ETEN IS WETEN

Voor alles een eerste keer: te laat! Maar zeker niet minder scherp. We hebben misschien wel de leukste en beste politicus van de afgelopen kabinetsperiode als gast: Nilufer Gundogan. Als rastovenaar ergert ze zich kapot aan het conservatie landbouwbeleid van de EU - en ze heeft sappige anekdotes op dat te staven. Naast het uitstekend uitspreken van Nilufers achternaam, legt Karsten het concept Health as Stealth uit. Geen morele preken, maar wit brood gewoon net zo gezond maken als bruin brood. En Hidde neemt het weer eens op voor bestrijdingsmiddelen: volgen hem is 99,9 procent van alles pesticiden die je binnenkrijgt van natuurlijke oorsprong, dus die paar uit de landbouw kunnen daar best nog bij.

Weer met gast, weer zonder Joris, weer bij de Mulders. De gast deze week is Esther van Etten, een topdiëtiste met een voorliefde voor betutteling, die Karsten ooit hielp afvallen. Tussendoor probeert Hidde Jezus tot vegan te bombarderen, terwijl Karsten de gevaren van microplastics onder de loep neemt. Zijn die kleiner dan we denken?

S2: #9. Terug bij de Muldertjes aan tafel. Met een echte boer, Johan Barendregt, maar zonder Joris Lohman deze keer. In deze aflevering brengt Karsten ons up to speed qua weer maken. Het blijkt dat al bijna 50 landen aan Regen Maken doen - het jatten van wolken van je buren om je eigen landbouw te verbeteren. Johan vertelt over het werk van zichzelf en zijn collega’s: hun pootaardappelen voorzien indirect meer dan een half miljard mensen van aardappelen Als laatste brengt Hidde een unicum: een genuanceerd discussie op X, voorheen twitter. Over of het Europese landbouwbeleid al dan niet vee- en zuivelboeren bevooroordeelt. Komen we er aan deze tafel wel uit?

Seizoen 2, aflevering 8. Voorlopig de laatste die we op de boerderij van Boy Griffioen opnemen. Volgende week mogen de Muldertjes zich weer warmlopen voor onze aanwezigheid. In deze aflevering lukt het Karsten bijna om iets interessant te halen uit het feitje dat Steve Jobs vaak een appel at, maakt Joris een noodlereis naar Pluto en mag Hidde eindelijk praten over het onderwerp dat de rode draad vormt in zijn carriere, land sparing, het idee dat intensieve landbouw eigenlijk goed is voor de planeet.     SHOWNOTES Feitje 1: Steve Joba at een appel voor ontbijt Past het steeltje van het Apple logo in de hap? (spoiler: nee) https://www.youtube.com/watch?v=Ob61JxEiQp0 Het instagram-account waar iemand net zo lang rauw kip eet tot hij ziek wordt: https://www.instagram.com/rawchickenexperiment/ Het Vogue Egg & white dieet https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egg_and_wine_diet Wie diep wil duiken in diëten en hun matige werkzaamheid op de lange termijn: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5764193/ Feitje 2  Als je alle instant-noodles die per jaar verkocht worden, achter elkaar legt, heb je rij die reikt tot pluto. https://www.foodlog.nl/gespot/2024-03-14/ Feitje3. Land sparing leidt wel degelijk tot meer natuur. https://thebreakthrough.org/issues/food-agriculture-environment/raising-agricultural-yields-spares-land  De film Paved Paradise is te zien op Pathe https://www.pathe.nl/film/26524/paved-paradise Hidde over het driecompartimentensel om de biodiversiteit te rijden: https://www.weplanet.org/post/to-save-nature-we-need-to-redesign-the-world Dezelfde man over palmolie: https://replanet.nl/verbod-op-palmolie-is-niet-de-oplossing/

