NIVOZ Podcast

In deze eerste aflevering van Onderwijs als Teamsport zijn Annette van Valkengoed en Maria Hartman onze gasten. Beiden brengen vanuit hun ervaring met het opbouwen van en werken in lerarenteams waardevolle inzichten mee over hoe je samenwerking in het onderwijs structureel organiseert.Maria werkte als docent economie en schoolcoach op het Jordan Montessori Lyceum Utrecht, waar zij nauw betrokken was bij het opbouwen van een sterke verbetercultuur. Als aanjager van het werken in teams weet zij wat er nodig is om samen het onderwijs te versterken.Annette brengt een schat aan ervaring mee in het bouwen aan krachtige onderwijsteams. Van het primair onderwijs en de oprichting van Laterna Magica tot haar werk in het voortgezet onderwijs — onder andere op het Vathorst College. Inmiddels zet zij haar expertise in als rector-bestuurder bij het Ingenieur Lely Lyceum.Onderwijs als Teamsport is een podcast van Hanneke de Graaff (NIVOZ) en Rianne Neering (Nieuwe Onderwijsruimte).

In deze nieuwe serie ontmoeten Hosein Danesh (Dokhuis) en Marco Martens (NIVOZ) initiatieven die zich inzetten voor gelijke grond: een pedagogische ruimte waarin iedereen gelijkwaardig kan instappen.Deze initiatieven bieden vaak een antwoord op de grote vraagstukken die spelen in onze samenleving en op school. Ze geven ons inzicht in hoe wij in turbulente tijden staande blijven met elkaar, met de voeten op de grond.In deze eerste aflevering gaan Hosein en Marco in gesprek met Hemmo Bruinenberg en Remy Nyamukabakaba van Common Frames. Voor oprichter Hemmo begon het met workshops op een ISK: 'Film was mijn taal en het bleek een goede taal voor de jongeren, omdat het de gesproken taal overstijgt.'Tijdens de Nationale Onderwijsfilmmaand keken we in Dokhuis naar hun film We Komen Van Ver. Remy, die zes jaar geleden naar Nederland kwam en meewerkte aan deze film, vertelt hoe de projecten hebben bijgedragen aan het vinden van zijn plek.

MBO4Leisuresports leidt studenten op tot buitensportbegeleider. Een schoolgebouw heeft de opleiding niet; de lessen vinden veelal plaats in buitensportgebieden. De omgeving, vindt directeur Gert-Jan Pruijn, is namelijk een essentieel onderdeel van de leerervaring: ‘Wij vinden dat mensen per definitie deel uitmaken van hun omgeving. Dat geldt ook voor als je een skipiste afgaat, een golf oversurft of een wand op klimt die nat is, bij meer of minder wind. Het gaat om de manier waarop je dat neemt als mens.’De opleiding draait dan ook niet alleen om de vaardigheden uit het kwalificatiedossier voor een buitensportbegeleider. Relatie en ervaren staan daarnaast centraal. Er is veel aandacht voor wat er gebeurt in de groep en bij de individuele student. Dit zie je terug in het ontwerp van de lessen en in de manier van beoordelen. In deze podcastaflevering vertelt Gert-Jan hoe dat vorm krijgt in de opleidingen en over wat er in de informele ruimte gebeurt.

Friska Nederland, een kleine, Rotterdamse organisatie, ondersteunt adolescenten bij het verbeteren van hun emotieregulatie door middel van extreme sporten. Vaak zijn deze jongeren al op veel plekken weggestuurd. Oprichter Morena Oostburg wil daar niet van weten: 'Je moet toch ergens jezelf kunnen zijn, dus wie zijn wij om te zeggen dat je hier niet thuishoort? Het systeem staat er en de jongere moet daar maar inpassen. Dat werkt niet. En dat werkt zo ook niet bij ons.'In deze podcastaflevering legt Morena uit hoe Friska jongeren ondersteunt door hun talenten te zien en in te zetten. En natuurlijk worden de jongeren waar nodig aangesproken op hun gedrag, maar dat wil nooit zeggen dat ze niet meer welkom zijn.Halverwege het gesprek schuiven ook Tyrell en Enes aan. Tyrell werkt ernaartoe om terug naar school te gaan. Enes is dat al gelukt, hij zit nu in de derde. Zijn communicatietalent wordt zelfs beloond in de vorm van een baantje bij Friska; na deze podcastopname tekent hij zijn contract.Op Nivoz.nl vind je meer podcasts en artikelen en meer informatie over ons nieuwe onderzoeksprogramma 'Stem van Jongeren' waarin we samen met pedagogisch professionals en jongeren onderzoeken we hoe we de stem van jongeren meer recht kunnen doen.

