Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het Nederlandse economische groeicijfer over het afgelopen kwartaal, vergeleken met het kwartaal ervoor, was een klein plusje van 0,1 procent. Dat hele kleine plusje dat dan nog resteert, wordt vooral toegeschreven aan het feit dat de overheid geld is blijven uitgeven. Maar dat is volgens macro-econoom Arnoud Boot niet waar het in het ideale scenario vooral vandaan moet komen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ging bij de rentevergadering van de Fed woensdag vooral over de man achter het spreekgestoelte, namelijk Jerome Powell, want het was zijn laatste vergadering als voorzitter van de Fed. Terugkijkend op zijn periode geeft macro-econoom Edin Mujagić hem een 7 uit 10.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Verenigde Arabische Emiraten zorgden gisteren voor een verrassing door als een van de oprichtingslanden uit de Opec te stappen. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagić is de olieprijs door kartelafspraken van deze organisatie in de afgelopen decennia ‘structureel te hoog geweest’.  Nog even: waarom stappen de Emiraten uit de Opec?  Er is al enige tijd frustratie in het land over het feit dat het als een van de weinige olieproducerende landen wel de capaciteit heeft om snel meer olie uit de grond te halen, maar daarin worden beperkt door de productiequota die binnen de Opec worden afgesproken.  Nu stellen de Emiraten dat het in hun nationaal belang is om meer olie te kunnen produceren en verkopen, en dat ze zich daardoor minder willen laten begrenzen door de afspraken binnen de Opec. Maar daar is de Opec toch juist voor opgericht? Ja, maar sinds de oprichting in 1960 is de wereld veranderd, de belangen liggen nu anders. Maar de Verenigde Arabische Emiraten zijn wel een groot lid en een van de weinige landen met veel oliecapaciteit. Met het vertrek van de Emiraten daalt het marktaandeel van de Opec met zo’n 10 procent naar 40 procent. Daarmee zijn ze nog steeds een grote speler, maar wel minder dominant. Dat lijkt mij eerlijk gezegd goed nieuws.  Dat heeft onder andere te maken met het feit dat de Opec een kartel is: verboden samenwerking tussen concurrenten die afspraken maken om de concurrentie te beperken. Als bijeffect gaan de prijzen vaak omhoog. Kartelvorming is economisch verstorend.  Maar we hebben het hier over olie. Ligt dat anders?  Een kartel is een kartel, en de Opec is daar een schoolvoorbeeld van. In Nederland, en in de Europese Unie en de Verenigde Staten, treden mededingingsautoriteiten al op bij de kleinste vermoedens over verboden prijsafspraken of kartelvorming.  Maar de Opec opereert in het openbaar, er is een secretaris-generaal en een volledig ambtelijk apparaat. De lidstaten vergaderen in Wenen, in de Europese Unie nota bene. Het is dan ook eigenlijk heel vreemd dat we een organisatie die de prijs beïnvloedt van misschien wel een van de belangrijkste grondstoffen in de wereldeconomie – olie – al zo lang gedogen.  Dus, jij pleit voor een verdere ontmanteling van de Opec?  Nee. Ik zeg alleen dat het goed nieuws is. Als door het uittreden van de Verenigde Arabische Emiraten de macht van de Opec wordt gereduceerd, dan betekent dat simpelweg dat de olieprijzen op termijn eerder omlaag dan omhoog zouden moeten gaan. Dat impliceert ook dat de olieprijzen van de afgelopen 40, 50 jaar waarschijnlijk structureel hoger zijn geweest dan wat een volledig vrije markt zou hebben bepaald. We hebben dus met z’n allen langdurig hogere prijzen betaald. In die zin is dit goed nieuws. In het kader van de energietransitie kun je dat echter anders beoordelen. Daar zou het juist helpen als fossiele brandstoffen structureel duurder worden. In die zin kan het vertrek van de VAE uit de Opec de energietransitie juist in de wielen rijden.  Kunnen de Verenigde Arabische Emiraten een lagere olieprijs beter opvangen dan andere landen?  