OOG op Wetenschap

Hoewel eilanders tegenwoordig prima connecties hebben met de rest van de wereld, regelen ze toch vaak dingen met elkaar. En dat heeft zo zijn voordelen, weet socioloog Loes Bouman van de Rijksuniversiteit Groningen. Niet alleen komen besluiten over bijvoorbeeld het opwekken duurzame energie vaak sneller tot stand, ook zijn personeelstekorten in het toerisme makkelijker op te lossen.Toch heeft die zogenaamde 'eilandheid' niet alleen voordelen, vertelt Bouman in deze aflevering van OOG op Wetenschap. In de ouderenzorg ontstaan bijvoorbeeld tekorten die niet zomaar op te lossen zijn. En in die 'ons-kent-ons-cultuur' voelt niet iedereen zich vrij om zijn mening te geven.Wil je weten hoe Bouman de netwerken op een eiland in kaart heeft gebracht? En wat mensen op het vasteland wel kunnen leren van de eilanders? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Goed opwarmen, je lichaam voldoende rust geven en rustig opbouwen na een periode van rust. Allemaal manieren om te voorkomen dat je jezelf blesseert. Maar denk jij weleens aan hoe jij je voelt? Ook te veel stress en andere mentale problemen kunnen blessures in de hand werken. Die mentale druk is een groeiend probleem, vertelt Michel Brink, universitair hoofddocent in de Bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen in deze aflevering van OOG op Wetenschap. Door steeds intensievere schema’s in bijvoorbeeld het voetbal, is de kans op overbelasting groot. Brink vertelt ons alles over de rol van stress in het krijgen van blessures. En welke rol monitoren en analyseren spelen bij het voorkomen van blessures.Dat en meer hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Sluit een burgemeester een huis omdat daar drugs wordt aangetroffen, dan heeft dat nogal een impact. Niet alleen raken mensen hun woonruimte kwijt, ook komen gezinnen terecht in een scheiding, ontstaan er financiële problemen, en komen bewoners in het geval van een sociale huurwoning op een zwarte lijst. Daardoor komen ze jaren niet aan een ander huurhuis in die regio.Terecht, zou je kunnen denken. Maar ook een verhuurder mag zijn woning drie maanden tot een jaar niet meer verhuren. En met een waarschuwing of voorwaardelijke boete kan de overlast net zo goed worden gestopt, vertelt  Michelle Bruijn, hoogleraar regulering van veiligheid en gezondheid aan de Rijksuniversiteit Groningen. In alle gevallen stopt de overlast bij veertig tot vijftig procent van alle panden.En dus pleit ze ervoor om minder snel een huis te sluiten. Maar hoe help je burgemeesters, die nu nog vaak voor sluiting kiezen, om een andere keuze te maken? En waarom beslissen burgemeesters daar eigenlijk over?Dat en meer hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Gebruik jij ook Spotify voor je muziek? Je bent lang niet de enige. 56 procent van de Nederlanders heeft een abonnement op de populaire streamingsdienst. Een aantal jaar geleden was dat nog heel anders, toen gebruikte iedereen nog CD’s. Niet alleen de manier waarop we naar muziek luisteren is veranderd, ook de manier waarop artiesten hun muziek maken en verspreiden is anders dan vroeger. Sociale media zijn bijvoorbeeld tegenwoordig belangrijker dan ooit voor muzikanten.Promovendus Jim Kroezen van de Rijksuniversiteit Groningen doet onderzoek naar de invloed van platformen zoals Spotify en Instagram op muziekartiesten en vice versa. Hij legt uit wat er veranderd is in het beroep van artiesten en hoe de situatie in Nederland verschilt met andere landen.Dat en meer hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Veel mensen denken dat koraal een plant is, maar niets is minder waar. Elk stukje koraal is een kolonie van heel veel kleine, vaak ongewervelde diertjes. Koraalriffen zien er op foto’s altijd erg mooi uit door de vele kleuren die het koraal kan hebben. Daardoor zouden we bijna vergeten dat koraal niet alleen mooi is, maar ook een nuttig en divers ecosysteem. Er leeft namelijk van alles in deze kleurrijke riffen.Mariene bioloog Sancia van der Meij van de Rijksuniversiteit Groningen doet al jaren onderzoek naar koraal en dieren die in de riffen leven. Zij beantwoordt vragen als: wat leeft er zoal in het koraal? En wat is de relatie tussen het koraal en de diersoorten die erin leven?Het zou daarbij kunnen dat deze dieren over een tijdje op zoek moeten naar een nieuw thuis. Het gaat namelijk helemaal niet goed met het koraal op de wereld. Zorgt de opwarming van de aarde ervoor dat het koraal het moeilijk heeft, of zijn er nog andere dingen aan de hand? Dat en meer hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Maar dertig procent van de mensen die vertrekken uit hungeboortestreek keert voor hun vijfendertigste levensjaar terug. Op het platteland leidt dat tot problemen, terwijl het vertrek voor de jongvolwassenen zelf vaak kansen biedt: een studie, een baan die niet in de thuisregio te vinden is.Sociaal geograaf Tineke Reitsma van de Rijksuniversiteit Groningen keek waaruit de groep vertrekkers bestaat: gaan mensen lang weg? Komen ze terug als ze een partner en kinderen hebben? Of komen ze na de studie even terug en vertrekken ze dan alsnog?Gemeenten willen het liefste dat er zoveel mogelijk jongvolwassenen blijven. Waar de gemeente Groningen een postercampagne in de randstad opzetten, pakken ze dat in Denemarken met heuse borrels en een netwerkclub voor vertrekkende jongvolwassenen een stuk groter aan. Waarom werkt zoiets? En naar welke streek in het noorden keren de meeste jongvolwassenen terug? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Van de info over ADHD die in bijvoorbeeld TikTok-video’s langskomt, blijkt veel onjuist. Iets meer dan de helft van de genoemde kenmerken komen niet voor in een psychiatrisch handboek als de DSM. En dat heeft gevolgen, weet Wietske de Vries, pedagoog aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeker op het gebied van ADHD en druk gedragZo zorgt het ervoor dat jongeren zich in de filmpjes herkennen en zichzelf ten onrechte als ADHD’er zien. En dat levert extra druk op bij de huisarts en GGZ.Hoe kan het dat er zoveel onwaarheden over ADHD circuleren op social media? Waarom herkennen mensen zich in die filmpjes? En hoe zou je die onjuiste informatie tegen kunnen gaan? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Je kent het vast wel: je pakt iets van metaal vast of geeftiemand je hand en *PATS*. Blijkbaar heb je zo veel statische elektriciteit opgebouwd dat je bij de eerste de beste aanraking een schok voelt.Waarschijnlijk is de lucht in je omgeving dan te droog of hebben je kleren te veel wrijving met de bank gehad.Die schok kan naar ons idee alleen gebeuren als de bron ende ontvanger, bijvoorbeeld een metalen kast en wijzelf, elkaar bijna of helemaal aanraken. Je verwacht niet dat ze ook op andere plekken kunnen gebeuren, zoals hoog in de lucht. En aangezien die schokken eigenlijk niet zoveel voorstellen, verwacht je nog minder dat je ze op een hoogte van enkele kilometers kunt waarnemen.  Toch is dat precies wat hoogleraar Astrofysica Olaf Scholtenvan de Rijksuniversiteit Groningen overkwam. Hij was met zijn team bezig om bliksem te onderzoeken toen een vliegtuig voor bijzondere metingen zorgde. Het toestel zond opvallend veel statische elektriciteit uit. Wat betekent dit voor het onderzoek van Olaf en het vliegtuig zelf? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

