Tjipcast

Goed onderwijs ontstaat niet alleen in het klaslokaal. Natuurlijk doet de kwaliteit van de leraar ertoe, maar ook de organisatie daaromheen bepaalt in belangrijke mate wat leraren en leerlingen kunnen bereiken. Denk aan de kwaliteit van leiderschap, de samenwerking binnen teams, ruimte voor professionele ontwikkeling en de manier waarop een school gezamenlijke ambities formuleert en bewaakt. Juist wanneer scholen hun onderwijs duurzaam willen verbeteren, is het daarom relevant om niet alleen te kijken naar individuele professionals of afzonderlijke lessen, maar naar het functioneren van de school als geheel. Welke omstandigheden helpen leraren om goed onderwijs te geven, van elkaar te leren en samen verantwoordelijkheid te nemen voor de ontwikkeling van alle leerlingen? André de Waal, academic director van het HPO Center, Ed Ilgen, onderwijsadviseur en bestuurssecretaris bij Stichting Eem-Vallei Educatief en Marlijn Bos, regiodirecteur bij Stichting Viertaal zijn op onderzoek gegaan om te bepalen wat scholen kunnen leren van het gedachtegoed rond High Performance Organizations. Daarbij gaat hoog presteren nadrukkelijk niet over voortdurend de beste moeten zijn. Het draait om een organisatie die mensen in staat stelt zich te ontwikkelen en gezamenlijk steeds beter onderwijs te realiseren. In deze podcast wordt de expliciete verbinding met de dagelijkse onderwijspraktijk gemaakt. Zo vraagt dit om hoge ambities, maar ook om professionele samenwerking, een sterke interne organisatie en leiderschap dat ontwikkeling mogelijk maakt. Kwaliteit is daarmee niet alleen de verantwoordelijkheid van de individuele leraar. Het wordt een gezamenlijk vraagstuk: wat willen we voor leerlingen bereiken, welke omstandigheden zijn daarvoor nodig en hoe kunnen we als organisatie iedere dag een beetje beter worden? Kernpunten uit het gesprek: 🎯 Hoog presteren betekent niet dat iedereen de beste moet zijn. Het gaat om een organisatie die voorwaarden creëert waardoor medewerkers zich kunnen ontwikkelen en zo goed mogelijk kunnen presteren. 🤝 Onderwijskwaliteit is een collectieve verantwoordelijkheid. Goed onderwijs wordt sterker wanneer leraren, schoolleiders, kwaliteitscoördinatoren en ondersteunende medewerkers gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor ontwikkeling en kwaliteit. 🏫 De organisatie rond het klaslokaal doet ertoe. Leiderschap, interne organisatie, samenwerking, professionele ontwikkeling en duidelijke ambities kunnen leraren ondersteunen om duurzaam goed onderwijs te verzorgen. 🌱 Verbeteren vraagt om een lerende houding. Sterke teams stellen zichzelf voortdurend de vraag wat vandaag goed ging en wat morgen beter of scherper kan. 🧭 Een raamwerk werkt niet als opgelegde blauwdruk. Schoolontwikkeling vraagt om dialoog, gezamenlijke besluitvorming en eigenaarschap; een bestuurder die een HPO-model simpelweg ‘uitrolt’ mist juist een belangrijk uitgangspunt van het gedachtegoed. Quotes uit het gesprek: “Kwaliteit is heel lang gezien als een individueel vraagstuk: hoe word ik een betere professional? En we weten dat echt goed onderwijs wordt gegeven door een team wat samen kijkt naar kwaliteit.” “Wat je wil is een omgeving creëren waar die leraren zich steeds verder kunnen ontwikkelen tot het niveau wat ze zouden kunnen bereiken.” “Een goede leider zorgt dat een team in staat is om zichzelf elke dag te verbeteren.” Tijdstempels 00:00 – Hoogpresterende scholen02:13 – Hoge ambities04:05 – Onderwijskwaliteit verbeteren05:40 – Organisaties onderzoeken09:13 – Organisatorische voorwaarden10:39 – Collectieve kwaliteit14:25 – HPO factoren16:05 – Gezamenlijke ambitie18:49 – Professionele ontwikkeling21:27 – Krachtig leiderschap23:32 – Dagelijks verbeteren26:54 – Pedagogische opdracht29:28 – Collectief ontwikkelen31:42 – Gezamenlijke verandering34:00 – Praktische toepassing Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Bronnen en verdieping De Waal, A., Schreurs, M., Bos, N., Fiorentinos, D., Ilgen, E. & Van Zandvoort, L. – Building high-performing schools: validating a school organizational capability framework in a Dutch multi-school foundation.Deze peer-reviewed studie uit 2026 in Quality Assurance in Education sluit zeer direct aan bij het gesprek. Het onderzoek gebruikt gegevens van 165 medewerkers van 13 basisscholen binnen Stichting STEV en onderzoekt het HPS-raamwerk als instrument voor duurzame schoolontwikkeling. De studie benadrukt onder meer leiderschap, routines, samenwerking, professioneel leren en systematische verbetering als organisatorische voorwaarden voor onderwijskwaliteit. De Waal, A., Schreurs, M., Goossens, P. & Dirkx, M. – Building High Performing Schools: A Case Study.Deze studie uit 2025 in International Education Studies onderzoekt hoe het HPO-raamwerk kan worden toegepast op scholen. De auteurs concluderen op basis van een casestudy dat het raamwerk scholen kan helpen hun organisatorische uitgangspositie te onderzoeken en concrete verbeterpunten te identificeren. De Waal, A., Goossens, P., Bos, M. & Jeurissen, N. – Characteristics of the High Performing School.Deze publicatie richt zich specifiek op kenmerken van high-performing schools en onderscheidt vier hoofdfactoren: kwaliteit van schoolmanagement, kwaliteit van de interne organisatie, kwaliteit van leraren en medewerkers en kwaliteit van de onderwijsaanpak. Dat zijn precies de vier factoren die in het gesprek worden besproken. De Waal, A. – What Makes a High Performance Organization.Voor verdieping in het oorspronkelijke HPO-raamwerk. De Waal onderscheidt vijf factoren: kwaliteit van management, openheid en actiegerichtheid, langetermijngerichtheid, continue verbetering en vernieuwing en kwaliteit van medewerkers. HPO Center – High-Performance SchoolsEen overzichtspagina met onderzoek, praktijkcases en publicaties rond de toepassing van het HPO-gedachtegoed in onderwijsorganisaties. Tot slot heeft André de Waal bijna een boekenkast vol geschreven over dit gedachtegoed in (commerciele) organisaties. Kijk zeker even op Managementsite voor een overzicht. Ook heb ik André de Waal meerdere keren gesproken in de podcast serie. Bijvoorbeeld over de relatie tussen HPO organisaties en leiderschap. Zowel in het Engels als Nederlands! Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Het bericht Wat leert onderzoek naar high-performing schools ons over het beter onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Onderwijsvernieuwing hoeft niet te betekenen dat bewezen principes over leren, kennisoverdracht en didactiek radicaal overboord gaan. Op kindcentrum De Uitdaging in Nijmegen worden klassieke uitgangspunten zoals directe instructie, kennisopbouw en duidelijke gedragsroutines gecombineerd met thematisch onderwijs, actieve samenwerking en ruimte voor verdieping en verrijking voor iedere leerling. Een school waar curriculumdenken in een vergevorderd stadium is! Hoog tijd om eens op bezoek te gaan en de collega’s te spreken over hun visie op leren, ontwikkeling en organiseren. Schoolleider Frédérique Derkse, mentor en unitcoördinator Esther Dijkstra en mentor en unitcoördinator Marijke Stienstra vertellen hoe De Uitdaging na een start vanuit gepersonaliseerd leren steeds nadrukkelijker is gaan zoeken naar de pedagogisch balans met hoge verwachtingen naar alle leerlingen. Ook hier speelt de dagelijkse uitvoerbaarheid van onderwijs ook een belangrijke rol: rust, reinheid en regelmaat is voor leerlingen en leerkrachten en onderwijsprofessionals belangrijk. Vooral op een school met meer dan 400 leerlingen! In de ochtend ligt de nadruk op de kernvakken rekenen, taal en lezen, met instructie in het leerjaar. In de middag werken leerlingen in mentorgroepen verder aan thematisch onderwijs, waarin kennis wordt verwerkt. Leerlingen zitten dan op het leerplein en krijgen actieve begeleiding. Deze combinatie vraagt om meer dan een goed lesmodel. De Uitdaging werkt met heldere routines, een gezamenlijke taal op leren, terugkerende blokplanning, vakinhoudelijke experts en een zeer scherpe kwaliteitscyclus (datagericht). Dit is terug te zien in de onderwijsresultaten die nu al meerdere jaren op rij flink groeien. Tegelijkertijd is De Uitdaging erkend als Klassewerkplek, waarbij collega’s een (zeer) hoge mate van plezier en geluk ervaren in hun werk. In het gesprek wordt duidelijk hoe sterk samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid, heldere rollen en aandacht voor elkaar daarmee verbonden zijn. En dat werkplezier en hoge verwachtingen naar leerlingen hand in hand gaan. Niet voor niets werkt De Uitdaging vanuit de principes van de professionele leergemeenschap waarin tijd is vrijgemaakt om in leerteams de ontwikkeling van iedere leerling nauwgezet te monitoren! Een absolute aanrader om te luisteren hoe een haalbare en radicale middenweg te ontwikkelen tussen enerzijds onderwijsvernieuwing en anderzijds het belang van continue verbetering van de curriculumopbrengsten op school. Het is ook een podcast waar je voelt hoe leuk het is om les te geven in een hecht en betrokken onderwijsteam. Kernpunten uit het gesprek: 🧭 Een duidelijke koers begrenst vernieuwing. Nieuwe ideeën worden steeds getoetst aan de visie en de kernopdracht van de school: goed onderwijs geven binnen een pedagogisch veilige omgeving. 📚 Kennis gaat vooraf aan zelfstandige verwerking. In de ochtend ligt de nadruk op expliciete instructie en kernvakken; in het thematisch onderwijs krijgen leerlingen ruimte om kennis samen toe te passen en te verdiepen. 🔄 Routines creëren ruimte. Heldere afspraken over gedrag, taalgebruik en werkwijzen verminderen onduidelijkheid en maken volgens het team juist meer leren en samenwerken mogelijk. 🧩 Samenwerking is organisatorisch ingebouwd. Mentorgroepen, instructiegroepen, experts en unitcoördinatoren maken dat leerkrachten leerlingen gezamenlijk volgen en onderwijs samen ontwerpen. 📊 Verbeteren begint bij analyseren. Bij onder meer rekenen en technisch lezen kijkt het team eerst nauwkeurig naar resultaten, onderwijspraktijk en onderzoek voordat nieuwe keuzes worden gemaakt. Quotes uit het gesprek: “Kennis wordt groter als je het deelt in een groep.” “Onze leerpleinen zijn geen speeltuinen. Het is hier een basisschool en we willen heel graag dat de kinderen hier wat leren.” “Goed lesgeven kost tijd en aandacht.” “We zijn geen center parks, maar een basisschool.” Tijdstempels 00:00 – Modern onderwijs02:17 – Groepsorganisatie uitgelegd05:40 – Duidelijke koers08:09 – Gepersonaliseerd leren10:44 – Expliciete instructie11:53 – Heldere routines14:20 – Teamafspraken bewaken16:30 – Rekenonderwijs verbeteren19:05 – Gezamenlijke taal20:09 – Gespreid leiderschap23:40 – Thematisch verwerken24:54 – Curriculum verbinden26:49 – Besluiten organiseren30:26 – Vernieuwing begrenzen34:34 – Samen zorgen https://youtu.be/-5ZspvhlYjA Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Het bericht Wat is de kracht van modern traditioneel onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Waarom leert het ene kind bijna vanzelf lezen, terwijl een ander ondanks veel oefening blijft worstelen in de klas? En hoeveel daarvan wordt specifiek bepaald door onderwijs, opvoeding en de directe leefomgeving van het kind zelf? En wat ligt