"Je wil dat de school onderdeel wordt van het hele leven dat daarbuiten afspeelt. En dat de leerlingen er heel actief in worden meegenomen, en op een andere manier betekenis kunnen geven aan wat er gebeurt in zo’n wijk."Marjolein van Hal, coördinator cultuur en burgerschap op De Hef vmbo mavo, en Eline van der Stoep, educatieprogrammeur bij Theater Zuidplein, schuiven aan bij host Marco Martens (NIVOZ) en vaste tafelgast adviseur Michelle Ouwerkerk (KCR). Marjolein en Eline werken al jaren samen, en hebben in die tijd een uitgebreid cultuurprogramma neergezet. Ze vertellen over de visie achter hun leerlijnen, en over hoe ze de leerlingen de wijk in brengen. Wat betekent het om burgerschapsonderwijs in te richten in 'het hart van Zuid'?Leerlingen Mariam en Mikey openen de aflevering met hun ervaringen in dit project.Edit: Femke BosmaRedactie: Jitze de Vries en Marco Martens

Kenniscentrum Cultuuronderwijs Rotterdam en Stichting NIVOZ onderzoeken samen hoe je met cultuuronderwijs vorm kan geven aan burgerschapsonderwijs. Met host Marco Martens (NIVOZ) en vaste tafelgast adviseur Michelle Ouwerkerk (KCR) bespreken we hoe kunst en cultuur leerlingen helpen hun plek te vinden in de diverse metropool Rotterdam. Aan de hand van drie inspirerende projecten gaan we in op thema's als identiteit, de wijk en de stem van de leerling in het primair, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs. En we horen de leerlingen zelf. Hoe helpt cultuuronderwijs hen na te denken over henzelf, de ander en hun omgeving?In deze aflevering schuiven Coen Göebel, docent en interne cultuurcoördinator op basisschool de Zalmplaatschool in Hoogvliet en Marleen Rozenbrand, senior coördinator educatie bij het Wereldmuseum aan. In hun project "vieren met hoofd, hart en handen" is er samengewerkt aan het thema burgerschap rondom de kapstok ‘vieren’. Wat voor verschillende manieren van vieren komen er voor in zo een diverse klas, en wat zijn overeenkomsten hiertussen? Hoe leren de leerlingen ook reflecteren op minder leuke levensevenementen, zoals de dood? En hoe is deze burgerschapsvisie eigenlijk tot stand gekomen?Leerling Jehneo Roseval bijt het spits af en vertelt wat dansen voor hem betekent.Edit: Femke Bosma | Redactie: Jitze de Vries en Marco Martens

In deze aflevering van de NIVOZ-podcast hoor je een audio-essay van onze wetenschappelijk directeur, Aziza Mayo. Met dit essay over pedagogische ruimte en menselijke geletterdheid werd afgelopen week een expertsessie culturele sensitiviteit ingeleid. De sessie was onderdeel van het project Pulse-Art, mede georganiseerd door Waag Futurelab.Literatuurreferenties: Adichie, C.N. (2009). Chimamanda Ngozi Adichie: The danger of a single story | TED TalkAgirdag, O.(2020). Onderwijs in een gekleurde samenleving. Uitgeverij EPO.Allen, K., Kern, M.L., Rozek, C.S., McInerney, D.M., & Slavich, G.M., (2021). Belonging: a review of conceptual issues, an integrative framework, and directions for future research, Australian Journal of Psychology, 73(1), p.87-102. Amghar, K. (2025). Maar dat begrijp jij toch niet. De correspondent. Biesta, G.J.J.,(2022). World-centred education. A view for the present. Routledge. Biesta,G.J.J.,(2025). De mythen van gelijke kansen. Van gelijkheid van prestatie naar gelijkheid van existentie. In: R. van Putten en T van de Zee (Red.). Onderwijs voorbij de meritocratie. Tegendraadse beschouwingen over prestaties in het onderwijs. Nijmegen: Radboud University press.Gay, G. (2010). Culturally Responsive Teaching: Theory, Research, and Practice. Teachers’ College Press. Hentig, H. von (1996). Bildung. Ein Essay. München, Wien: Hanser.Hosseini, N., Leijgraaf, M., Gaikhorst, L., & Volman, M. (2021). Kansengelijkheid in het Onderwijs: een Social Justice Perspectief voor de Lerarenopleiding. Tijdschrift voor Lerarenopleiders 42(4), 15-25.Letschert-Grabbe, B. (2008). Dennis de schrik van de school. Van Gorcum. Leygraaf, M. (2022). "Ik snap oprecht niet hoe dit Systeem kan bestaan." Bevorderen van Kansengelijkheid door het doorbreken van de Master Narrative. Amsterdam / Alkmaar: Hogeschool IPABO.Manen, M. van (1992). The Tact of Teaching. The Meaning of Pedagogical Thoughtfulness. Left Coast Press Inc.Meirieu, P. (2019). Pedagogiek. De plicht om weerstand te bieden. Uitgeverij Phronese.Oluo, I. (2020). So you want to talk about race? Basic books. Paalman-Dijkenga, I. (2020). De stem van de lerende zichbaar maken. Lectorale rede Ingrid Paalman. Hogeschool VIAA. Simons,M., & Masschelein, J.(2015). De leerling centraal in het onderwijs? Grenzen van personalisering. Acco, Uitgeverij. Voogd, L. de, Cijvat, I., Mayo, A., van Olst, P., & van Til, H. (2024). Bouwen aan een gezamenlijke wereld: Adversity als pedagogische uitdaging voor de lerarenopleiding. Tijdschrift Voor Lerarenopleiders, 45(3), 51-66. https://doi.org/10.63379/0btewp65Voogd, L. de, (2025). Bouwen aan breedvormend onderwijs. NIVOZWaldinger, R., & Schulz, M., (2023). The good life and how to live it. Lessons from the world’s longest study on happiness. London: Rider.Wekker, G. (2020). Witte onschuld. Paradoxen van kolonialisme en ras, herziene editie. Amsterdam University Press. Winter, M. de (2023). Medemenselijk opvoeden. Samenlevingspedagogiek voor een hoopvolle en daadkrachtige generatie. SWP.

