Macro met Boot en Mujagić | BNR

De aanklacht van het Witte Huis tegen voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse centrale bank zal geen invloed hebben op het volgende rentebesluit van de Fed. Over twee weken komt de commissie bijeen om te bepalen wat er met de huidige rentestand moet gaan gebeuren. Gezien de huidige inflatie in de VS, gaat er volgens macro-econoom Edin Mujagic nog veel gebeuren. 'Het blijft een groot circus daar.’   Hoe staat het met de inflatie in de VS nu?  De inflatie is te hoog, staat nu op 2,7 procent, net als bij de vorige meting. Met enig gevoel voor optimisme kun je dit ook als een meevaller zien. Wat ook een meevaller is, is dat we weer eens inflatiecijfers hebben, want dat is de afgelopen maanden ook anders geweest. Maar als je achter dat cijfer kijkt, zie je dat voedsel 3 procent duurder is geworden. En dat voelen veel Amerikanen in hun portemonnee. Technologie is goedkoper geworden, maar dat wordt minder vaak gekocht.  De Fed mikt op 2 procent per jaar. Waarom blijft die inflatie zo hoog?  Dat is de vraag. De vorig jaar aangekondigde invoerheffingen hebben vooralsnog minder effect dan gevreesd. Want er werd gedacht dat de inflatie door die heffingen enorm zou stijgen. Die is ook licht gestegen vergeleken met begin vorig jaar, maar het is geen enorme stijging geweest. Maar het echte effect van invoerheffingen komt vaak later pas.  En het tweede waar je rekening mee moet houden, is alles wat zich in Amerika heeft afgespeeld. Vorig jaar is de dollar zo’n 5 à 10 procent in waarde gedaald, en daarvan weten we dat dit ook met vertraging inflatie-opdrijvend werkt. Het zou dus zomaar kunnen dat de inflatie in de loop van dit jaar, in plaats van verder omlaag te gaan, toch iets gaat stijgen.  Hoe nu verder dan?  De inflatie moet omlaag; daarvoor zou de rente in ieder geval niet verhoogd moeten worden. Maar de arbeidsmarkt functioneert ook niet goed, en daarvoor zou de rente juist omlaag moeten. De werkloosheid daalt wel, maar er komen maar weinig banen bij. Ze moeten kiezen, en in die spagaat zit de Fed. En dat terwijl zij worden aangevallen op hun onafhankelijkheid.  Wat betekent dit voor het komende rentebesluit eind januari? Het rentecomité van de Fed komt op 28 januari bij elkaar. Zij gaan echt niet anders naar de zaken kijken door de druk die vanuit het Witte Huis wordt opgevoerd. Maar de pr rond het besluit zal wel onder een vergrootglas komen te liggen. Als ze besluiten de rente te verlagen, zal de rest van de wereld denken dat de Fed gevoelig is voor druk. Als ze de rente gelijk houden, zullen ze worden beticht van politieke beïnvloeding. De uitleg en interpretatie van het besluit zal lastig worden voor de Fed. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de brievenbus van de Fed zat onlangs een wel heel opmerkelijke brief. Die brief bleek een dagvaarding te zijn die de Federal Reserve heeft ontvangen van het Amerikaanse Openbaar Ministerie, specifiek gericht aan Fed-voorzitter Jerome Powell. Het OM dreigt met een strafrechtelijk onderzoek omdat Powell in het Amerikaanse parlement gelogen zou hebben over de werkelijke kosten van de restauratie en verbouwing van het Fed-gebouw. ‘Maar volgens Powell zit hier iets anders achter’, zegt macro-econoom Edin Mujagić.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeventig vooraanstaande Europese economen dringen vandaag in een open brief aan op waakzaamheid nu de discussie over de digitale euro in een stroomversnelling raakt. Let goed op de belangen en weersta de lobby van de financiële sector, is de centrale boodschap. Een van de zeventig economen, verenigd in het Sustainable Finance Lab, is macro-econoom Arnoud Boot. De digitale euro, dat klinkt als een technisch onderwerp, dus leg uit.   Kijk, uiteindelijk gaat het over de vraag: waar ligt de macht in de economie? De vraag is nu, of Europa vanuit het oogpunt van strategische autonomie een soort anker nodig heeft in het financieel systeem. Vroeger was dat de centrale bank. Je kon ervan uitgaan dat je bankbiljetten en munten, die uitgegeven werden door de centrale bank, dat dat het publieke geld was, het primaire betaalmiddel.   En dat is nu niet meer zo dus?  Nou, als Trump begint met zijn vriendjes hun eigen munten te laten ontwerpen, waarmee betaald kan worden, dan krijgt een platform als Amazon nog meer macht. En ze hebben al heel veel macht. Dat is de stablecoin discussie die nu speelt. Maar het gaat ook om de commerciële banken, die na de centrale bank de belangrijkste speler werden in geldcreatie. Nog slechts 4 procent van het geld wordt gecreëerd door de centrale bank, 96 procent door de commerciële banken.   De stablecoins zijn nu nog niet zo dominant, maar de commerciële banken wel, zeg je... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse en Europese banken snijden diep in hun personeelsbestand. Volgens macro-econoom Arnoud Boot is dat lang niet altijd een investering in de toekomst. ‘Voor veel banken is dit vooral uitponden.’ Waarom snijden banken nu massaal in hun personeelsbestand?  