Andermaal dient de boerderij van bioboer Boy Griffioen als toneel voor de nieuwste aflevering van de podcast Eten is Weten. Karsten leidt ons via een onnavolgbare wikipediasessie naar landbouwkundige betekenis van de vlag van Brazilie. Hidde legt uit hoe het in vredesnaam mogelijk is dat bijna driekwart van alle groentezaden op de wereld haar oorsprong heeft Nederland, terwijl Joris een pleidooi houdt culinaire eigenwaarde als basis voor een duurzame landbouw. Feitje #1: Mocht je nog meer willen weten over de vlag van Flevoland Wikipedia lemma over de ontbossing van de Amazone Feitje #2: 70% van alle groentezaden komt uit Nederland Artikel in de Groene over Seed Valley feitje #3: Gezonde landbouw begint met culinaire eigenwaarde. Interview met Carlo Petrini, de grondlegger van de Slow Food beweging. https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/14/gezonde-landbouw-begint-met-culinaire-eigenwaarde-a4193040

In aflevering 5 (seizoen 2) van ETEN IS WETEN, verwelkomen we Pieter de Wolf, onderzoeker bij De Boerderij van de Toekomst in Flevoland, voor een diepgaande verkenning van landbouwpraktijken en duurzaamheid. Joris belicht hoe vleeskippen gekweekt worden in Ivoorkust, uit via Schiphol geïmporteerde Belgische eieren. Eieren uit Nederland en België staan bekend als de beste in de wereld. Waarom is deze bijzondere exportconstructie op deze manier georganiseerd? En is die wel zo bijzonder? Pieter daagt de gangbare opvatting uit dat Nederlandse landbouwbodems uitgeput zijn. Hij betoogt dat kunstmest, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, juist bijdraagt aan bodemverrijking. Dit inzicht zet Joris en Hidde aan het denken, gezien de bredere impact van de Nederlandse landbouw op gronden wereldwijd (die worden wél uitgeput door onze landbouwmethoden). Karsten heeft zich verdiept zich in de zijdeproductie, een proces dat een stuk minder diervriendelijk en natuurlijk is dan vaak wordt aangenomen. Er worden parallellen getrokken met de veehouderij en genocides. Breed genomen hebben we de neiging om industriële processen als negatief te zien, terwijl natuurlijke processen automatisch als goed worden beschouwd. Het gesprek gaat ook over voedselverspilling en het concept van buitenbeentjes in de voedselproductie. Ze bespreken hoe een beetje overproductie eigenlijk kan bijdragen aan voedselzekerheid en prijsstabiliteit, ondanks dat strenge schoonheidsnormen voor voedsel onnodig lijken. Feit #1 In Ivoorkust eten ze kippen uit eieren die gelegd zijn in België Bron: Boter, kaas en havermelk - het boek dat Joris aan het schrijven is. Feit #2 Nederlandse landbouwbodems zijn niet uitgeput Feit #3 Zijde is het Auswitch van de mode-industrie 🐛Bron: Recovo https://recovo.co/nl/blog/wat-is-silk-en-hoe-wordt-het-gemaakt-alles-wat-je-moet-weten/ Feit #4 Koop geen buitenbeentjes🍌Foodlog https://www.foodlog.nl/artikel/lelijke-groenten-moet-je-niet-redden-maar-onderploegen-of-aan-de-koeien-voe/

Deze week aan tafel bij ETEN IS WETEN: Iris Bouwers, boer en CDA-lid, die dit jaar verkiesbaar is voor het Europees Parlement. Iris brengt de reden voor de protesten van Europese boeren, van Spanje tot Ierland, op tafel. Zij hebben grotendeels dezelfde zorgen: het gebrek aan perspectief. De Europese Green Deal landde niet zo goed omdat dit vooral met verboden kwam. Iris doet een oproep: we moeten gezamenlijk komen tot een voedselstrategie. Hidde brengt aan dat moestuinen qua CO2-uitstoot niet kunnen concurreren met de efficiëntie van grootschalige landbouw, ondanks de populariteit van korte ketens tijdens de coronapandemie. Hij onderstreept dat voedselkilometers niet de enige maatstaf zijn voor duurzaamheid en dat lokale voedselproductie in Nederland verrassend laag is. Hij stelt Community Supported Agriculture voor als een duurzaam alternatief. Joris duikt in de essentiële rol van fossiele brandstoffen in de moderne landbouw, zoals beschreven door Vaclav Smil. Hij belicht hoe onze afhankelijkheid van deze energiebronnen heeft geleid tot welvaart, maar ook hoe het mondiale voedselsysteem decennialang op fossiele brandstoffen zal blijven leunen, of we nu brood eten of vis. De aflevering sluit af met een verrassende onthulling: de aardbei is een schijnvrucht en in botanische zin zijn tomaten, komkommers en bananen bessen. Vooral de banaan, met al zijn klonen, staat onder druk. Feit #1 Als je begaan bent met het milieu, verbouw je niet je eigen eten (in een moestuin) 🌱Telegraph 🥦Our World in Data 👨🏼‍🌾Herenboeren Feit #2 De protesterende boeren in de EU hebben best een punt 💡De Europese Green Deal Feit #3 We eten en drinken aardolie 🌶Vaclav Smil - How the world really works Feit #4 De banaan is een bes en een aardbei niet 🍌Grounded Grub

