Tonijn is geen zalm Vandaag luister je naar alweer de 10e (!) aflevering van ETEN IS WETEN. Met meer dan honderden vaste luisteraars dé podcast waar de zin en onzin van voedsel wordt besproken. Om dat te vieren behandelen Hidde, Joris en Karsten een luisteraarsvraag over tonijn 🐟. Kunnen we na deze aflevering massaal de vriezer een paar graden warmer zetten. Onthult Hidde dat rauwe zalm pas vanaf de jaren 90 in sushi zit om een verrassende reden. Heeft Karsten samen met ChatGPT een speciaal menu samengesteld met enkel lokaal verkrijgbare ingrediënten in januari. Lokaal is beter, horen we vaak, maar is dat wel altijd zo? Links en bronnen: Feit #1 De temperatuur van je vriezer kan drie graden hoger ingesteld worden 🥶Bron Food Business www.foodbusiness.nl/ondernemen/artikel/10907023/temperatuur-vrieshuizen-kan-3-graden-hoger Feit #2 Zalm zit pas sinds de jaren 90 in sushi 🍣Bron NPR https://www.npr.org/2015/09/18/441530790/how-the-desperate-norwegian-salmon-industry-created-a-sushi-staple 📚 Innovation and it’s enemies https://www.bol.com/nl/nl/f/innovation-and-its-enemies/9200000055729376/ Feit (of eigenlijk vraag) #3 Wat zou je in januari eten in Nederland wanneer je alleen lokaal zou eten? 📚 Eating to Extinction - Dan Saladino https://libris.nl/boek?authortitle=dan-saladino/eating-to-extinction--9780374605322 🍺Jopen brouwerij https://www.jopenbier.nl/

#9 De broodcultuur is geen ijskast 🥂 Gelukkig nieuwjaar van ETEN IS WETEN! 🎉 Deze week schuiven Joris, Hidde en Karsten aan tafel met Sigrid Wertheim-Heck, professor aan de Wageningen Universiteit. Aan het begin van het nieuwe jaar maken ze zich zorgen over de Nederlandse broodcultuur en het tekort aan groenten in onze dagelijkse voeding. Ook bespreken ze de introductie van de suikertaks - is dit de oplossing waar we op hebben gewacht? Ze duiken in de fascinerende wereld van regeneratieve landbouw, een richting die nu ook door bedrijven als Nestlé en Cargill wordt omarmd. Ze verkennen waarom dit wellicht een positieve ontwikkeling is, en waarom duurzame landbouw complexer is dan het lijkt. De urban legend dat de oranje kleur van wortels een eerbetoon is aan het koningshuis komt ook aan bod. Wist je dat 50% van alle zaden zijn oorsprong vindt in Nederland? Tot slot bespreken ze het feit dat een groot deel van ons voedsel uit het buitenland komt. Gaan we naar meer lokale productie toe? Ze verkennen de vraag: wat gaan we waar eten, gezien onze expertise in exporteren en het verwaarden van producten. Een intrigerende aflevering die licht werpt op de herkomst van ons dagelijks brood en groenten. Nu te beluisteren! 🍞🌱🌍 Feit #1 Een kwart van alle mensen haalt de richtlijn van voldoende groente en fruit  🍽Bron NOS https://nos.nl/artikel/2490186-basisscholen-noord-limburg-testen-warme-schoollunch-vol-groenten  🧃Suikertaks bij EenVandaag https://eenvandaag.avrotros.nl/item/welke-dranken-krijgen-een-belastingverhoging-en-hoe-wordt-dat-bepaald-en-andere-vragen-over-de-suikertaks-beantwoord/  🍊Preventieakkoord https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gezondheid-en-preventie/nationaal-preventieakkoord Feit #2 De voedingsindustrie zet vol in op regeneratieve landbouw Bron Foodlog 🌱https://www.foodlog.nl/artikel/gun-regeneratieve-landbouw-het-voordeel-van-de-twijfel/ 🥬Regeneratieve framework https://saiplatform.org/wp-content/uploads/2023/09/sai-platform_-regenerating-together_september-2023.pdf  🍽Table Debates https://tabledebates.org/  🧑‍🌾Boerderij Bodemzicht https://www.bodemzicht.nl/  Feit #3 De wortel is oranje vanwege ons koningshuis (of niet?) 🥕Culy https://www.culy.nl/inspiratie/waarom-zijn-wortels-oranje/  🥕Nature https://www.nature.com/articles/d41586-023-03035-0  Feit #4 75% procent van ons dagelijks voedsel komt uit het buitenland

#8 Een regenworm is geen cheerleader In de achtste aflevering van ETEN IS WETEN 🧠🍴 gaan Joris, Hidde en Karsten opnieuw de diepte in met drie boeiende voedsel- en landbouwfeiten. Ze onthullen het verrassende verhaal van de regenworm: niet zo onschuldig als we denken en zeker niet overal ter wereld een vanzelfsprekendheid. Hoe heeft dit kleine beestje zich dan wereldwijd verspreid en wat betekent dit voor de biodiversiteit? Ook wordt de controversiële oproep van de FAO om de wereldwijde vleesproductie te verhogen tegen het licht gehouden. Is een mondiale herverdeling van eiwitten de sleutel tot het oplossen van honger en voedseltekorten? Wat denkt de WUR ervan, en is het mogelijk om de wereld te voeden met enkel plantaardige eiwitten? De meningen zijn verdeeld en de zoektocht naar consensus blijft een uitdaging. En dan is er Hidde’s enthousiasme over de veredelingsmethode Crispr Cas, een technologie om zacht fruit langer houdbaar te maken (en meer..). Maar is deze techniek echt nodig om de wereldbevolking te voeden, of verliezen we de nuance in het gepolariseerde debat? Een oproep aan experts om hun licht te laten schijnen in een toekomstige aflevering! Mis deze intrigerende aflevering niet en laat je verrassen door de complexe wereld van voedsel en landbouw. Feit #1 Er waren geen regenwormen in Amerika voor de komst van Columbus 🪱Bron: The Columbian Exchange https://eu.newsleader.com/story/life/2014/09/27/thank-columbian-exchange-modern-foods/16243549/  📚1493 (ipv 1491) - Charles C. Mann: https://libris.nl/boek?authortitle=charles-c-mann/1493--9789041713001 Feit #2 In een nieuw rapport suggereert de FAO dat de vleesproductie omhoog moet om wijdverspreide honger en voedingstekorten in ontwikkelingslanden aan te pakken 🥩Bron: Financial times https://www.ft.com/content/2eb93884-0aa3-4590-98ec-5b15cc1d9f44  🌽Onderzoek WUR https://www.wur.nl/nl/nieuws/wereld-is-te-voeden-met-alleen-plantaardige-voeding.htm#:~:text=Er%20worden%20voldoende%20plantaardige%20eiwitten,plantaardig%20dieet%20in%20westerse%20landen. Feit #3 Dankzij Crispr-Cas is het mogelijk om framboos langer houdbaar te maken Dit alles wordt op je bord gelegd dankzij Stop the Food Fight, een platform dat zich richt op een nieuw, verbindend voedselverhaal.