al vast door erfelijke aanleg? Wetenschapper Elsje van Bergen bestudeert het samenspel tussen deze factoren. Zo volgt ze de ontwikkeling van tweelingen, soms in grote internationale studies om beter te begrijpen waarom kinderen van elkaar verschillen in de ontwikkeling van lezen en rekenen. Dit levert opvallende inzichten op. Zo blijkt uit tweelingonderzoek dat ongeveer driekwart van de verschillen tussen kinderen in technisch lezen samenhangt met verschillen in aanleg. Ook het verband tussen het opleidingsniveau van ouders en de schoolprestaties van hun kinderen blijkt volgens haar onderzoek voor een aanzienlijk deel samen te hangen met genetische overdracht. Wat betekent dit voor een school? Gerichte interventies kunnen effect hebben, maar kinderen verschillen in hoeveel (en welke) ondersteuning ze nodig hebben. Ook bij leren lezen is oorzaak en gevolg niet altijd wat je intuïtief verwacht of denkt. Kinderen die beter leren lezen, gaan mede daardoor meer lezen en krijgen er (dus) meer plezier in. Het gesprek draait daarom niet om nature óf nurture, maar om nature én nurture. Deze blik vraagt om (meer) nuance in het onderwijs. Verschillen tussen leerlingen verdwijnen niet automatisch door iedereen precies hetzelfde aanbod te geven in één klas, maar ze zijn tegelijkertijd ook niet onveranderlijk. Juist door beter te begrijpen welke verschillen samenhangen met aanleg en waar de omgeving wél invloed heeft, ontstaat ruimte voor gerichtere ondersteuning. Niet om leerlingen vast te zetten op basis van hun achtergrond of aanleg, maar om beter te zien wie op welk moment iets extra’s nodig heeft. Kernpunten uit het gesprek: 🧬 Erfelijkheid verklaart een aanzienlijk deel van de verschillen tussen kinderen in kenmerken zoals technisch lezen, maar dat betekent niet dat ontwikkeling genetisch vastligt. Omgevingsinvloeden blijven relevant en kunnen doelgericht worden beïnvloed. 🔎 Een correlatie is nog geen oorzakelijk verband. Als genetische verschillen buiten beschouwing blijven, kan de invloed van bijvoorbeeld opleidingsniveau van ouders of de thuisomgeving groter lijken dan deze daadwerkelijk is. 📚 Leesplezier lijkt voor een belangrijk deel te volgen uit leesvaardigheid: kinderen die beter leren lezen, gaan mede daardoor vaker lezen en ervaren meer plezier. Later in de ontwikkeling kan die relatie ook de andere kant op werken. ⏳ Vrij lezen zonder begeleiding, feedback of verwerking levert volgens het besproken onderzoek geen aantoonbaar effect op de leesvaardigheid op. Juist omdat onderwijstijd beperkt is, is structuur rond lezen belangrijk. ⚖️ Diagnoses en risicofactoren zijn niet volledig statisch. Een familiair risico op bijvoorbeeld dyslexie kan helpen om kinderen vroeg te signaleren, maar zegt niet dat hun ontwikkeling vooraf vaststaat. Quotes uit het gesprek: “Als je genetica negeert, wordt de omgeving veel groter gemaakt dan die werkelijk is.” “De oorzaak-gevolgrelatie loopt voornamelijk van leesvaardigheid naar leesplezier. En niet andersom.” “Het is nature en nurture. Het is niet óf óf.” Tijdstempels 00:00 – Aanleg omgeving02:58 – Tweelingen vergelijken05:58 – Ouderlijke invloed10:17 – Voorlezen thuis14:04 – Verschillen herkennen15:32 – Genetische designs19:39 – Leesplezier verklaren23:38 – Vrij lezen28:39 – Diagnoses begrijpen34:03 – Dyslexie voorkomen35:50 – Kansen ondersteunen37:42 – Nature nurture Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Bronnen en verdieping (Mocht je lastig toegang krijgen tot onderstaande publicaties, check dan de website van Elsje van Bergen) Why educational inequality runs in families: Genetics matter more than environmenthttps://doi.org/10.31234/osf.io/rehdj_v1Hoofdlink bij kansenongelijkheid, ouderlijke opleiding, genetische transmissie, ouderlijke omgeving, en bredere familie-invloeden. Dit is de Noorse studie waar Elsje over spreekt. Dit is nog de preprint link, over enkele maanden komt het artikel online. Nurture might be nature: cautionary tales and proposed solutionshttps://doi.org/10.1038/s41539-020-00079-zHandige overzichtslink bij de kernboodschap: wat omgeving lijkt, kan deels samenhangen met aanleg; juist daarom zijn genetisch sensitieve designs nodig in het onderwijs. Why do children read more? The influence of reading ability on voluntary reading practiceshttps://doi.org/10.1111/jcpp.12910Past bij leesvaardigheid, leesplezier, en de richting van het verband: vaardigheid lijkt vaak leesfreqentie/leesplezier te voeden, niet alleen andersom. Prevention of reading difficulties in children with and without familial risk: Short- and long-term effects of an early interventionhttps://doi.org/10.1037/edu0000489Past bij familiair risico, vroeg signaleren, Bouw!, interventie, en het punt dat sommige kinderen langduriger/intensiever ondersteuning nodig hebben. Examining the Effects of Silent Independent Reading on Reading Outcomes: A Narrative Synthesis Review from 2000 to 2020https://doi.org/10.1080/10573569.2021.1944830Externe link bij het fragment over zelfstandig stillezen zonder structuur/begeleiding. Het artikel reviewt experimentele en quasi-experimentele studies naar silent independent reading (VS). Bij deze studie was Elsje niet bij betrokken; de andere vier wel. Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie. De impact van de thuisomgeving op de leesontwikkeling van kinderen.Nederlandstalige verdieping waarin Van Bergen haar onderzoek naar genetische factoren, thuisomgeving, familiair dyslexierisico en de Bouw!-interventie toelicht. Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Het bericht Nature of nurture? verscheen eerst op Tjipcast.

