Macro met Boot en Mujagić | BNR

Dat het aantal mensen met een baan toch in armoede leeft, is het gevolg van weggevallen steunmaatregelen. De energietoeslag die tijdens de coronapandemie in het leven werd geroepen heeft de gevolgen van de hoge inflatie als het ware ‘gecamoufleerd’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Uit CBS-cijfers blijkt dat in 2024 zo'n 2 procent van alle werkenden in armoede leeft, dat zijn 175.000 mensen – fors meer dan in de jaren ervoor toen er zelfs sprake van een daling. Is het alleen het wegvallen van de steunmaatregelen? Het gaat om een aanzienlijke groep mensen. Sommigen van hen hebben niet het hele jaar gewerkt of maken weinig uren tegen lage tarieven. Dat geldt zowel voor zzp’ers als voor werknemers in loondienst. Tegelijkertijd willen veel van hen juist méér werken. Dat lukt alleen niet altijd. Een belangrijke oorzaak is de zogenoemde frictiewerkloosheid: niet elke werkloze kan elke openstaande vacature vervullen. Opleiding en ervaring sluiten vaak niet aan. Daardoor blijven mensen vastzitten in de groep van de werkende armen.  De hoge inflatie raakt deze mensen ontzettend hard. Maar het is toch te gek voor woorden dat een rijk land als Nederland hiermee te maken heeft?  Niet rond kunnen komen hangt niet alleen af van het inkomen. Wie structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt, is in mijn ogen geen ‘werkende arme’: dan heb je er zelf voor gezorgd dat de eindjes niet aan elkaar te knopen zijn. Voor de meeste mensen in deze groep geldt echter juist dat zij niet lukraak geld uitgeven.  In de afgelopen vijftig jaar is de productiviteit van mensen ruimschoots verdubbeld, onder meer door technologische vooruitgang en globalisering. Tegelijkertijd zijn de lonen veel minder hard gestegen dan die productiviteit. De winsten daarvan zijn ergens anders terechtgekomen: bij bedrijfswinsten en aan de top, bij ceo’s.  Welke effecten zie je daarvan terug in de maatschappij?   Het verklaart misschien waarom mensen in rijke, westerse, landen op populistische partijen stemmen. De gouden bergen die beloofd werden, door technologische vooruitgang en globalisering, hebben de meeste mensen nooit gezien. De onderkant van de samenleving, mensen met lage inkomens, wordt het hardst geraakt door aanhoudende inflatie. Sinds de jaren zeventig is sprake van structurele inflatie: prijzen stijgen vrijwel elk jaar. Het is dan ook niet vreemd dat de groep werkende armen de afgelopen decennia alleen maar is gegroeid – niet alleen in Nederland, maar ook in de Europese Unie en de Verenigde Staten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldwijde economie groeit dit jaar naar verwachting iets harder dan eerder werd gedacht, maakte het Internationaal Monetair Fonds (IMF) maandag bekend. Dit ondanks de geopolitieke onrust in de wereld. ‘De wereldeconomie is stabiel te midden van uiteenlopende krachten', aldus het fonds. Opvallend, zegt Edin Mujagić. ‘Het lijkt erop dat de bekabeling van de wereldeconomie ongemerkt opnieuw is aangelegd.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het traditionele nieuwjaarsartikel van de secretaris-generaal van Economische Zaken, Sandor Gaastra, is verschenen in het economisch vakblad ESB. De titel: ‘Geopolitieke macht heeft economische waarde’. Macro-econoom Arnoud Boot las het artikel ook, en is het daarmee eens. Wat bedoelt Gaastra daarmee?  In de meest negatieve betekenis bedoelt hij dat je, als je puur afhankelijk bent van een land, klem kunt komen te zitten. Dat land bepaalt dan of je welvarend kunt leven en kan zijn economische macht omzetten in een politiek instrument. Als hij daartoe bereid is, jij geen alternatief hebt en hij ook bereid is pijn te lijden, dan zit je als land klem. Dat is waar hij begint. Hij begint nu dus niet, zoals vorig jaar, met de vraag hoe we de economie productiever maken; daar besteedt hij maar één regel aan. Nu gaat het puur over economische machtspolitiek en hoe je je daar als land tegen zou kunnen weren.