De Verenigde Arabische Emiraten hebben als een van de weinige olieproducerende landen al vroeg gezegd dat olie nu veel oplevert maar in de toekomst hoeft dat niet zo te zijn. Daarom is er sterk geïnvesteerd in de ontwikkeling van bijvoorbeeld toerisme. Dat betekent dat de overheid minder afhankelijk is geworden van olie-inkomsten voor de begroting. Daardoor kunnen zij een lagere olieprijs beter verdragen dan veel andere landen die nog sterk leunen op olie-export.  Conflicten in het Midden-Oosten hebben, letterlijk en figuurlijk, schade aangericht. Het imago van Dubai als veilige haven is flink aangetast.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de mislukte aanslag op de Amerikaanse president Donald Trump achter de rug, probeert diezelfde president nu de situatie naar zijn hand te zetten. Hij eist dat de door hem gewenste balzaal van het Witte Huis nu toch echt doorgang gaat vinden, daardoor zouden evenementen een stuk veiliger georganiseerd kunnen worden, stelt de president. ‘Dit soort gebeurtenissen worden door Trump gebruikt als gelegenheidsargument voor een andere agenda’, merkt macro-econoom Arnoud Boot op.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mensen blijven langer werken en het CBS meldde voor het eerst in tijden weer een aanzienlijk hogere arbeidsproductiviteit. Voor macro-econooom Arnoud Boot bijna een reden om te gaan juichen, maar volgens hem gaat het hier om ‘een blip in de statistiek'.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het zijn onstuimige tijden op het wereldtoneel en ook de economie draait niet bepaald geweldig, maar toch blijven de aandelenkoersen fier overeind. ‘De wereld staat in vuur en vlam, en ondertussen maken we elke week een nieuw hoogtepunt mee op de beurs’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Is dat echt zo vreemd?Als je naar de geschiedenis kijkt, deden de beurzen het in tijden van oorlog vrijwel altijd beter dan daarvoor. De reden is dat de toename van de geldhoeveelheid de brandstof is van zowel de economie als de financiële markten. Een toename van 5 procent of meer van de geldhoeveelheid is de afgelopen jaren geen uitzondering. Geld is net als water; het vloeit altijd ergens naartoe. Dat kan naar wat wij de reële economie noemen, maar als dat in grote mate zou gebeuren, zouden we veel spectaculairdere groeicijfers moeten zien. Het geld kan ook worden gespaard, maar de spaarsaldi zijn niet gigantisch gestegen. Dan blijft er nog een derde kanaal over: de financiële markten. Een groot deel van het extra geld dat in oorlgstijd in omloop komt, vloeit dus naar de financiële markten. Dat betekent simpelweg dat de vraag naar aandelen stijgt, terwijl het aanbod achterblijft.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse economie laat sterke cijfers zien: groei in 2025 en een stijgende arbeidsproductiviteit. Toch waarschuwt macro-econoom Edin Mujagić: ‘De kans is vrij groot dat het een eenmalig iets is.’ Laten we optimistisch beginnen. De Nederlandse economie groeide vorig jaar bijna 2 procent. Dat is meer dan in Duitsland, Frankrijk, België en de hele Europese Unie als geheel, en daarmee komen we in de buurt van de Amerikaanse economie. Alle vier de bekende motoren droegen daaraan bij: consumptie van huishoudens, investeringen van bedrijven, overheidsuitgaven en de handel met het buitenland, waarbij vooral de consumptie eruit sprong omdat we met zijn allen meer uitgaven. Houdt daar het goede nieuws bij op? Nee. De arbeidsproductiviteit steeg namelijk met 2,4 procent, terwijl die in 2023 en 2024 nog daalde en over de afgelopen twintig jaar gemiddeld maar 0,3 procent groeide, dus dan mag je vorig jaar wel een goed jaar noemen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Verhuurders moeten meer ruimte krijgen om hogere huren te vragen voor duurdere woningen, nieuwbouw en huizen zonder tuin of balkon. Dat wil woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan regelen met een versoepeling van de huurwet. Volgens haar moet dat ervoor zorgen dat er meer huizen beschikbaar komen in het middensegment. Macro-econoom Arnoud Boot vindt ook dat die aanpassing nodig is.