Het Mediaforum

Nadat de coalitiepartijen PVV, VVD NSC en BBB een akkoord hebben gesloten op asiel, klinken de kranten de volgende ochtend eensgezind negatief. Dan rijst de vraag; is de media té kritisch op het kabinet? "De Portugese kranten waren ook eensgezind over de nederlaag van Benfica tegen Feyenoord", aldus Ward Wijndelts (oud-hoofdredacteur Vrij Nederland). "Dus misschien is het wel een belabberde situatie waar je eensgezind negatief over kunt berichten", zegt hij, doelend op de politieke situatie in het kabinet. Johan Derksen was er bij Vandaag Inside duidelijk over: hij vindt dat alle journalisten praten als politici van PvdA-GroenLinks. "Borrelpraat", noemt Leonard Ornstein (politiek journalist) deze uitspraak."‘Het gaat om feiten. Er zou het strengste asielbeleid ooit komen. Tot op heden lijkt het om marginale maatregelen te gaan."

De PVV, VVD, BBB en NSC zijn tot een compromis gekomen in de asieldeal. Met een handjevol maatregelen moet de instroom van vluchtelingen tegengegaan worden. Opvallend is dat de noodwet er niet is gekomen, maar nu wordt gesproken van een asielnoodmaatregelenwet. "Woorden doen ertoe", zegt Rennie Rijpma, hoofdredacteur van het AD. "Ik denk dat het goed is voor onze democratie dat, als er maatregelen genomen worden, de volksvertegenwoordiging daarover gaat beslissen. Dat een partij dan een goed woord nodig heeft, is ook logisch." Henrike van Gelder, hoofdredacteur van KidsWeek, denkt er hetzelfde over. "Zo heeft de kiezer het gevoel dat er naar hem of haar geluisterd wordt en dat er gebeurt wat er beloofd is." Tegelijkertijd staat de uitvoerbaarheid hiervan ter discussie. "Kan het kabinet met deze maatregelen daadwerkelijk uitvoeren wat het beoogt? Dat is nog best wel twijfelachtig", reageert Rijpma. "Dat is misschien het cynische van dit kabinet. Ik denk dat de overheid er met name is voor de mensen die dat het hardst nodig hebben. In deze maatregelen zit toch nog steeds veel symboolpolitiek. Dus de mensen die hier het meest op rekenen, hebben zij hier uiteindelijk iets aan?"

Minister Eppo Bruins van OCW wil een maximale zittingstermijn voor omroepbestuurders. Zo schreef hij gisteren aan de Tweede Kamer. Onbeperkte zittingstermijnen leiden tot 'bestuurlijk verval', stelt Bruins in de Kamerbrief. Een prima kabinetsbesluit volgens Hugo Logtenberg, journalist bij NRC. "Misschien moeten omroepen het zichzelf aantrekken dat zijzelf deze beslissing niet eerder al namen. Mariette Hamer laat weten dat dit een van de aanbevelingen van de commissie Van Rijn was. Zij maakte zelf deel uit van de commissie. "Dit is een eerste stap. Al is de regeringscommissaris nog niet geheel zonder zorgen. " Medewerkers geven aan dat ze nog weinig zien gebeuren in de praktijk." Volgens Hamer is er weinig roulatie in de top geweest, terwijl roulatie op de werkvloer wel veel plaats heeft gevonden. "Dat moet in balans komen." "Een kleine biotoop waarin de top nauwelijks verse zuurstof krijgt", noemt Logtenberg het.

Tijdens de persconferentie van maandag hield minister-president Dick Schoof vragen van de pers over de noodwet rondom asiel op afstand. De premier wilde daar niet op ingaan en weigerde er ook maar iets over te zeggen. Dat terwijl de aanwezige journalisten eigenlijk maar over weinig anders begonnen en gezamenlijk bleven drukken op het punt. "Met dit soort onderwerpen zie je dat het effect heeft", zegt Elif Isitman, presentatrice en politiek coördinator bij WNL. Hoewel Schoof "echt wel" verstand van zaken heeft, zit hij in een "moeilijke positie", zegt Isitman. "Ik word nooit wijzer van Dick Schoof. Hij mag niets zeggen, hij is een marionet van Wilders. Hij is bang dat hij iets zegt wat Wilders niet wil en het kabinet ten einde is. Hij is een procesmanager en kan dus ook helemaal niets", stelt Pieter Klok, hoofdredacteur van De Volkskrant. "Dat is het probleem van dit kabinet, hij krijgt de ruimte niet om de leiding te nemen." Volgens Isitman is het "symbool van dit probleem" een "klein aandeel van het werkelijke probleem" en gaat het in Den Haag alleen maar over asiel. "Het gaat nu over het instrumentarium over het invoeren van het beleid, niet het beleid zelf en het effect daarvan. Het is wel de politieke werkelijkheid dat dit een make or break is geworden." Klok meent dat er minder over de noodwet geschreven dient te worden. "Wilders wil dat we totaal geobsedeerd worden door die noodwet. Maar het kabinet heeft niets bereikt nog. Wilders heeft er alle belang bij om stemming te maken."

