OOG op Wetenschap

Van de info over ADHD die in bijvoorbeeld TikTok-video’s langskomt, blijkt veel onjuist. Iets meer dan de helft van de genoemde kenmerken komen niet voor in een psychiatrisch handboek als de DSM. En dat heeft gevolgen, weet Wietske de Vries, pedagoog aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeker op het gebied van ADHD en druk gedragZo zorgt het ervoor dat jongeren zich in de filmpjes herkennen en zichzelf ten onrechte als ADHD’er zien. En dat levert extra druk op bij de huisarts en GGZ.Hoe kan het dat er zoveel onwaarheden over ADHD circuleren op social media? Waarom herkennen mensen zich in die filmpjes? En hoe zou je die onjuiste informatie tegen kunnen gaan? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Je kent het vast wel: je pakt iets van metaal vast of geeftiemand je hand en *PATS*. Blijkbaar heb je zo veel statische elektriciteit opgebouwd dat je bij de eerste de beste aanraking een schok voelt.Waarschijnlijk is de lucht in je omgeving dan te droog of hebben je kleren te veel wrijving met de bank gehad.Die schok kan naar ons idee alleen gebeuren als de bron ende ontvanger, bijvoorbeeld een metalen kast en wijzelf, elkaar bijna of helemaal aanraken. Je verwacht niet dat ze ook op andere plekken kunnen gebeuren, zoals hoog in de lucht. En aangezien die schokken eigenlijk niet zoveel voorstellen, verwacht je nog minder dat je ze op een hoogte van enkele kilometers kunt waarnemen.  Toch is dat precies wat hoogleraar Astrofysica Olaf Scholtenvan de Rijksuniversiteit Groningen overkwam. Hij was met zijn team bezig om bliksem te onderzoeken toen een vliegtuig voor bijzondere metingen zorgde. Het toestel zond opvallend veel statische elektriciteit uit. Wat betekent dit voor het onderzoek van Olaf en het vliegtuig zelf? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

In deze laatste aflevering van het jaar: een Wat, Waar, Wetenschap over de kerst. Want ons kerstfeest heeft van oorsprong weinig met de kerstman of zijn arrenslee te maken, maar wel met de kerk. Welke wetenschappelijke feitjes zijn er over onze kerken te vertellen?

Als je een avondmens bent, heb je een beetje extra pech:jouw hersenen lijken er iets sneller op achteruit te gaan dan die van ochtendmensen. Echt heel groot is het verschil niet, en er zijn andere factoren die ook van invloed zijn op hoe goed je hersenen presteren, zegt epidemioloog Ana Wenzlervan het UMCG. Zoals of je alcohol drinkt of rookt.Mocht je je lichaam als avondmens  iets willen helpen, dan kun je het slaaphormoon melatonine slikken als je eerder op bed wilt. Ben je juist een ochtendmens, dan kun je  lichaam een beetje helpen door lichttherapie te gebruiken als je eerder op wilt staan. Maar dat effect is niet meer dan bijvoorbeeld een half uurtje. Als je een extreem vroege slaper bent of juist de hele nacht wakker blijft, zul je het daar toch tot op zekere hoogte mee moeten doen. Wat je verder op slaapgebied kunt doen om je hersenenoptimaal te laten presteren en dementie zoveel mogelijk te voorkomen? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Het is groen, zit in veel van onze sloten en staat wellicht in de toekomst op ons menu: eendenkroos. Als het aan de Hanze en andere hogescholen ligt, gaat het groene plantje onder de smakelijkere naam waterlinzen gebruikt worden in onze voeding, zoals in Zuidoost-Azië al jaren gebeurt.Het plantje bevat namelijk verrassend veel voedingsrijke eiwitten, zegt docent-onderzoeker en microbioloog Folkert Faber van de Hanze. Ze leveren zelfs bijna tien keer zoveel eiwit per hectare als bijvoorbeeld soja. Ook groeien de waterlinzen erg snel, zo oogsten Faber en collega’s in hun kleine proefopstelling met gemak dertig tot veertig kilo in twee weken.Al moet er nog wel iets aan de nog bittere smaak gebeuren en moeten de waterlinzen nog door Europa als voedingsmiddel worden geaccepteerd, erkent Faber. Hoe hij dat wil gaan doen en of we binnenkort een groene plantaardige yoghurt, brood of vleesvervangers gaan zien? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Hoe het met de hermelijn, wezel en bunzing in Nederland gaat, is nog niet zo’n makkelijk te beantwoorden vraag, weet promotiestudent ecologie Pieter Otte van de Rijksuniversiteit Groningen. ’s Nachts sliep hij eens in zijn busje middenin de natuur, op zoek naar de hermelijn, de makkelijkst te spotten soort van de drie. Spannend, maar overdag zit hij vooral camerabeelden te analyseren.Toch heeft hij in de anderhalf jaar dat hij nu bezig is, maar een handvol hermelijnen in het echt gezien. De beestjes zijn namelijk zo schuw dat ze zich niet makkelijk laten spotten. En dat is wel nodig om in kaart te brengen wat de hermelijn nodig heeft om zich in ons land thuis te voelen.Hoe Pieter desondanks toch hoopt meer marterachtigen te pakken te krijgen? En of dat zijn team nu eindelijk wel gaat lukken?Je hoort het in deze aflevering van OOG op Wetenschap .