Aflevering 3 van dit seizoen begint met een belangrijke luisteraarsvraag: “Wie zijn toch de Mulders?”. Terwijl ze dit mysterie ontrafelen, duikt Hidde in de invloed van klimaatverandering op onze voedselproductie met een spitsvondig rijmpje: "ui in mei is kans op prei." Ze belichten hoe klimaatverandering voedsel niet alleen schaarser, maar ook duurder maakt om te verzekeren, met weerschade als een significant, maar vaak over het hoofd gezien gevolg. Van Ghana's bananenteelt tot de Europese boeren, de seizoensveranderingen vormen nu al een uitdaging. Een verrassend feit komt aan het licht: 80% van de werknemers in de Nederlandse glastuinbouw en vleesindustrie komt uit het buitenland, belast met taken die veel Nederlanders vermijden. Dit roept onder andere de vraag op of Nederland deze sectoren moet willen behouden als het werk zelf als onwenselijk wordt beschouwd. De mannen bespreken ook het concept van ontkoppeling, waarbij economische groei gepaard gaat met een afnemende milieudruk, en zelfs absolute ontkoppeling, waar de milieudruk daalt terwijl de economie groeit. Voorbeelden zoals de efficiëntere productie van frisdrankblikjes illustreren hoe innovatie kan leiden tot een verminderd gebruik van grondstoffen, met Nederlanders die nu 20% minder grondstoffen per hoofd van de bevolking gebruiken. Maar toch is zeker niet álles te danken aan innovatie. Feit #1 Ui in mei is kans op prei 🧅Bron: Akkerwijzer Feit #2 80% van de arbeiders in de glastuinbouw en de vleesindustrie komt uit het buitenland 🍅Bron: Glastuinbouw Nederland 🐖Bron: FNV 🫑Nieuwsartikel: NOS Feit #3 Welvaart is een voorwaarde voor duurzaamheid 🐄Bron: NU.nl 🛍️Bron: Albert Heijn 📚Boek van Andrew McAfee over Decoupling McKinsey

#2 Kunst is geen mening met Heleen Hoogendijk Deze week in ETEN IS WETEN schuift Heleen Hoogendijk aan, de kracht achter de documentaire Paved Paradise, een docu die zich richt op vaak over het hoofd geziene thema binnen de voedselproductie: landgebruik. Heleen deelt over de kracht van film en kunst om nieuwe perspectieven te openen en vastgeroeste debatten te doorbreken. Het gesprek verkent ook hoe de mensheid zich verhoudt tot het domesticeren van dieren, zoals het feit dat kippen niet kunnen vliegen door menselijke interventie, tegenover de ontembaarheid van zebra's. Dit leidt tot de bredere vraag: hoe domesticeerbaar zijn wij zelf? Er wordt diep ingegaan op de noodzaak om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, gezien de beperkte hoeveelheid koolstof die nog gebruikt kan worden zonder de globale temperatuurstijging boven de 2% te laten uitkomen. Dit brengt een aantal richtingen naar voren voor voedselproductie: meer intensieve landbouw, het halveren van voedselverspilling, gezondere diëten, het toepassen van de beste landbouwpraktijken, en een verschuiving naar plant-rijke diëten. Hidde brengt punt naar voren over het aandeel van de landbouw in het BNP versus het Europese budget, en wil korte metten maken met de boodschap die rondgaat dat boeren subsidieslurpers zouden zijn. De episode sluit af met een reflectie op de intentie achter de slogan "nooit meer honger", die naast het voeden van de na-oorlogse bevolking, vooral ook de positie van de boerenstand wilde verbeteren.  Luister naar deze aflevering voor een dialoog over de nuances van ons voedselsysteem, de invloed van kunst op maatschappelijke debatten en de complexiteit van landbouwbeleid. Feit #1 De langst geregistreerde vlucht van een kip duurde 13 seconden 🐔Live Science https://www.livescience.com/57139-why-chickens-cannot-fly  🐣Live Science https://www.livescience.com/33870-domesticated-animals-criteria.html 🌾Salon https://www.salon.com/2022/09/11/did-humans-domesticate-plants-or-did-they-domesticate-us  Feit #2 Kunst is geen mening 📽Paved Paradise op Pathé https://www.pathe.nl/film/26524/paved-paradise  🔥Nuclear Now https://www.nuclearnowfilm.com/  Feit #3 Stop the food fight, save the planet 💰Our World in Data https://ourworldindata.org/food-emissions-carbon-budget  🍅EAT Lancet dieet https://eatforum.org/eat-lancet-commission/the-planetary-health-diet-and-you/  #4 Boeren zijn geen subsidieslurpers 👨🏼‍🌾Column NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2024/02/02/de-boerenprotesten-in-europa-zijn-vooral-een-goed-getimede-driftbui-a4188925 