In deze laatste aflevering van het jaar: een Wat, Waar, Wetenschap over de kerst. Want ons kerstfeest heeft van oorsprong weinig met de kerstman of zijn arrenslee te maken, maar wel met de kerk. Welke wetenschappelijke feitjes zijn er over onze kerken te vertellen?

Als je een avondmens bent, heb je een beetje extra pech:jouw hersenen lijken er iets sneller op achteruit te gaan dan die van ochtendmensen. Echt heel groot is het verschil niet, en er zijn andere factoren die ook van invloed zijn op hoe goed je hersenen presteren, zegt epidemioloog Ana Wenzlervan het UMCG. Zoals of je alcohol drinkt of rookt.Mocht je je lichaam als avondmens  iets willen helpen, dan kun je het slaaphormoon melatonine slikken als je eerder op bed wilt. Ben je juist een ochtendmens, dan kun je  lichaam een beetje helpen door lichttherapie te gebruiken als je eerder op wilt staan. Maar dat effect is niet meer dan bijvoorbeeld een half uurtje. Als je een extreem vroege slaper bent of juist de hele nacht wakker blijft, zul je het daar toch tot op zekere hoogte mee moeten doen. Wat je verder op slaapgebied kunt doen om je hersenenoptimaal te laten presteren en dementie zoveel mogelijk te voorkomen? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.