Weet jij eigenlijk van welk materiaal je kleding gemaakt is? Wellicht denk je niet meteen aan plastic. Maar volgens Barbro Melgert, hoogleraar Respiratoire Immunologie van de Rijksuniversiteit Groningen komen de meeste microscopisch kleine stukjes plastic die we binnen krijgen van onze kleding.Niettemin: plastic is op het oog een fantastisch materiaal. Het is goedkoop om te maken en vrijwel overal wel voor te gebruiken. Dat is top, maar het is ook lastig weer weg te krijgen als we het niet meer nodig hebben.De meningen zijn nog verdeeld over of het inademen van zogeheten microplastics schadelijk is. Maar het is duidelijk dat hoge concentraties kunnen leiden tot problemen met de longen. Volgens Melgert zijn er buitenshuis op dit moment waarschijnlijk nog geen gevaarlijke concentraties. Maar binnen in huis kan het zich snel opstapelen, zeker als je niet goed ventileert. Weten hoe we onderzoek doen naar dit soort kleine plastics? En wat je kunt doen om te zorgen dat je zo min mogelijk inademt? Je hoort het in deze aflevering van OOG op Wetenschap

Wie kent het niet: je komt toch met meer spullen uit de supermarkt dan op je lijstje had staan. Mensen maken regelmatig keuzes waarvan ze zich niet bewust zijn. Zelfs vaker dan ze denken, vertelt filosoof en ethicus Daphne Brandenburg van de Rijksuniversiteit Groningen.Dan is niet per se erg. Tenminste: zolang je uit vrije wil keuzes blijft maken, die hetzelfde zijn als wanneer je wél over die keuze blijft nadenken. Ook al wordt je in de supermarkt wellicht beïnvloed door reclame.En ook al hebben mensen een vrije wil, toch is het niet altijd nodig om meteen te zoeken naar schuld of verantwoordelijkheid als iemand een misstap begaat. Soms kan het helpen om te kijken hoe we in de toekomst een misstap kunnen voorkomen. Dat gebeurt bijvoorbeeld al vaak in de opvoeding, ziet Brandenburg.Weten of die aanpak ook toe te passen is in bijvoorbeeld het strafrecht? En wat je kunt doen om bijvoorbeeld minder mee te nemen uit de supermarkt? Je hoort het in deze aflevering van OOG op Wetenschap

Journalistiek verandert niet zo snel als veel mensen denken, zegt universitair hoofddocent journalistiek Frank Harbers van de Rijksuniversiteit Groningen. Zo wordt al jaren gesproken over dé doorbraak van AI in de journalistiek, maar dit gebeurt slechts mondjesmaat.En dat is maar goed ook. Bedrijven veranderen slechts langzaam omdat ze anders niet meer herkend worden door hun publiek. Toch is de vooruitgang ook niet helemaal te stoppen, ziet Harbers. En het levert nieuwe mediavormen op, zoals de correspondent.Wil je weten welke gevaren journalistieke innovatie met zich mee kan brengen? En hoe de journalistiek het beste kan reageren op nepnieuws? Je hoort het in deze aflevering van OOG op Wetenschap.

Een schrikbarend klein deel van de ecologisch waardevolle Waddenzee is in de theorie én in de praktijk echt goed beschermd tegen invloeden van de mens: maar twee procent. Verder vindt er wel bescherming plaats op papier, maar wordt die in de praktijk niet echt nageleefd, ziet marien ecoloog Kasper Meijer van de RUG. Hij bekeek voor zijn studie de zeebodem en het leven wat daar te vinden is.Hoe de zee beter te beschermen is, welke rol de vissers in de Waddenzee daarin kunnen spelen en wat Kasper nog gaat doen om zeeën beter te beschermen? Dat hoor je in deze aflevering van OOG op Wetenschap.