Onderwijsvernieuwing klinkt al snel alsof alles anders moet. Maar juist in vernieuwingsscholen blijkt verandering vaak voort te bouwen op een lange traditie. Montessori-, Dalton-, Jenaplan- en andere vernieuwingsscholen zoeken al decennialang naar manieren om onderwijs breder te maken dan alleen kennisoverdracht: met aandacht voor zelfstandigheid, samenwerking, vorming en verantwoordelijkheid. Volgens Symen van der Zee, lector bij het lectoraat Vernieuwend Onderwijs van de Saxion Hogeschool, zit vernieuwing daarom niet vanzelfsprekend in radicale verandering. Veel betekenisvolle vernieuwing ontstaat juist stap voor stap, dicht bij de praktijk en met oog voor wat al werkt. Tegelijkertijd stelt dat lastige vragen. Hoeveel ruimte is er voor brede vorming wanneer meetbare opbrengsten zwaar wegen? Wat betekent wetenschappelijke evidentie als onderzoek vooral naar smalle leerdoelen kijkt? En hoeveel ruimte moet een leraar hebben om bewust af te wijken van een methode of planning? Het gesprek draait daarmee om een bredere vraag: wat verstaan we eigenlijk onder goed onderwijs? Niet alleen welke resultaten leerlingen behalen, maar ook welke mensen zij worden en welke professionele afwegingen leraren daarvoor dagelijks moeten maken. Kernpunten uit het gesprek: 🧭 Onderwijsvernieuwing ontstaat zelden door een volledige breuk met het verleden. Volgens Van der Zee gaat het vaker om stapsgewijze verbetering waarbij nieuwe werkwijzen worden verbonden met bestaande tradities. 🌱 Traditionele vernieuwingsscholen richten zich nadrukkelijk op meer dan taal en rekenen. Ook zelfstandigheid, samenwerking, verantwoordelijkheid, zingeving en brede vorming maken onderdeel uit van hun onderwijsvisie. ⏳ Ruimte en vertraging kunnen pedagogisch waardevol zijn. Niet ieder belangrijk leer- of vormingsproces laat zich vooraf plannen, meten of onderbrengen in een strak lesblok. 🔬 Wetenschappelijke kennis is belangrijk, maar moet altijd worden geïnterpreteerd vanuit de context waarin onderzoek is uitgevoerd. Effectonderzoek geeft volgens Van der Zee geen neutraal of universeel antwoord op de vraag wat in iedere onderwijspraktijk werkt. ⚖️ Professioneel leraarschap vraagt om leren omgaan met spanningsvelden. Leraren moeten niet één model volgen, maar afwegen wanneer sturing, vrijheid, instructie of zelfstandigheid passend is. Quotes uit het gesprek: “Radicaal veranderen ten opzichte van een bestaande praktijk, zonder oog en aandacht voor de traditie in die praktijk, is heel lastig. Ik ken eigenlijk geen goede voorbeelden waarbij dat lukt.” “Je dient als onderwijsprofessional wetenschappelijk geïnformeerd zijn. Maar je moet je ook kritisch kunnen verhouden tot die wetenschap.” “Er is niet één beste model dat altijd voor iedereen werkt. Je hebt keuzes en dilemma’s.” Tijdstempels 00:00 – Vernieuwend onderwijs01:23 – Onderzoekslijnen vernieuwingsonderwijs03:30 – Historische vernieuwing06:54 – Stapsgewijze verandering10:30 – Praktijkwijsheid opbouwen12:39 – Onderwijsstaat vernieuwers15:49 – Brede vorming19:57 – Pedagogische ruimte21:37 – Bewust vertragen25:11 – Meetbare opbrengsten29:04 – Vernieuwingspraktijken vandaag34:26 – Wetenschappelijke evidentie38:18 – Innovatie onderzoeken40:24 – Geïnformeerd handelen43:11 – Professionele dilemma’s Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Bronnen en verdieping De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Vertragen in tijden van effectiviteit en efficiëntieDe centrale publicatie waar het gesprek naar verwijst, met aandacht voor pedagogische ruimte, brede vorming, effectiviteit en vertraging. De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Nederlandse Jenaplan VerenigingPagina met de download van de publicatie en een toelichting op het centrale thema van vertraging en pedagogische ruimte. De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2025De eerste editie, met bijdragen over brede persoonsvorming, onderwijseffectiviteit, burgerschap, zelfregulerend leren en de traditie van vernieuwingsonderwijs. Lectoraat Vernieuwend Onderwijs – achtergrond bij de eerste StaatSaxion licht toe waarom de Staat van het Vernieuwingsonderwijs is ontwikkeld als aanvulling op het generieke beeld uit de Staat van het Onderwijs. Vragenlijst Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026Achtergrond bij het onderzoek naar kwaliteit, efficiëntie, vertraging, welzijn en ‘lege ruimte’ binnen traditioneel vernieuwingsonderwijs. We bespraken daarnaast vier specifieke podcast afleveringen die de moeite waard zijn te bekijken of beluisteren: Waarom heeft de wereld meer Jenaplan onderwijs nodig?Over de filosofie en actualiteit van Jenaplanonderwijs, met aandacht voor brede ontwikkeling, stamgroepen, burgerschap en pedagogiek. Kan schoonheid een onderwijsideaal zijn?Met Hanke Drop en Joop Berding over schoonheid, creativiteit, maken, verbeeldingskracht en de ruimte voor vorming naast efficiëntie en meetbaarheid. Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalenMet Arthur Bakker en Marian Hickendorff over de vraag hoe betekenisvol en betrouwbaar het is om de kwaliteit van rekenonderwijs af te meten aan het percentage leerlingen dat 1S behaalt. Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat?Met Karlijn de Jong over lerarentekorten, anders organiseren en de vraag hoe scholen met verschillende professionals toch pedagogische en didactische kwaliteit kunnen bewaken. Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Het bericht Wat is de staat van het vernieuwingsonderwijs in 2026? verscheen eerst op Tjipcast.

Goed leren lezen en spellen is meer dan alleen een didactische opgave. Het raakt direct aan de kansen die kinderen krijgen om mee te doen op school en later in de samenleving. Zeker op een school met grote verschillen in taalachtergrond vraagt dat om meer dan een goede methode: het vraagt om heldere keuzes, gezamenlijke routines en een team dat weet waarom het doet wat het doet. Op de Caeciliaschool in Amersfoort werken leraren daarom van groep 1 tot en met 8 aan een samenhangende aanpak voor lezen en spelling. Het uitgangspunt is dat alle leerlingen de school goed geletterd verlaten. Dat begint al bij kleuters, met gerichte aandacht voor klanken en klankgebaren, en loopt door in vaste instructieroutines, directe feedback en duidelijke afspraken over wat leerlingen in iedere groep leren. Leerkracht en spellingspecialist Heleen Fokker en teamleider Janneke Smit laten zien dat zo’n doorgaande lijn niet ontstaat door simpelweg een methode te kiezen. Het vraagt om samen lessen voorbereiden, oefenen, leerlingwerk bespreken, resultaten analyseren en gemaakte afspraken steeds opnieuw toetsen aan de praktijk. Daarbij speelt ook schoolleiding een inhoudelijke rol: focus aanbrengen, tijd organiseren en bewaken dat onderwijsontwikkeling daadwerkelijk bijdraagt aan wat leerlingen nodig hebben. De Caeciliaschool is één van de expertisescholen van Ontwikkelkracht. Interesse om als school meer te leren van deze experts? Meld je aan en doe mee aan het leertraject! Kernpunten uit het gesprek 🧩 Een doorgaande lijn vraagt om gezamenlijke afspraken. Leraren moeten niet alleen weten wat zij in hun eigen groep doen, maar ook waar leerlingen vandaan komen en waar zij daarna naartoe gaan. 🎯 Gelijke kansen worden verbonden aan sterke instructie. Juist wanneer kinderen met uiteenlopende taalervaringen binnenkomen, kan een gezamenlijke, leraargestuurde basis ervoor zorgen dat iedereen toegang krijgt tot dezelfde essentiële kennis. 🔄 Directe feedback is onderdeel van het leerproces. Leerlingen controleren en verbeteren hun werk meteen, zodat fouten niet alleen worden vastgesteld maar direct worden gebruikt om verder te leren. 🪞 Toetsresultaten zijn vooral informatie voor de leraar. De centrale vraag is niet alleen hoe een leerling scoort, maar wat de uitkomsten zeggen over het onderwijs en welke aanpassing in het handelen van de leraar nodig is. 