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Morgen begint de hoorzitting van Kevin Warsh, die Fed-voorzitter Jerome Powell moet opvolgen. Die vindt plaats in een Senaatscommissie, een zogenoemd subcomité dat toezicht houdt op banken. Als daar groen licht wordt gegeven, gaat de voordracht naar de voltallige Senaat. Pas na goedkeuring kan Warsh het stokje overnemen. Maar dit keer is het geen formaliteit en kan de benoeming langer duren, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Waarom is het dit keer geen formaliteit? Dat komt doordat een cruciaal Republikeins lid van het subcomité heeft gezegd de stemming in de Senaat tegen te houden zolang het onderzoek naar de huidige voorzitter en de Fed loopt. Het Amerikaanse Openbaar Ministerie heeft eerder een dagvaarding gestuurd naar de Fed en Jerome Powell vanwege vermeend misbruik van gelden bij de renovatie van het hoofdkantoor. Een rechter vond dat te ver gaan en zag het als drukmiddel, maar het Openbaar Ministerie is in beroep gegaan. Daardoor blijft dat Republikeinse lid bij zijn standpunt. De hoorzitting begint dus wel, maar er is waarschijnlijk veel creativiteit nodig om Warsh op tijd, rond het aflopen van Powells termijn medio mei, te benoemen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de ministerraad wordt vandaag gesproken over de eerder uitgelekte plannen waarmee het kabinet tegemoet wil komen aan de gevolgen van die duurdere energie. De accijnzen gaan niet omlaag, maar de reiskostenvergoeding voor werknemers gaat wel omhoog. ‘Een lappendeken’ aan maatregelen, zegt ABN AMRO-econoom Aggie van Huisseling. ‘Maar in dit geval een begrijpelijke keuze.’ Meerdere rapporten wezen deze week op de impact van de oorlog in het Midden-Oosten op de economie. Zo wees het Centraal Planbureau op nadelige gevolgen voor de koopkracht in ons land, mede door de gestegen energieprijzen.  ‘Het was een interessante week’, denkt Van Huisseling.  De gevolgen van de hoge energieprijzen zijn nu vooral op specifieke plekken zichtbaar, bijvoorbeeld aan de pomp. Op de energierekening merken veel mensen daar nog weinig van, omdat meer dan de helft van de Nederlanders een vast energiecontract heeft. ‘Daarom kiest het kabinet voor verschillende maatregelen, zodat de steun terechtkomt bij de mensen die die nu nodig hebben en niet zomaar in de economie verdwijnt’, aldus Van Huisseling. In totaal komt er een steunpakket van bijna 1 miljard euro om de economische gevolgen van de oorlog te verzachten. Maar volgens Van Huisseling moet ook worden gekeken naar manieren om de vraag naar energie te beperken. ‘Door het conflict in het Midden-Oosten is een aanbodschok ontstaan’, aldus de econoom. ‘Als maatregelen er niet toe leiden dat consumenten minder verbruiken, werken ze elkaar juist tegen.’  Daarnaast moeten ook de ontwikkelingen in de buurlanden in de gaten worden gehouden. In Duitsland is vorige week besloten de accijnzen op brandstof te verlagen. Met België kan het prijsverschil oplopen tot zo’n 55 cent, wat ertoe kan leiden dat mensen in de grensregio ervoor kiezen om over de grens te tanken in plaats van in Nederland.  ‘Het blijft altijd een politieke keuze’, zegt Van Huisseling. ‘Maar Nederland lijkt de zorgen van zowel het CPB als het IMF mee te nemen in zijn beslissing.’ Het IMF heeft deze week de groeiprognose voor de wereldeconomie met twee tienden verlaagd en waarschuwt tegelijkertijd voor oplopende schulden.  Dat kan op langere termijn ook voor Nederland relevant worden. ‘In beginsel staat Nederland er goed voor, maar op termijn wordt wel rekening gehouden met een verslechtering.’ In de scenario’s van het CPB wordt vooral de koopkracht geraakt.  ‘De Nederlandse economie is behoorlijk weerbaar. De effecten van de inflatie zullen zich beperkt doorvertalen in de economische groei’, denkt de econoom. ‘Nederlanders hebben veel gespaard en de lonen zijn de afgelopen tijd flink ingelopen op de inflatie. Dus in beginsel staat de Nederlandse economie er goed voor.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.