In this episode, we explore the work of American educator Sam Crowell. As a professor emeritus at California State University and founding faculty member of the MA in Education program focused on contemplative inquiry, Crowell has long been a voice for transformative, holistic education. His work is grounded in a deep trust in the potential of both teacher and learner, emphasizing imagination, intuition, and ethical awareness as essential elements of teaching and learning.Sam Crowell has been a leading voice for transformative, holistic education. He has been closely involved with Earth Charter International for over 15 years—serving as faculty member and senior advisor—where he has integrated the Charter’s principles into education for sustainable development, guiding educators to bring its values of interconnection, universal responsibility, and ecological integrity into lived classroom practiceSam Crowell invites us to see education as a soulful and meaningful practice — one rooted in wonder, connection, and the unpredictable nature of learning. What does it mean to be truly present as a teacher? How can we shape education as a process of becoming — of human formation? And what does this ask of us in an age of standardization and accelerating technologies?

In deze aflevering is filosoof Hans Schnitzler te gast. Hans Schnitzler is filosoof, schrijver en columnist. In zijn werk staat de invloed van de digitalisering op de alledaagse leefwereld centraal. Schnitzler staat bekend om zijn scherpe, filosofische blik op de invloed van technologie. In zijn essays en boeken onderzoekt hij hoe digitalisering onze menselijkheid vormt, vervormt en soms zelfs bedreigt. Thema’s als ethiek, onderwijs en burgerschap lopen als een rode draad door zijn werk.Op 4 juni is Hans Schnitzler spreker tijdens de NIVOZ-onderwijsavond in het Rotterdamse Dokhuis. In deze podcast verkennen we zijn gedachtegoed, met speciale aandacht voor het pedagogisch appel dat hij richt aan onderwijsprofessionals in tijden van technologische versnelling. Hoe blijven we mens te midden van algoritmes, schermen en data? En welke rol kan het onderwijs hierin spelen?Meer info over de onderwijsavond op 4 juni:https://nivoz.nl/nl/hans-schnitzler-op-nivoz-onderwijsavond-in-dokhuis-vorming-in-vloeibare-en-digitale-tijden