De PVV-ministers zijn de laatste tijd niet te missen. Faber, Agema, Klever en Madlener krijgen de volle media-laag, maar is dat nu zoveel meer dan bij vorige kabinetten en ministers? "We weten niet wat de kwaliteit is en wat hun verleden is politiek gezien. Dat zijn allemaal dingen waar je scherp op let als Haagse journalistiek", zegt Joost Oranje, coördinator onderzoeksjournalistiek bij Nieuwsuur en NOS Nieuws. Volgens Oranje zijn de "spanningen" voelbaar, mede doordat de ministers steeds iets roepen in de media en dat vervolgens weer terugtrekken. "Wat zich nu gaat wreken, is dat de PVV niet een partij is zoals alle andere partijen." Zo kent de PVV alleen Wilders als lid, is er geen congres, kan de achterban beleid niet beïnvloeden, is er geen dagelijks bestuur en geen wetenschappelijk bureau. "Het is moeilijker dan we gewend zijn. Je komt niet zo makkelijk op de PVV-gang en je komt niet snel in contact met mensen van de PVV", zegt Michelle Salomons, onderzoeksjournalist bij Investico. Het is dan ook een "journalistieke uitdaging" met de nieuwe ministers. Daarnaast zouden ambtenaren bij de ministeries sceptisch zijn over dit kabinet. "Er is achter de schermen van alles gaande", concludeert Oranje.

Premier schoof wist niets van het Uganda -plan van minister Klever. Correspondent Tijn Sadée vroeg de premier wat voor een indruk dit maakt op de 26 overige EU-leiders. Volgens Schoof een merkwaardige vraag, met een bijzondere voorstelling van zaken. Volgens Anna Dijkman, van het Financieele Dagblad, was dit juist een terechte vraag. "Het is best vreemd dat hij niet op de hoogte is van een idee hierover. Hij kan natuurlijk niet zeggen dat hij erdoor overvallen is, aangezien zijn positie binnen het kabinet al wankel is. Maar hij zit wel bij een Top waar het hierover gaat." Marc Adriani is het ermee eens dat Schoof van het idee af had moeten weten. Dat de media ernaar vraagt, vindt hij dan ook logisch. "Hij krijgt de kikkers maar niet in de kruiwagen.” Dijkman stelt dat de media dient er wel voor dient te waken dat het niet alleen maar erover gaat hoe Schoof het doet. "Het dient in eerste instantie over de plannen en ideeën te blijven gaan."

Kabinet-Schoof roept al vier maanden dat ze het strengste asielbeleid ooit gaan doorvoeren, maar dat is tot op heden nog niet van de grond gekomen. Minister Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking was gisteren in Oeganda, wat zij bestempelt als 'hartstikke gastvrij land.' Oeganda wil onze uitgeprocedeerd asielzoekers wel opvangen, maar dat mag niet van de huidige Europese wetgeving. Op een paar uitzonderingen na, is het namelijk niet toegestaan om mensen uit te zetten naar een ander land dan waar ze vandaan komen. Volgens Sjirk Kuijper, journalist bij Nederlands Dagblad, zoekt het kabinet naar "strategische partnerschappen met migratielanden." Kuijper vindt het "opmerkelijk" dat dit bezoek van Klever niet uitdraait op haar eigen portefeuille maar op asiel. "Het is de zoveelste week dat het nieuws vanuit Den Haag bepaald wordt door een asielonderwerp." En dat terwijl de focus tijdens de verkiezingen leek te liggen op bestaanszekerheid, zegt de journalist. Volgens presentator Renze Klamer zou deze oplossing "een soort wisselgeld" zijn. "Als je heel lang roept dat er een noodwet moet komen, omdat we anders volgens Wilders echt een groot probleem hebben, en dan gaat terugkrabbelen, moet je er iets voor terugkrijgen."