S2: #1 Een bunder is geen koffiehuis met Boy Griffioen Het tweede seizoen van ETEN IS WETEN trapt af met een knaller 🎉! Boer Boy Griffioen schuift aan voor een diepgaand gesprek over de nieuwste inzichten en ontwikkelingen in de landbouw. Terwijl ze terugblikken op het dynamische eerste seizoen, duiken ze meteen in het hart van actuele landbouwkwesties. Joris opent de discussie met een interessant feit over strokenteelt, een landbouwtechniek die recent veel aandacht heeft gekregen als potentiële oplossing voor biodiversiteit. Ondanks de voordelen is strokenteelt niet zonder gebreken, en het gesprek benadrukt dat er meerdere wegen leiden naar een meer verantwoordelijke en duurzame teelt. Het gesprek neemt een verrassende wending naar de rol van koeien in klimaatverandering. Het is niet zozeer het aantal koeien dat problematisch is, maar eerder de toename en de benodigde inputs. De heren bespreken de koolstofcyclus en concluderen dat het verminderen van fossiele brandstoffen effectiever is dan het verminderen van het aantal koeien. De koffie, die bijdroeg aan de verlichting, komt ook aan bod. Was het de koffiecultuur of de cafeïne die de verlichting stimuleerde? Koffiehuizen speelden een cruciale rol in deze periode van verlicht denken, mede dankzij de introductie van de koffieplant in Europa via de Hortus Botanicus in Amsterdam. Hidde sluit af met positief nieuws: Europa ziet jaarlijks een bos ter grootte van Cyprus erbij komen, en de piek van ontbossing in de tropen lijkt achter ons te liggen. Hoewel ontbossing nog steeds een probleem is. Boy legt twee stelregels uit: intensieve teelt leidt tot nutriëntenverlies, terwijl extensieve teelt meer energie vereist. Het vinden van een evenwicht is essentieel. Feit #1 strokenteelt ziet er mooi uit maar werkt niet 🚜Resource online https://www.resource-online.nl/index.php/2024/02/03/boeren-met-toekomst/  🧑‍🌾Cornelis Mosselman https://vooruitboeren.com/contact  🧑‍🌾Erf 1 https://erf1.nl/  Feit #2 bij een gelijkblijvend aantal koeien blijft klimaatverandering stabiel Feit #3 koffie heeft bijgedragen aan de verlichting 💡Bron https://www.bol.com/nl/nl/f/the-enlightenment/9200000013335583/  🚢The Columbian Exchange https://scholar.harvard.edu/files/nunn/files/nunn_qian_jep_2010.pdf  📚The Dawn of Everything https://libris.nl/a/david-graeber--david-wengrow/the-dawn-of-everything/9780374157357  Feit #4 Europa is in 1000 jaar niet zo groen geweest 🌽Paved Paradise https://www.pathe.nl/film/26524/paved-paradise