🤝 Onderwijskwaliteit wordt gezamenlijk onderhouden. Kwaliteitskaarten, lesbezoeken, gezamenlijke oefening en whiteboardsessies zorgen ervoor dat afspraken geen papieren documenten blijven, maar onderdeel worden van het dagelijkse professionele handelen. Quotes uit het gesprek: “Het begint bij de leraar. Die maakt het verschil in die groep.” “Een fout maken is niet erg. Dat je hem goed verbetert, is wel wenselijk voor een leerling.” “Voor ons is toetsen vooral de vraag: geven we nog goed les? Het is eigenlijk onze eigen spiegel.” Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link! Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels 00:00 Gelijke kansen03:19 Diverse school04:24 Geletterde basis06:36 Sterke instructie07:09 Directe feedback08:52 Kwaliteit borgen10:15 Samen verbeteren14:09 Elke letter15:10 Doorgaande lijn18:30 Gezamenlijke doelen21:07 Bewuste keuzes23:08 Vaste routines26:32 Onderbouwd handelen27:59 Toetsen benutten28:55 Onderwijskundig leiderschap Bronnen José Schraven – Zo leer je kinderen lezen en spellen: Handboek voor groep 2 t/m 8. Dit is de methodiek waar in het gesprek expliciet naar wordt verwezen. De aanpak richt zich op gestructureerde, leerkrachtgestuurde instructie voor technisch lezen en spellen en op een doorgaande lijn door de school.Uitgeverij Pica – Zo leer je kinderen lezen en spellen Bea Ros, Amos van Gelderen, Kees de Glopper & Roel van Steensel – Leer ze lezen: Praktische inzichten uit onderzoek voor leraren basisonderwijs (2021). Het boek bundelt inzichten uit 23 internationale kernpublicaties over goed leesonderwijs, van ontluikende geletterdheid tot technisch lezen en tekstbegrip.Rijksuniversiteit Groningen – Leer ze lezen Ontwikkelkracht – Elke letter telt: Kansengelijkheid in lezen en spellen. Het leertraject van Kindcentrum Caeciliaschool in Amersfoort richt zich op een consistente doorgaande lijn van groep 1 tot en met 8, gezamenlijke afspraken, leerkrachtgestuurde instructie en een cultuur van gezamenlijk verbeteren.Ontwikkelkracht – Elke letter telt Het bericht Elke letter telt! Kansengelijkheid in spellen en lezen verscheen eerst op Tjipcast.

Het lerarentekort in Nederland zal in de toekomst oplopen. Zodra scholen structureel met minder bevoegde leerkrachten moeten werken, komen fundamentele keuzes naar voren: welke kennis en vaardigheden zijn onmisbaar, welke taken kunnen door andere professionals worden uitgevoerd en hoe bewaak je pedagogische en didactische samenhang? Anders organiseren is daarmee geen noodoplossing voor een roosterprobleem, maar een onderwijskundige (complexe) opgave waar sommige scholen niet omheen kunnen. Dit vraagt van scholen dat zij opnieuw kijken naar hun visie op goed onderwijs, naar wat hun leerlingen nodig hebben en naar de manier waarop verschillende professionals daar gezamenlijk verantwoordelijkheid voor kunnen dragen. Te gast om hierover te spreken is Karlijn de Jong, verbonden aan de Hogeschool Leiden. Ze onderzocht dit vraagstuk samen met zes scholen die al langere tijd met personeelstekorten te maken hebben. Haar belangrijkste inzicht is dat anders organiseren niet begint bij het rooster, maar bij de visie op goed onderwijs. Scholen moeten eerst bepalen wie hun leerlingen zijn, welke pedagogische en didactische kwaliteit zij willen bieden en welke kennis en vaardigheden daarvoor nodig zijn. Dat vraagt ook om een andere blik op professionals. Niet alleen een bevoegdheid telt, maar ook wat iemand aantoonbaar kan, waarin begeleiding nodig is en welke taken juist bij bevoegde leraren moeten blijven. Tegelijkertijd blijkt samenwerking alleen goed te werken wanneer scholen duidelijke pedagogische en didactische afspraken maken. Anders organiseren is daarmee geen kant-en-klaar model. Het vraagt om een lerend team dat keuzes onderzoekt, effecten volgt en steeds opnieuw bijstuurt. Kernpunten uit de podcast: 🧭 Begin bij de visie. Anders organiseren begint niet met een roosterprobleem, maar met de vraag wat goed onderwijs voor deze specifieke leerlingen betekent. 🔬 Verbind praktijk en onderzoek. De scholen onderzochten wat in hun eigen praktijk werkte en verbonden die ervaringen aan theoretische en wetenschappelijke kennis. 🤝 Kijk breder naar bekwaamheid. Een bevoegdheid geeft belangrijke informatie, maar scholen kunnen ook onderzoeken welke taken andere professionals verantwoord kunnen uitvoeren en waar hun grenzen liggen. 🧩 Bewaak pedagogische samenhang. Wanneer meerdere professionals met dezelfde groep werken, worden gezamenlijke routines, taal en didactische afspraken belangrijker voor rust en voorspelbaarheid. 🌱 Organiseer een lerend systeem. Visie, gezamenlijk leren, steun vanuit school en bestuur en goede borging zijn voorwaarden om onderwijs duurzaam anders te organiseren. Quotes uit het gesprek “Goed onderwijs vraagt echt om even stilstaan en nadenken. Dus waarvoor is deze school er eigenlijk? Wie zijn onze kinderen? Wat is op deze school goed onderwijs?”vak rekenen.” “Samenwerking is veel meer dan elkaar een factuur sturen.” “Anders organiseren gaat dus niet over: doe dit of dat, maar organiseer de bekwaamheid om met elkaar systematisch na te denken over je inzet.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Bronnen en linkjes Goed onderwijs met minder leerkrachten – Hogeschool LeidenHet centrale onderzoeksproject van Karlijn de Jong, uitgevoerd met zes basisscholen uit Onderwijsregio Haaglanden. Hier staan ook het onderzoeksverslag en de belangrijkste opbrengsten. Goed onderwijs met minder leerkrachten: de opbrengstenOverzicht met de onderzoeksresultaten, praktijkervaringen en de podcastserie waarin onder meer de vier succesfactoren verder worden uitgewerkt.Bekijk de opbrengsten Achtergrond bij het onderzoek – Hogeschool LeidenArtikel over de zes deelnemende scholen en de manier waarop zij kijken naar competenties, rollen en het organiseren van onderwijs met minder bevoegde leerkrachten.Lees het achtergrondartikel Maatregelen voor anders organiseren van primair onderwijs – Hogeschool UtrechtOnderzoek uit 2025 naar experimenten van Utrechtse basisscholen met anders organiseren, inclusief keuzes, veranderprocessen en ervaren gevolgen voor leerlingen en personeel. Dit sluit direct aan bij het onderzoek dat in het gesprek wordt genoemd. Anders organiseren in het voortgezet onderwijs – VoionInventarisatie van verschillende vormen van anders organiseren in het VO en de gevolgen daarvan voor onderwijsprofessionals. Aanpak lerarentekort – RijksoverheidAchtergrondinformatie over het lerarentekort, regionale samenwerking en de wettelijke ruimte om onderwijs onder voorwaarden anders te organiseren, onder meer met andere professionals. Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? – TjipcastEen direct inhoudelijk verwante aflevering over de keuzes die scholen maken bij anders organiseren, welke maatregelen zij nemen en hoe zulke veranderingen in de praktijk worden vormgegeven. Hoe krijgen we het fundament van het onderwijs op orde? – TjipcastEen inhoudelijk aansluitend gesprek over de basisvoorwaarden voor goed onderwijs, waaronder onderwijskwaliteit, professionaliteit en de manier waarop scholen duurzame keuzes kunnen maken. Tijdstempels 00:00 – Minder leerkrachten02:10 – Onderwijsvisie bepalen04:05 – Praktijkaanleiding onderzoeken06:05 – Visie ontwikkelen09:21 – Anders organiseren10:11 – Succesfactoren bespreken11:26 – Bestuurlijke ondersteuning16:53 – Pedagogische samenhang19:31 – Externe professionals23:01 – Commerciële samenwerking25:10 – Kwaliteit bewaken28:02 – Praktijkgericht onderzoeken32:31 – Bekwaamheid benutten34:44 – Groepsgericht organiseren37:02 – Visie herpakken Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Het bericht Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat? verscheen eerst op Tjipcast.