Er is niet één oorzaak. In brede zin kun je zeggen dat banken te lang zijn blijven werken volgens structuren uit het verleden. Veel processen hadden eerder geautomatiseerd kunnen worden, maar die omslag is traag verlopen. Daarnaast speelt het witwasdossier een grote rol. Banken hebben de afgelopen jaren duizenden extra medewerkers aangenomen om aan strengere regels te voldoen. Die personele groei wordt nu deels teruggedraaid, omdat toezicht efficiënter mag worden georganiseerd op sectorniveau, in plaats van dat elke bank alles afzonderlijk controleert. Dat vraagt om meer automatisering en flexibiliteit, en leidt nu tot het schrappen van banen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het vijfde jaar op rij komt de inflatie in Nederland uit boven de 2 procent. ‘Je zou bijna kunnen zeggen: some things never change’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In december bedroeg de inflatie 2,8 procent en voor het hele jaar 2025 komt deze uit op 3,3 procent. ‘Dat zijn percentages waar Nederland in het verleden niet aan gewend was en die duidelijk aan de hoge kant zijn.’ Waarom zakt de inflatie zo langzaam? De inflatie is op een bepaald moment snel gedaald. Van 10 tot 15 procent ging deze in korte tijd terug naar 3 procent. Daarna stagneerde de daling. Het laatste deel van het proces blijkt moeilijk. Dat hangt onder andere samen met de sterke prijsstijgingen in de dienstensector van de economie. Als inflatie eenmaal in dat deel van de economie terechtkomt, wordt zij hardnekkig en moeilijk terug te dringen. Daarom is 2025 een jaar van hoge inflatie en zal dat in 2026 waarschijnlijk ook het geval zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Financial Times analyseerde IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath waarom 2025 economisch gezien onverwacht goed uitpakte. Dat is volgens macro-econoom Edin Mujagic een vraag die veel economen en niet-economen bezighoudt. Hoewel de wereldeconomie er goed voor lijkt te staan, is er volgens hem sprake van een ‘fragiele situatie’. ‘De gevolgen voor de economie moeten voor een groot deel misschien nog komen.’ De verwachting was dus dat 2025 een economisch catastrofaal jaar zou worden. Waarom?  Omdat de Verenigde Staten begin dat jaar een nieuwe president kregen en er allerlei maatregelen kwamen, waaronder veel hogere importheffingen. De vrees was, en voor velen ook de overtuiging, dat dit behoorlijke schade zou opleveren voor zowel de Amerikaanse economie als de wereldeconomie. Toch moeten we begin 2026 vaststellen dat van die schade weinig zichtbaar is geworden. Sterker nog, de Amerikaanse economie heeft een keurig jaar achter de rug en ook de wereldeconomie is behoorlijk gegroeid. Dat roept de fundamentele vraag op of we in een nieuwe economische werkelijkheid zijn beland en of de bekende economische natuurwetten nog wel gelden.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Europese begrotingsraamwerk ligt al langer onder vuur. Nu heeft ook Paolo Surico, econoom verbonden aan de London School of Economics, zich erover uitgesproken. In zijn kritiek kan macro-econoom Edin Mujagic zich opvallend goed vinden. ‘Economisch gezien is er van alles mis met sommige Europese regels.’ Wat zegt Surico over het Europese begrotingsraamwerk?  Hij wijst erop dat er sinds een paar jaar, door de pandemie en andere wereldwijde ontwikkelingen, een nieuwe regel geldt binnen de Europese Unie. EU-landen mogen meer gaan lenen, ook als ze al hoge schulden hebben en ook als het begrotingstekort aan de hoge kant is, zolang dat geld maar bestemd is voor defensie. Politiek gezien is dat volgens hem volkomen logisch, omdat veiligheid nu eenmaal een hoge prioriteit heeft. Maar economisch gezien is er van alles mis met die regel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De detailhandel zette in november 4 procent meer om. Het lijkt een detail in een hele brij, maar het zegt wel iets over de staat van de economie. ‘Ik zucht er bijna bij’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Het land klaagt dat het allemaal minder wordt en dat men moeilijk kan rondkomen, terwijl elk economisch cijfer erop wijst dat elke groep weer meer te besteden heeft. De detailhandel is daar een duidelijk symptoom van.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zowel Amerikaanse als Nederlandse groeicijfers over het derde kwartaal zijn gepubliceerd. Op het eerste oog lijkt het alsof de Amerikaanse economie een stuk harder is gegroeid dan de Nederlandse: in de Verenigde Staten was er namelijk sprake van 4,3 procent groei, in Nederland 0,5 procent. Maar macro-econoom Edin Mujagić plaatst daar een belangrijke kanttekening bij: de meetmethode verschilt namelijk aanzienlijk.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kosten van de AOW zijn in de afgelopen twintig jaar verdubbeld, tot jaarlijks 52 miljard euro. Daarvan wordt voor het eerst meer dan de helft gefinancierd uit algemene middelen – belastinggeld dus, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dus als je het alleen van de AOW-premies zou moeten hebben, was de aanvullende pensioenvoorziening al langer flink verschraald geweest.’ De AOW wordt gefinancierd volgens het omslagstelsel, legt Mujagic uit: de uitkering wordt gedragen door de premies van nu. Onder meer de Studiegroep Begrotingsruimte (SBR) heeft mede daarom voorgesteld om minder vrijgevig te zijn met de ‘premievrijstelling’ – de regeling dat je geen AOW-premie meer betaalt vanaf het moment dat je zelf AOW ontvangt. ‘Dat heb je namelijk gedaan toen je aan het werk was. De studiegroep zegt nu dat je daar naar moet kijken, omdat het uiteindelijk wel gefinancierd moet worden.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.