“We kunnen allemaal mede-menselijk zijn.” Aan het woord is Tanja Jadnanansing, stadsdeelvoorzitter van Amsterdam Zuidoost. In haar werkkamer hangt een grote foto van Anton de Kom. Door het raam kijkt ze uit op zijn standbeeld. Het is geen toeval. In de podcast Meesterwerk van Jan-Jaap Hubeek vertelt ze hoe het boek Wij slaven van Suriname haar raakt en inspireert in haar werk – en hoe het boek ook vandaag een spiegel is voor onderwijs, opvoeding en samenleving.De eerste ontmoeting Op haar zeventiende leest Tanja voor het eerst over Anton de Kom. Ze groeit op in Paramaribo, Suriname, in een huis vol boeken. Haar vader, oud-notaris en liefhebber van literatuur, geeft haar de opdracht om Wij slaven van Suriname te lezen. Ze is dan vooral geïnteresseerd in de grote Latijns-Amerikaanse verhalen van Gabriel García Márquez. Toch luistert ze naar haar vader – en het boek maakt diepe indruk.“Wat mij raakte, was zijn oprechte verlangen om het beter te maken voor mensen. Hij ging voorbij kleur, klasse en afkomst. Hij vroeg steeds: wat bindt ons?”Die vraag – wat bindt ons – blijft in haar werken en denken doorspelen. Ze voelt zich verwant met de houding van Anton de Kom: scherp op onrecht, maar altijd gericht op verbinding. Die houding is voelbaar in alles wat ze vertelt. “Je hoeft niet kumbaya de hele dag elkaar te omhelzen,” zegt ze. “Maar als je een hoger doel hebt, kun je elkaar wel vinden.”De spiegel van Anton de Kom Het standbeeld van Anton de Kom, buiten haar raam, is een herkenningspunt in de wijk. Maar de meningen over het beeld zijn verdeeld. Sommigen zien liever de gestileerde versie van de schrijver – in pak, met hoed – dan de vrijgemaakte slaaf die het beeld verbeeldt. Voor Tanja is juist die veelheid aan interpretaties krachtig. Want, zegt ze: “Anton de Kom is een spiegel. Voor iedereen. En hoe jij kijkt, bepaalt wat je ziet.”In het boek waardeert ze de veelheid aan perspectieven en de subtiele manier waarop Anton de Kom de lezer aan het denken zet. “Hij schrijft vlijmscherp, maar pas later besef je wat hij heeft gezegd,” vertelt ze. “Dat vind ik knap. Ik wil ook zo zijn: je gedrag kunnen bevragen, maar je als mens heel laten.”Pedagogiek van liefde én wet Die gedachte brengt Tanja naar de kinderen van haar stadsdeel. In haar werk ontwikkelde ze een leiderschapsprogramma voor leerlingen van groep 8, gebaseerd op ‘love and law’: liefdevolle aandacht én duidelijke kaders. In dat programma speelt een spiegel een centrale rol. Letterlijk.“Ik neem een spiegel met een glimlach mee de klas in en vraag de kinderen om zichzelf een compliment te geven. En dan beginnen ze te huilen. Omdat ze niets moois over zichzelf kunnen zeggen.”Dat raakt haar. Het laat zien hoe diep het gebrek aan erkenning kan zitten. En hoe belangrijk het is om kinderen te leren zichzelf te zien – met liefde. Niet als uitzondering, maar als norm. In de Zuidoost Academie, een pedagogische broedplaats waar ouders, leerkrachten en pedagogen samenwerken, wordt actief gewerkt aan die erkenning. “Hoe zorgen we ervoor dat elk kind een liefdevolle goede morgen krijgt?” Dat is de vraag die daar leeft.Verbonden verhalen Tijdens de opname schuift ook Pixie aan, een middelbare scholier die met Tanja meeloopt als stagiaire. Ze kent Anton de Kom niet uit haar schoolboeken, maar van haar vader. Haar ervaring raakt aan een groter punt: hoe zichtbaar is deze geschiedenis in ons onderwijs?“Dit is ook ónze geschiedenis. Niet alleen die van mij, maar van iedereen in de klas.” zegt Pixie. Tanja knikt. Ze wil dat het boek niet alleen gelezen wordt, maar beleefd. In het onderwijs, op straat, aan de keukentafel. “Geschiedenis wordt pas relevant als we het betrekken op het hier en nu. Anders wordt het een vak, terwijl het een levenswijze moet zijn.”Daarom is ze blij met initiatieven zoals die van de openbare bibliotheek en de gemeente Amsterdam, die het boek in grote oplage verspreiden. En dappere mensen zoals Dave Ensberg-Kleijkers, bestuurder van Zonova. Zonova heeft als ambitie om het onderwijs te dekolonialiseren door bijvoorbeeld nieuwe namen aan hun scholen te geven, zoals de Rosa Parkschool, of de Anton de Komschool, die kinderen helpen zich te herkennen in hun omgeving. Want erkenning begint met herkenning.Iedereen heeft een verhaal De grootste les die ze uit het boek haalt, is misschien wel deze: elk mens draagt een verhaal in zich. En het is aan ons om dat verhaal te vangen – bij onszelf én bij elkaar. Tanja noemt haar vriendin Shanti Singh, die werkt aan Herstories, een project over de verhalen van Hindostaanse vrouwen. En ze droomt hardop: “Wat als we allemaal vaker zouden vragen: wat is jouw verhaal?”Wij slaven van Suriname is een boek dat niet loslaat. Het houdt ons een spiegel voor. Het verbindt geschiedenis aan het nu. En het stelt steeds opnieuw de vraag: waar vinden we elkaar als mensen?“Geen volk kan tot volle wasdom komen, dat erfelijk met minderwaardigheidsgevoel belast blijft.” – Anton de KomTanja denkt eraan die zin op haar kantoormuur te laten schilderen. Haar man vond het wat veel voor thuis. Maar op het werk mag het schuren. Want, zegt ze: “Daar moet je elke dag opnieuw opstaan. Voor rechtvaardigheid. Voor de hele mens. En voor het verhaal dat verder verteld moet worden.”