Rekenen roept bij veel mbo-studenten niet alleen onzekerheid op, maar soms ook jarenoude herinneringen aan mislukking, achterstand of het gevoel er simpelweg niet goed in te zijn. Volgens rekendocent Dirk Megens is juist dat beeld hardnekkig: het idee dat rekenen iets is wat je óf kunt, óf niet kunt. Vaak wordt rekenen (beta) ook tegenover aanleg voor bijvoorbeeld taal geplaatst (alfa). Helaas moet het mbo ook kritisch in de spiegel kijken. We slagen er onvoldoende in rekenen op goed niveau aan te bieden aan studenten in het beroepsonderwijs en de minimale niveaus te halen voor het uiteindelijke beroep. Ook bestaan er veel misvattingen over rekenen in het mbo. Bijvoorbeeld in relatie tot foutloos hoofdrekenen, hulpmiddelen wel of niet in zetten en het belang van dagelijkse gecijferdheid: cijfers kunnen begrijpen en gebruiken in werk, wonen, geldzaken en andere alledaagse situaties. Al met al is rekenangst een reëel probleem bij studenten in het mbo. Dit alles vraagt om onderwijs waarin studenten hulpmiddelen leren gebruiken, rekentaal leren begrijpen en vooral voldoende succeservaringen opdoen. Maar ook om docenten die weten waar studenten staan en hun uitleg daarop kunnen aanpassen. Effectieve didactiek is daarbij belangrijk. Een digitale methode openzetten en studenten zelfstandig laten werken is volgens Megens dan niet genoeg. Rekenangst verminderen begint bovendien bij relatie en vertrouwen. Wie weet waar een student vandaan komt, welke ervaringen iemand met rekenen heeft gehad en welke context voor hem of haar betekenisvol is, kan beter aansluiten. Zo verschuift het perspectief van ‘ik kan nou eenmaal niet rekenen‘ naar de ervaring dat vooruitgang wel degelijk mogelijk is. Hoe dat mogelijk is bespreken we ook in deze aflevering aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden. Kernpunten uit de podcast: 🧮 Rekenen gaat in het mbo vooral over dagelijkse gecijferdheid. Studenten moeten cijfers kunnen interpreteren en gebruiken in concrete situaties, niet uitsluitend bewerkingen uit het hoofd beheersen. 🧠 Rekenangst wordt mede gevoed door eerdere ervaringen en overtuigingen. Studenten kunnen jarenlang meenemen dat zij slecht zijn in rekenen, waardoor nieuwe rekenlessen oude weerstand opnieuw oproepen. 🛠️ Hulpmiddelen kunnen juist zelfvertrouwen geven. Een rekenmachine, rekenkaart of woordenboek verlaagt niet simpelweg de eisen, maar helpt studenten om realistische rekenproblemen beter aan te pakken. 🤝 Relatie is volgens Megens een belangrijke didactische voorwaarde. Een docent die de student, diens rekenverleden en belevingswereld kent, kan beter aansluiten en vertrouwen opbouwen. 🎓 Goed rekenonderwijs vraagt om gespecialiseerde didactische kennis. Grote niveauverschillen, rekentaal en verschillende oplossingsstrategieën maken rekenen tot meer dan een vak dat een docent er zonder voorbereiding bij kan doen. Quotes uit het gesprek “De relatie is natuurlijk het allerbelangrijkste bij het vak rekenen.” “OBK zeg ik altijd: oefening baart kunst.” “Goed rekenonderwijs begint bij goed geschoolde rekendocenten die verstand hebben van verschillende vormen van differentiatie en van rekendidactiek.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Bronnen en linkjes Leidraad Werken aan rekenen en gecijferdheid in het mboEen recente, onderzoeksmatig onderbouwde leidraad voor docenten en mbo-instellingen over effectief reken- en gecijferdheidsonderwijs. Sluit sterk aan bij thema’s uit het gesprek zoals differentiatie, betekenisvolle contexten en docentkwaliteit. Taal en Rekenen MBO – nieuwe rekeneisenOver de sinds schooljaar 2022–2023 ingevoerde rekeneisen voor mbo-niveau 2, 3 en 4. Dit sluit direct aan bij Megens’ uitleg over de nieuwe benadering van rekenen en gecijferdheid. Coöperatie Examens MBO – rekenexamensInformatie over de huidige rekenexamens in het mbo en de examinering voor niveau 2, 3 en 4. Rekenkaarten voor het mboDirk Megens verwijst uitgebreid naar de rekenkaart als hulpmiddel. Op zijn eigen website is een actuele versie van de rekenkaart beschikbaar, met onder meer het metriek stelsel, verhoudingen, procenten en rekenbegrippen. Gecijferdheid en het werk van Kees HooglandHoogland wordt expliciet genoemd in het gesprek als belangrijke pleitbezorger van numeracy of gecijferdheid: niet alleen sommen uitvoeren, maar kwantitatieve informatie in het dagelijks leven kunnen interpreteren en gebruiken. De website Gecijferdheid Telt Mee biedt hier verdere verdieping bij. Onderwijskennis – Versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studentenEen kennisartikel dat specifiek ingaat op het versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studenten en aansluit op de nieuwe rekeneisen. Practoraat gecijferdheid – In het practoraat Gecijferdheid in het mbo doen rekendocenten vanuit verschillende mbo-instellingen onderzoek met als doel gecijferd gedrag van alle mbo-studenten te versterken. Tijdstempels 00:00 – Rekenangst bespreken02:09 – Dagelijkse gecijferdheid04:09 – Diverse studenten06:35 – Gelijke eisen07:09 – Rekenkrasjes herkennen10:48 – Angst overwinnen12:16 – Hulpmiddelen benutten15:58 – Succeservaringen creëren16:34 – Niveauverschillen begeleiden18:36 – Rekentaal begrijpen20:55 – Aanwezigheid helpt22:00 – Relatie opbouwen23:21 – Rekendidactiek versterken29:55 – Basis herstellen31:38 – Rekenvertrouwen groeien Het bericht Rekenangst in het mbo?! verscheen eerst op Tjipcast.