Het was chaos in de Tweede Kamer gister nadat minister Faber glunderend vertelde dat de dragende motivering voor de asielnoodwet klaar was. Al had niemand nog iets van die dragende motivering gezien. Volgens journalist en programmamaker Tim Hofman werd er doortastend doorgevraagd door de media. "De vraag is wat er daarna mee gedaan wordt." Hofman vertelt dat hij zowel in zijn burgerrol als journalist wat moe wordt dat zaken ondersneeuwen door al het extreme van de PVV. "Partijen als de VVD lijken daardoor nu het redelijke midden. Het venster van de waarheid wordt zo steeds een beetje verder verschoven." Volgens Sandrina Hadderingh , hoofdredacteur bij Omroep Gelderland, wordt het nauw, dat de discussie over iets gaat waarover het nog maar de vraag is of het wel echt een crisis is. "Het antwoord is: Nee", volgens Hofman. Hadderingh stelt dat Faber op het scherpst van de snede discussies kan voeren en scherp kan analyseren. "Ze weet heel goed wat ze doet." Volgens Hofman zou de verantwoordelijkheid, van hoe om te gaar met dit soort uitspraken binnen het ministerie, niet bij journalisten of de oppositie moeten liggen. "De vragen zouden binnen de politiek moeten liggen: hoe liegen wij niet tegen journalisten en hoe verspreiden wij geen nepnieuws. Leg niet altijd de verantwoordelijkheid bij de ander."

De zaak-Donny M. houdt de media en kijkers bezig. Gedurende de rechtszaak over de moord op de 9-jarige Gino uit Kerkrade komen er steeds meer gruwelijke details naar buiten over wat er precies heeft plaatsgevonden. Kranten, radio en tv maken allemaal andere keuzes in wat ze wel en niet delen over die details. "Die expliciete en gedetailleerde media-aandacht gaat de familie niet helpen in het verwerken", zegt televisieproducent Paul Römer. Kamran Ullah, hoofdredacteur van De Telegraaf, snapt het "ongemak", maar staat vierkant achter de berichtgeving van Saskia Belleman, misdaadverslaggever bij zijn krant. "Het is wel de maatschappelijke impact die deze zaak heeft gehad. De gruwelijkste details laat Saskia achterwege." Römer denkt dat mensen "mee griezelen" met de nare gebeurtenis. "Het is het angstbeeld van elke ouder", snapt Römer. "Je moet waken dat het niet een soort voyeurisme wordt of een Netflix-serie", voegt Ullah toe. Inmiddels wordt er ook steeds meer bekend over Donny M.'s jeugd. "Het schetst ook wie hij is en hoe hij tot die daad is gekomen. Daar kunnen we als maatschappij iets van leren", stelt Ullah. "Ik ben de rechter niet als consument. Dat die man gestoord is en ergens vandaan komt, geloof ik zo ook wel", vindt Römer.

NRC en AT5 publiceerden afgelopen los van elkaar berichten over bedreigde raadsleden. In hun beroep krijgen ze te maken met bedreigingen, intimidatie en ander ongewenst gedrag. Driekwart van de Amsterdamse raadsleden krijgt hier zelf mee te maken, blijkt uit onderzoek van AT5. Twee raadsleden en een burgemeester stapten zelf naar NRC om hun verhaal te delen. "Ik schrik er iedere keer van", reageert AD-columnist Angela de Jong. "Volgens mij is dit een teken van iets groters in de maatschappij, we hebben een enorm gezagsprobleem. Als iets ons niet zint als burger, laten we dat luid en duidelijk weten." Ook Tom Kleijn vindt dat dit issue benoemd moet worden. Geert Wilders van de PVV liet zich onlangs op X, het voormalige Twitter, nog uit over Femke Halsema, de burgemeester van Amsterdam. "Als iemand uit Den Haag, die zelf bedreigd wordt, dit tweet, weet je dat er meer van komt", denkt Kleijn. "Het is niet alleen de schuld van Wilders, het gebeurt vaker. Het is debiel wat hij tweet, hij werpt haar als rood vlees in een arena werpt. Aan de andere kant, ze is burgemeester van Amsterdam en kan ook wel een stootje hebben", zegt De Jong.