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot stuitte in de Financial Times op een oproep om het toezicht op de financiële sector te veranderen. Het moet minder strak, is de boodschap, want er is meer dan stabiliteit: de sector moet ook competitief blijven.  Wat las je precies in de Financial Times?  Het kwam uit de European Financial Services Round Table, de lobby van grote banken en verzekeraars. Daar staat eigenlijk dat de Europese Unie het Engelse model moet kopiëren. Dan krijgt concurrentie een expliciete rol bij toezichthouders op de financiële sector, naast stabiliteit.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De AEX staat op recordhoogte, China heeft een historisch hoog handelssurplus en de financiële markten wereldwijd staan er goed voor. Dat terwijl de spanningen op het wereldtoneel almaar toenemen door brandhaarden in iedere uithoek van de wereld. ‘In de enorm uitgebreide handelsstromen die we wereldwijd zien, is het toch frappant dat de wereldhandel gewoon doorstoomt’, zegt ING-hoofdeconoom Bert Colijn. Toch is Europa een vreemde eend in de bijt.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanklacht van het Witte Huis tegen voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse centrale bank zal geen invloed hebben op het volgende rentebesluit van de Fed. Over twee weken komt de commissie bijeen om te bepalen wat er met de huidige rentestand moet gaan gebeuren. Gezien de huidige inflatie in de VS, gaat er volgens macro-econoom Edin Mujagic nog veel gebeuren. 'Het blijft een groot circus daar.’   Hoe staat het met de inflatie in de VS nu?  De inflatie is te hoog, staat nu op 2,7 procent, net als bij de vorige meting. Met enig gevoel voor optimisme kun je dit ook als een meevaller zien. Wat ook een meevaller is, is dat we weer eens inflatiecijfers hebben, want dat is de afgelopen maanden ook anders geweest. Maar als je achter dat cijfer kijkt, zie je dat voedsel 3 procent duurder is geworden. En dat voelen veel Amerikanen in hun portemonnee. Technologie is goedkoper geworden, maar dat wordt minder vaak gekocht.  De Fed mikt op 2 procent per jaar. Waarom blijft die inflatie zo hoog?  Dat is de vraag. De vorig jaar aangekondigde invoerheffingen hebben vooralsnog minder effect dan gevreesd. Want er werd gedacht dat de inflatie door die heffingen enorm zou stijgen. Die is ook licht gestegen vergeleken met begin vorig jaar, maar het is geen enorme stijging geweest. Maar het echte effect van invoerheffingen komt vaak later pas.  En het tweede waar je rekening mee moet houden, is alles wat zich in Amerika heeft afgespeeld. Vorig jaar is de dollar zo’n 5 à 10 procent in waarde gedaald, en daarvan weten we dat dit ook met vertraging inflatie-opdrijvend werkt. Het zou dus zomaar kunnen dat de inflatie in de loop van dit jaar, in plaats van verder omlaag te gaan, toch iets gaat stijgen.  Hoe nu verder dan?  De inflatie moet omlaag; daarvoor zou de rente in ieder geval niet verhoogd moeten worden. Maar de arbeidsmarkt functioneert ook niet goed, en daarvoor zou de rente juist omlaag moeten. De werkloosheid daalt wel, maar er komen maar weinig banen bij. Ze moeten kiezen, en in die spagaat zit de Fed. En dat terwijl zij worden aangevallen op hun onafhankelijkheid.  Wat betekent dit voor het komende rentebesluit eind januari? Het rentecomité van de Fed komt op 28 januari bij elkaar. Zij gaan echt niet anders naar de zaken kijken door de druk die vanuit het Witte Huis wordt opgevoerd. Maar de pr rond het besluit zal wel onder een vergrootglas komen te liggen. Als ze besluiten de rente te verlagen, zal de rest van de wereld denken dat de Fed gevoelig is voor druk. Als ze de rente gelijk houden, zullen ze worden beticht van politieke beïnvloeding. De uitleg en interpretatie van het besluit zal lastig worden voor de Fed. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de brievenbus van de Fed zat onlangs een wel heel opmerkelijke brief. Die brief bleek een dagvaarding te zijn die de Federal Reserve heeft ontvangen van het Amerikaanse Openbaar Ministerie, specifiek gericht aan Fed-voorzitter Jerome Powell. Het OM dreigt met een strafrechtelijk onderzoek omdat Powell in het Amerikaanse parlement gelogen zou hebben over de werkelijke kosten van de restauratie en verbouwing van het Fed-gebouw. ‘Maar volgens Powell zit hier iets anders achter’, zegt macro-econoom Edin Mujagić.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeventig vooraanstaande Europese economen dringen vandaag in een open brief aan op waakzaamheid nu de discussie over de digitale euro in een stroomversnelling raakt. Let goed op de belangen en weersta de lobby van de financiële sector, is de centrale boodschap. Een van de zeventig economen, verenigd in het Sustainable Finance Lab, is macro-econoom Arnoud Boot. De digitale euro, dat klinkt als een technisch onderwerp, dus leg uit.   Kijk, uiteindelijk gaat het over de vraag: waar ligt de macht in de economie? De vraag is nu, of Europa vanuit het oogpunt van strategische autonomie een soort anker nodig heeft in het financieel systeem. Vroeger was dat de centrale bank. Je kon ervan uitgaan dat je bankbiljetten en munten, die uitgegeven werden door de centrale bank, dat dat het publieke geld was, het primaire betaalmiddel.   En dat is nu niet meer zo dus?  Nou, als Trump begint met zijn vriendjes hun eigen munten te laten ontwerpen, waarmee betaald kan worden, dan krijgt een platform als Amazon nog meer macht. En ze hebben al heel veel macht. Dat is de stablecoin discussie die nu speelt. Maar het gaat ook om de commerciële banken, die na de centrale bank de belangrijkste speler werden in geldcreatie. Nog slechts 4 procent van het geld wordt gecreëerd door de centrale bank, 96 procent door de commerciële banken.   De stablecoins zijn nu nog niet zo dominant, maar de commerciële banken wel, zeg je... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse en Europese banken snijden diep in hun personeelsbestand. Volgens macro-econoom Arnoud Boot is dat lang niet altijd een investering in de toekomst. ‘Voor veel banken is dit vooral uitponden.’ Waarom snijden banken nu massaal in hun personeelsbestand?  Er is niet één oorzaak. In brede zin kun je zeggen dat banken te lang zijn blijven werken volgens structuren uit het verleden. Veel processen hadden eerder geautomatiseerd kunnen worden, maar die omslag is traag verlopen. Daarnaast speelt het witwasdossier een grote rol. Banken hebben de afgelopen jaren duizenden extra medewerkers aangenomen om aan strengere regels te voldoen. Die personele groei wordt nu deels teruggedraaid, omdat toezicht efficiënter mag worden georganiseerd op sectorniveau, in plaats van dat elke bank alles afzonderlijk controleert. Dat vraagt om meer automatisering en flexibiliteit, en leidt nu tot het schrappen van banen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het vijfde jaar op rij komt de inflatie in Nederland uit boven de 2 procent. ‘Je zou bijna kunnen zeggen: some things never change’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In december bedroeg de inflatie 2,8 procent en voor het hele jaar 2025 komt deze uit op 3,3 procent. ‘Dat zijn percentages waar Nederland in het verleden niet aan gewend was en die duidelijk aan de hoge kant zijn.’ Waarom zakt de inflatie zo langzaam? De inflatie is op een bepaald moment snel gedaald. Van 10 tot 15 procent ging deze in korte tijd terug naar 3 procent. Daarna stagneerde de daling. Het laatste deel van het proces blijkt moeilijk. Dat hangt onder andere samen met de sterke prijsstijgingen in de dienstensector van de economie. Als inflatie eenmaal in dat deel van de economie terechtkomt, wordt zij hardnekkig en moeilijk terug te dringen. Daarom is 2025 een jaar van hoge inflatie en zal dat in 2026 waarschijnlijk ook het geval zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.