Veranderen in organisaties klinkt vaak als iets dat je kunt plannen, sturen en strak uitrolt. Maar volgens Jaap Boonstra raakt juist die technische benadering aan haar grens. Zeker in onderwijs, zorg, duurzaamheid en maatschappelijke polarisatie spelen vraagstukken die niet in één organisatie, discipline of stappenplan passen. Toch is het denken over veranderen sterk gevormd door deze ‘enge’ technische benadering van veranderen (en leren). Veranderkunde draait feitelijk om iets anders: goed kunnen waarnemen, context begrijpen, spanning verdragen en mensen helpen om over grenzen heen betekenis te geven aan wat er speelt. Deze discipline is dus veel rommeliger dan we willen aannemen. Maar is er nog wel ruimte voor deze manier van kijken naar veranderen in organisaties? In het gesprek verkent Boonstra hoe het vak veranderkunde zich heeft ontwikkeld: van aandacht voor arbeid en democratisering naar managementdenken, en nu opnieuw naar samenspel rond complexe maatschappelijke vraagstukken. Hij maakt scherp onderscheid tussen verandermanagement als technische aanpak en veranderkunde als praktijk van kijken, verbinden en handelen in onzekerheid. Daarbij komt ook de rol van hogescholen, praktijkonderzoek en lectoraten aan bod, waar volgens hem veel van de toekomst van het vak zichtbaar wordt. Een belangrijk inzicht is dat de veranderkundige van morgen veel meer is dan een plannenmaker, maar iemand die kan omgaan met paradoxen, conflicten, maatschappelijke spanningen en meerdere perspectieven tegelijk. Dit is de laatste podcast van het schooljaar 2025-2026! Vanaf volgende week neem ik een aantal weken vrij. Wel ben ik in de weer met de voorbereiding en planning voor het najaar. Half augustus start de serie weer op. Met een paar mooie nieuwe afleveringen over bijvoorbeeld anders organiseren in het PO, over de gelukkige rekenklas en high performing schools. Fijne zomervakantie! Kernpunten uit de podcast: 🔍 Veranderen begint volgens Jaap Boonstra met zorgvuldig waarnemen en contextualiseren. Pas als je begrijpt wat er in de klas, school, buurt of organisatie speelt, kun je verstandig handelen. 🧩 Veranderkunde is iets anders dan verandermanagement. Waar verandermanagement vaak technisch en planmatig wordt, draait veranderkunde om mensen, betekenisgeving, spanning en dynamiek. 🌱 De toekomst van het vak ligt volgens Boonstra bij maatschappelijke vraagstukken zoals duurzaamheid, zorg, veiligheid, polarisatie en onderwijs. Zonder verbinding met die vragen wordt veranderkunde volgens hem overbodig. ⚖️ Een veranderkundige moet leren denken in paradoxen in plaats van simpele dilemma’s. Het gaat niet om kiezen tussen individu of groep, economie of onderwijs, maar om het uithouden en verbinden van beide kanten. 🎨 Kunst kan helpen om anders naar verandering te kijken. Beeld, muziek, dans of theater openen soms perspectieven die met rationele analyse alleen niet zichtbaar worden. Quotes uit het gesprek “Voor mij begint veranderen altijd eerst met heel goed kijken, waarnemen, dynamiek begrijpen en daardoor denken: wat is nu verstandig om te doen?” “Als we ons vanuit de veranderkunde niet verbinden met maatschappelijke vraagstukken, is onze rol gewoon uitgespeeld. En terecht.” “Laten we ophouden met het denken in dilemma’s. Laten we veel meer gaan denken in paradoxen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Meer lezen of bekijken op basis van deze podacst? Jaap Boonstra – Veranderen als samenspelJaap Boonstra – Leiders in cultuurveranderingJaap Boonstra en Mayo Dubbeldam (red.) – Veranderen voor de toekomst Ik sprak Jaap eerder in een aflevering over spelend leren en veranderen en over samenwerken over de grenzen van organisaties heen. Tijdstempels 00:00 – Start gesprek01:18 – Schrijven reflectie03:00 – Vak verandering04:17 – Leerling doener06:29 – Meervoudig kijken08:03 – Context begrijpen10:33 – Universitaire verschuiving13:40 – Hogescholen hoop18:40 – Historische ontwikkeling23:11 – Verschil verdragen27:31 – Paradoxaal denken31:16 – Maatschappelijke opgaven32:56 – Oprechte professional37:01 – Kunst veranderen41:51 – Leiderschap inhoud Het bericht Wat is (straks) het ambacht van de veranderkundige? verscheen eerst op Tjipcast.

Presteren in het onderwijs roept snel spanning op. Want leren gaat niet alleen over opbrengsten, toetsen en doelen, maar ook over veiligheid, vertrouwen, motivatie en de ruimte om fouten te maken. Toch laat de topsport een interessante vraag achter: hoe bouw je aan een cultuur waarin mensen samen beter willen worden, zonder dat het werk kil, hard of opgejaagd wordt? Ik praat hierover met Anouk Kleinpaste en Pjotr van der Marel, allebei schoolleider. Anouk geeft leiding aan de dappere school Campherbeek in Zwolle. Pjotr is verbonden aan de Sint Bonifatiusschool in Wassenaar. In dit gesprek wordt duidelijk dat de vergelijking met topsport niet vooral gaat over harder duwen of meer meten. De kern zit eerder in samenwerking, volhouden, professionele routines en leiderschap dat dichtbij mensen blijft. Data kan helpen om blinde vlekken zichtbaar te maken, maar alleen als er voldoende vertrouwen is om er samen naar te kijken. Anders wordt meten al snel een oordeel. De schoolleiders laten zien dat onderwijskwaliteit niet losstaat van werkplezier. Een team dat zich gezien voelt, durft makkelijker te leren, te botsen en verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijk vraagt verandering om geduld: een school ontwikkel je niet in een sprint, maar stap voor stap, met oog voor het tempo van het hele team. Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🏃 Topsport gaat niet alleen over prestatiedruk, maar vooral over de wil om samen beter te worden. In het onderwijs betekent dat: blijven oefenen, reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit. 🤝 Vertrouwen blijkt een voorwaarde voor professionele ontwikkeling. Pas als mensen zich gezien en veilig voelen, kunnen data, feedback en opbrengsten onderwerp van gesprek worden zonder dat het als aanval voelt. 📊 Data helpt om blinde vlekken zichtbaar te maken. Niet als afrekencultuur, maar als gezamenlijke taal om te onderzoeken waar een team, school of leerlingpopulatie iets te ontwikkelen heeft. 🐢 Onderwijsverandering vraagt tempo-bewust leiderschap. Een schoolleider kan een duidelijke ambitie hebben, maar moet ook kunnen vertragen om het hele team aangehaakt te houden. 🎽 De school is geen verzameling losse lokalen. De kracht zit in collectief eigenaarschap: samen werken aan onderwijs dat je beter achterlaat dan je het aantrof. Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl. Quotes uit de podcast: “Je kan zo snel als je langzaamste speler. Je moet het samen doen, hè. Het is wel echt een teamsport.” “Ik speel niet directeurtje. Ik ben ook echt als het moet sta ik overal achter en kan ik ook de harde besluiten nemen.” “Ik heb met al mijn collega’s startgesprekken waarbij ik een uur ga wandelen en het gewoon heb over het leven.” Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:0 – Werkgeluk Scholen01:10 – Data Werkplezier03:06 – Gelukkige Teams05:56 – Topsport Onderwijs08:06 – Data Presteren09:07 – Samen Doorzetten11:25 – Tempo Leiderschap13:01 – Cultuur Meten15:21 – Groeitaal Mindset17:04 – Mensen Zien19:03 – Duurzaam Presteren24:14 – Onzichtbare Routines26:24 – Kwaliteitskaarten Sport31:50 – Authentiek Leiderschap36:02 – Collectief Mandaat Boeken en leestips: Bas Kodden – De kunst van duurzaam presteren James Kerr – Legacy Eva Naaijkens en Martin Bootsma – En wat als we nou weer gewoon gingen lesgeven? Het bericht Wat kan het onderwijs van topsport leren? verscheen eerst op Tjipcast.

In het onderwijs hebben we het vaak over reflectie. Leraren, studenten, schoolleiders en opleiders worden voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij hun handelen. Maar juist doordat reflectie zo vanzelfsprekend is geworden, wordt het waarschijnlijk ook vaak maar ten dele of niet goed ingezet. Wie te snel naar oplossingen springt, mist de vraag wat er eigenlijk gebeurde. En wie reflectie vooral ziet als een verplicht verslag, raakt gemakkelijk kwijt dat het in de kern gaat om professionele groei. Fred Korthagen laat zien dat reflectie pas krachtig wordt wanneer je vertraagt. Niet alleen nadenken over gedrag, maar zoeken naar betekenis: wat speelde er precies, welke overtuigingen, gevoelens en verlangens deden mee, en welke kwaliteiten waren al aanwezig? Daarmee verschuift reflectie van probleemgericht repareren naar krachtgericht ontwikkelen. Dat is relevant voor leraren, opleiders, coaches en schoolorganisaties. Want veel professionele situaties worden complexer zodra er druk ontstaat. Dan vallen mensen terug op automatismen. Reflectie helpt om die patronen zichtbaar te maken, maar alleen wanneer er ruimte is voor denken, voelen én willen. Zo wordt reflectie geen administratieve verplichting, maar een manier om bewuster, creatiever en menselijker te handelen. Kernpunten uit de podcast: 🧭 Reflectie begint niet bij een probleem, maar bij een ervaring. Pas door goed terug te kijken ontstaat zicht op wat er werkelijk speelde. 🔍 Korthagen maakt onderscheid tussen gedragsgerichte reflectie en betekenisgerichte reflectie. Niet meteen vragen “wat moet ik doen?”, maar eerst onderzoeken “wat gebeurde hier eigenlijk?” 🌱 Een krachtgerichte benadering kan reflectie verdiepen. Door te kijken naar wat goed ging en welke kwaliteiten zichtbaar waren, ontstaat meer ruimte voor leren. 🧠 Reflecteren is niet alleen denken. Gevoelens, verlangens, intuïtie en professionele idealen beïnvloeden het handelen vaak sterker dan rationele analyse. 🏫 Ook organisaties kunnen reflectiever worden. Dat vraagt om andere gesprekken: minder agenda’s vol problemen, meer aandacht voor idealen, kwaliteiten en gezamenlijke betekenisgeving. Quotes uit het gesprek “Wat voor mij de essentie van reflecteren is: dat je via het opdiepen van de essentie komt tot een handelingsalternatief.” “Het is soft om alleen maar met denken bezig te zijn, want dat heeft relatief weinig invloed op wat er gebeurt.” “Laten we krachtgericht coachen en niet altijd maar op problemen coachen. Dan kan het zomaar zijn dat het hele probleem er heel anders uitziet.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Meer lezen op basis van deze podacst? Fred Korthagen en Micha Korthagen – Zin in reflectieFred Korthagen, Ella Nuijten en collega’s – De kracht van reflectieFred Korthagen en Ellen Nuiten – Krachtgericht coachen Tijdstempels 00:00 – Reflectie en start01:52 – Menselijk vermogen03:29 – Gedrag verdiepen05:36 – Vijf stappen07:19 – Negatief kijken09:03 – Krachtgericht kijken10:29 – Voelen willen13:13 – Professioneel voelen15:43 – Liftoefening toepassen20:17 – Reflectiegesprekken voeren22:18 – Goede coaching23:45 – Kennis opbouwen27:30 – Blinde vlekken31:21 – Reflectie in Japan33:27 – De reflectieve organisatie Het bericht Wat is de zin en onzin van reflectie op je eigen handelen? verscheen eerst op Tjipcast.